Syn-qaterlerdi eńserýdiń jasampaz joly

Irgeli jıynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń saıası jańǵyrý, ekonomıkalyq ósý jáne jahandyq ózgerister jaǵdaıyndaǵy strategııalyq baǵdarynyń negizgi basym­dyq­taryna toqtaldy. Memleket bas­shysy keıingi jyldarda más­lı­hattardyń róli men jaýap­ker­­shiligi arta túskenin aıtyp, bul úrdis, eń aldymen, aımaq­tardyń ekonomıkalyq áleýetin kúsheıtýge, jergilikti basqarý jú­ıesin jetildirýge jáne halyqtyń kúndelikti ómirin jaq­sartýǵa yq­pal etetinin atap ótti.

Memleket basshysy óńir­ler­diń qarjylyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etý máselesine erekshe toqtaldy. Bul rette aımaqtar bıýdjetin muqııat jos­parlap, tabysyn arttyrýǵa basa mán berýge tıis. Osy oraıda bıyldan bastap aýyldyq okrýgterdiń qosymsha tabys kózderine ıe bolýy jergilikti ózin-ózi basqarý júıesin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam ekeni sózsiz.

О́ńirlerde bıýdjetti josparlaý men oryndaý jumysynyń sapasyn arttyrý da asa ózekti mindetterdiń biri bolyp qala beredi. Osyǵan baılanysty forýmda ákimdikter janyndaǵy bıýd­­jettik ko­mıs­sııalardyń qura­myna bilimdi, bedel­di máslıhat depýtattaryn tartý jónin­de usynys aıtyldy. Bul jergilikti qar­jy saıasatynyń tıimdiligin kúsheıtýge baǵyt­talǵan bastama deýge tolyq negiz bar.

Jalpy, Prezıdent atap ót­ken­deı, jergilikti tabysty kó­beı­tý úshin más­lıhattardyń óki­lettigin odan ári keńeıtip, naqtylaı túsý asa mańyzdy. Sondaı-aq jıynda olardyń ishki jumys tártibin retke keltirip, qaıta qaraý qajettigi de aıtyl­dy. Máslıhat tóraǵalaryn rotasııa tártibimen aýystyrý qaǵı­datyn engizý týraly usynys jergilikti ókildi organdardyń ju­mysyn jańǵyrtýǵa, tıimdiligin arttyrýǵa jáne basqarý máde­nıetin jetildirýge tyń serpin bereri anyq.

Forýmda Memleket basshy­sy halyq­pen ashyq dıalog orna­tý­dyń mańyzyn da atap ótti. Shyn máninde, barlyq deń­geı­degi bı­lik ókilderi qoǵammen tike­leı baılanys ornatyp, azamat­tardyń máselesine jedel jaýap berýge tıis. Osy turǵyda más­lıhat depýtattary halyq pen bılik arasyndaǵy senimdi kópir qyzmetin atqara alady. Olar turǵyndardy alańdatqan naq­ty problemalardy kóterip, máse­lelerdiń oń sheshilýine yq­pal etetin negizgi qoǵamdyq ınstı­týttardyń biri bolýy kerek.

Is-sharada sıfrlandyrý máse­lesi de nazardan tys qalǵan joq. Búgin­de jappaı sıfrlyq memleket qalyp­tastyrý elimizdiń aldynda turǵan strate­gııalyq maq­sattardyń biri ekeni belgili. Más­lı­hat­tar da bul úderisten shet qal­maýy qa­jet. Sondyqtan depýtat­tardyń kásibı bi­lik­tiligin arttyrýmen qatar, olardyń sıfr­lyq quzyretterin keńeıtý de – qazirgi zaman talap etip otyr­ǵan mańyzdy mindet.

Memleket basshysy jańa Kons­tıtýsııa jobasyna toqtala otyryp, elimizdiń saıası júıesin jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan mańyz­dy ózgeristerdi atap ótti. Refe­rendýmǵa shyǵarylǵan Ata zańǵa sáıkes jańa bir palataly Quryltaıdyń depýtattary proporsıonaldy ókildik júıe negizinde saılanady. Bul saıası partııalardyń rólin kúsheıtip, zań shyǵarý jumysynyń sapasyn arttyrýǵa yqpal eteri sózsiz.

Sonymen qatar aımaqtarda majo­rı­tar­lyq, ıaǵnı bir mandatty júıe­niń saqtalýy jergilikti deńgeıdegi demo­kratııalyq ókildikti nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Azamattar referendýmda Kons­tıtýsııa jobasyn qoldaǵan jaǵ­daıda elimizdiń saıası qury­lymy túbegeıli jańa­ryp, tıim­di ári teńgerimdi basqarý júıesi qalyptasady. Bul rette máslıhat­tar Quryltaıǵa bilikti kadrlar daıarlaıtyn ınstıtýt qyzmetin de atqarady.

Qasym-Jomart Toqaev álem­degi qazirgi geosaıası ahýal­dyń saldaryna da nazar aýdardy. Taıaý Shyǵystaǵy shıelenis jahandyq qaýipsizdikke eleýli qater tóndirip, álem ekonomıkasyna keri áserin tıgizip otyrǵany anyq. Álemdik qoǵamdastyqta dúnıejúzilik soǵys qaýpi týraly pikirler aıtylyp jatqany da ja­syryn emes. Osyndaı jaǵdaıda jaýap­ty saıasat erekshe mańyzǵa ıe. Sondyq­tan qazirgideı kúrdeli kezeńde azamat­tary­myz sabyr saqtap, ishki jáne syrtqy aran­datýlarǵa boı aldyrmaýy kerek. Eger álem ózgerip jatsa, biz de soǵan beıimdelip, jaqsy tájirıbelerdi qabyldap, teris qubylystardan sabaq alýymyz qajet.

Prezıdent atap ótkendeı, bul rette zań men tártip qaǵı­datyn ustaný asa mańyzdy. О́ıt­keni memlekettiń taǵdyry, onyń bolashaǵy, eń aldymen, aza­mat­tardyń jaýapkershiligi men bir­ligine baılanysty. Sol sebep­ti ulttyń yntymaǵy men tu­raq­tylyq elimiz úshin basty qun­dylyqtar bolyp qala beredi.

Jalpy, birlik pen berekeniń arqa­synda keıingi jyldarda aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jetis­tikterge qol jetkizdik. Mem­leket basshysy forýmda eli­miz­diń ekonomıkalyq kórset­kish­teri týraly aıtyp, byltyr Qazaqstannyń ishki jalpy  ónimi 306 mıllıard dollarǵa jetkenin atap ótti. Bul – Táýelsiz Mem­leket­ter Dostastyǵy elderi arasynda ekinshi oryn. Bıyl Qazaq­stan álemdegi ekonomıkasy asa iri 50 eldiń qataryna qosyldy.

Sondaı-aq elimiz sheteldik ın­ves­tısııa tartý boıynsha Or­ta­lyq Azııada kósh bastap tur. Qazaqstan ekonomıkasyna tar­tylǵan taza ınvestısııa kólemi 150 mıllıard dollardan asyp, óńirdegi barlyq tikeleı shetel ınvestısııasynyń 69 paıyzyn qurap otyr. Elimizdiń altyn-valıýta qory aıtarlyqtaı ul­ǵaı­dy. Bul jetistikter ulttyq ekono­mıkanyń turaqty ósip kele jatqanyn kórsetedi.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń jańa ındýs­trııalyq, energe­tıkalyq jáne ınfra­qurylymdyq negizin qalyp­tasty­rý jumystary bas­talǵanyn da atap ótti. Agro­óner­kásip keshenin damytý mem­­lekettik saıasattyń basty basym­­dyqtarynyń biri bolyp qala bere­di. Byltyr aýyl sharýa­shylyǵy salasyna buryn-sońdy bolmaǵan kólemde qoldaý kórsetilip, sha­rýa­larǵa jeńildetilgen nesıe berý úshin 1 trıllıon teńgeden astam qarajat bólindi. Bul sharalar Qazaqstannyń zamanaýı tehnologııalarǵa negizdelgen agrarlyq-ındýstrııalyq ekonomıka qurýǵa baǵyttalǵanyna aıqyn dálel.

Memleket el ómirine qajetti ınfra­qury­lymdy jańǵyr­týǵa da aıryq­­sha nazar aýdaryp otyr. Kommýnaldyq jáne ener­getıkalyq ınfraqury­lymdy keń aýqymda modernızasııalaý, kólik-tranzıt júıesin damytý, sapaly jol salý – halyqtyń tur­mys sapasyn arttyrýǵa jáne bıznestiń damýyna serpin beretin mańyzdy baǵyttar.

Turǵyn úı qurylysy da tu­raqty túrde damyp keledi. Keıingi jyldary myńdaǵan mektep, medısına, mádenıet jáne sport nysandary salynyp, kúrdeli jóndeýden ótti.

Memleket basshysy aıt­qandaı, elimiz­diń eń basty baı­lyǵy – adam. Son­dyqtan adam kapıtalyn damytýǵa baǵyttalǵan ınvestısııa kólemi jyl saıyn shamamen bir trıllıon teńgege ósip keledi.

Qazaqstan elektrondyq úkimet pen qarjylyq tehnologııalardy damytý boıynsha da álemdegi aldyńǵy qatarly elderdiń biri sanalady. Sıfrlandyrý men jasandy ıntellektini engizý baǵy­tyndaǵy jumystar jalǵasa beredi. Ná­tıjesinde, Qazaqstan adam kapıtalyn damytý ındeksi boıynsha álemdegi 160-tan astam eldiń ishinde 42-orynǵa kóterildi.

Memleket basshysy eli­miz­diń ha­lyqaralyq arena­daǵy jaýap­kershiligi men azamat­tary­myzǵa degen qamqorlyqqa da toqtaldy. Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaıǵa baılanysty keıingi aptalarda 9 myńǵa jýyq otandasymyz qaýipti aımaqtardan aman-esen elge oraldy. Osylaısha, Qazaqstan qandaı jaǵdaı bolsa da óz azamattaryn eshqashan qıyn jaǵdaıda qaldyr­maıtynyn taǵy bir dáleldedi.

Prezıdent jańa Konstıtýsııa jo­basynyń mazmunyna keńirek mán berip, atalǵan qujat halyq­tyq sıpatqa ıe ekenin aıtty. Shyn máninde, jańa Ata zańdy elimizdiń aldaǵy ondaǵan jylda turaqty damýynyń saıası tuǵyry deýge tolyq negiz bar. Referendýmǵa shyǵarylǵan joba qoǵamda jarty jyldan astam ýaqyt boıy talqylanyp, sonyń aıasynda kásibı mamandardan quralǵan arnaıy komıssııa jan-jaqty jumys júrgizdi. Sondyqtan jańa Konstıtýsııa jobasyn halyq Konstıtýsııasy dep ataýǵa ábden bolady.

Jańa Ata zańda «Adam memleket úshin emes, memleket adam úshin» degen qaǵıdat aıqyn kóri­nis tapqan. Qujatta 30 baptan tura­tyn eń úlken bólimniń adam quqyǵy men bostandyǵyn qor­ǵaýǵa arnalýy da – osy usta­nymnyń jarqyn kórinisi. Sondaı-aq bilim men ǵylymdy damytý, ınnovasııalardy qoldaý jáne zııatkerlik menshikti qorǵaý alǵash ret kons­tıtýsııalyq norma arqyly be­ki­tilip otyr. Táýelsizdik, egemendik jáne aýmaqtyq tutastyq ta jańa Ata zań­nyń mańyzdy qaǵıdattary retinde aıqyndalǵan.

Jalpy, Memleket basshysy­nyń forýmdaǵy sózi Qazaqstannyń damýdyń jańa kezeńine qadam basqanyn aıqyn kórsetedi. Endi elimizdiń aldynda turǵan basty mindet – ulttyń birligin saqtaı otyryp, saıası reformalardy tabysty júzege asyrý, ekonomıkany nyǵaıtý jáne azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý.

Osy rette qazirgi syn-qater­lerge jasampazdyqpen jaýap berip, kózdegen maqsattary­myzǵa qol jetkizý úshin ár otandasymyzdyń azamattyq belsen­diligi aıryqsha mańyzǵa ıe. Ult múddesi úshin ju­dyryqtaı jumyla bilsek qana Ádiletti, Qýatty, Qaýip­siz jáne Taza Qazaq­stan qalyp­tastyramyz. Bul jolda halyq Konstıtýsııasy – jańa Ata zań táýelsiz elimizdiń uzaq­merzimdi damýyna berik negiz bolatyn tarıhı qujatqa aınalady dep senemiz.

Máýlen ÁShIMBAEV,

Senat tóraǵasy