Mańyzdy kezeńdegi bedeldi platforma

Bul forým óńirlik damý másele­leri talqylanatyn alań ǵana emes, sonymen birge memleketimiz úshin mańyzdy oqı­ǵalar qarsańynda ótkiziletin el kóle­mindegi bedeldi platformaǵa aınalyp keledi. Atalǵan jıyn elimizde júzege asy­ry­­­lyp jatqan reformalardyń bary­syn saralap, óńirlerdegi naqty jaǵ­daı týraly keri baılanys alýǵa jáne ha­lyq­tyń turmysyna tikeleı áser etetin tyń sheshimder ázirleýge múmkindik beredi.

Forým elimiz úshin betburysty kezeń – jańa Konstıtýsııany qabyldaý jónindegi respýblıkalyq referendým qarsańynda ótti.

Memleket basshysynyń osy jıynǵa turaqty túrde qatysyp, máslıhat depýtattarymen tikeleı pikir almasýy is-sharanyń mán-mańyzyn arttyra túsýde. Al Prezıdenttiń baǵdarlamalyq sıpattaǵy sóılegen sózi forým jumysyna syndarly baǵyt beredi.

Prezıdenttiń aıtqan sózi ótkenge kóz júgirtip, elimizdiń keıingi birneshe jylda júrip ótken jolyn aıqyn kórýge múmkindik berdi. Shynynda da, bul – batyl sheshimder qabyldanyp, naqty nátıjelerge qol jetkizilgen mańyzdy da mazmundy kezeń.

Memleket basshysy keıingi ýaqyt­taǵy jetistikterimizge naqty mysaldar arqyly toqtaldy. Ol – aýyz toltyryp aıtýǵa turarlyq kórsetkishter. Kún­delikti qarbalas tirliktiń arasynda elimizdiń qandaı aýqymdy nátıjelerge qol jet­kizgenine keıde mán bere ber­meıtinimiz ras.

TMD elderi arasynda ishki jalpy ónim kólemi boıynsha 306 mıllıard dollarmen biz ekinshi oryndamyz, al óńirde bul – eń joǵary kórsetkish. Jan basyna shaqqanda ol 15 myń dollardan asady. Qazaqstan álemdegi eń iri 50 ekonomıkanyń qataryna kiredi. Elimiz tikeleı sheteldik ınvestısııa tartý kólemi jaǵynan da Ortalyq Azııada kósh bastap tur. Altyn-valıýta rezervteri ulǵaıyp keledi. Bul kórsetkishterdiń bári – ulttyq ekonomıkanyń sapaly ósiminiń aıqyn dáleli.

Agroónerkásiptik keshen salasynda da oń ózgerister bar. Elimizdiń tranzıt áleýeti artyp keledi, adam kapıtaly qarqyndy damyp jatyr. Jer-jerde jańa turǵyn úıler men qajetti áleýmettik ınfraqurylym salynyp jatyr. Balalarymyz jan-jaqty jabdyq­talǵan zamanaýı mektepterde bilim alady. Aýyl turǵyndary da sapaly medı­sınalyq qyzmet­ke keńinen qol jetkizip otyr. Par­la­mentte qabyldanǵan zańdar turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyq salasyndaǵy teris úrdis­terge tos­qaýyl qoıdy. Qazir úlesker­ler­diń shaǵymdary da estilmeıtin boldy.

Eń basty nátıje – halyqtyń ál-aýqaty artyp keledi. Bul óz kezeginde azamattardyń ómir jasynyń uzaqtyǵyna tikeleı áser etip otyr. Ol alǵash ret 75,9 jasqa jetti. Jańadan salynǵan medısına nysandary ana men bala óliminiń azaıýyna yqpal etti.

Osy oraıda «Ádiletti jáne prog­res­sıvti Qazaqstannyń halyqtyq Konstıtýsııasy úshin!» jalpyulttyq koalısııasy elimizdiń barlyq óńirin aralap, jer-jerde naqty ózgerister bar ekenin óz kózimen kórip qaıtty.

Koalısııa músheleri halyqpen, eńbek ujymdarymen jáne qoǵam belsen­dilerimen kezdesýler ótkizdi. Barlyq kezdesýde jurttyń oıy bir jerden shyqty. Olar oń ózgeristerdi kórip, sezip otyr. Sol úshin Prezıdentke shynaıy alǵystaryn aıtty. Osyndaı kóńil kúı barlyq óńirde seziledi. Sondyqtan qazirdiń ózinde saýalnamaǵa qatysqan respondentterdiń 86,5 paıyzy jańa Konstıtýsııany qoldaýy kezdeısoq emes.

Osy jetistikterdiń bárine álemdegi qıyn geosaıası jaǵdaıǵa qaramastan qol jetkizýimiz aıryqsha mańyzdy. Memleket basshysy júrgizip otyrǵan baıypty, teńgerimdi ári syndarly syrtqy saıasattyń arqasynda eldegi turaqtylyq pen kelisimdi saqtaý múmkin bolyp otyr. Búgingi tańda shekaramyzdyń mańynda jańa qaqtyǵystar týyndap jatqan kezde eldegi beıbitshilik pen tynysh­tyqtyń qadirin tereń túsinesiń.

Iаǵnı qazirgi álemdegi kúr­deli jaǵ­daılarǵa, jahandyq ekono­mıkalyq daǵ­darysqa jáne ishki syn-qaterlerge qara­mastan, elimiz turaqty damyp, progress jolynda batyl alǵa basyp keledi.

Myńdaǵan otandasymyz shıelenis oshaqtarynda qalyp qoımaı, óz Otanyna kedergisiz oralǵan kezde memlekettiń qamqorlyǵyn erekshe sezinesiń.

Bul Qazaqstan azamaty qaı jerde júrse de, óz eline kerek ári qymbat ekenin, árdaıym memle­kettiń qorǵaıtynyna senim arta alatynyn kórsetedi. О́z azamatyna degen osyndaı kózqaras jańa Konstıtýsııanyń negizi bolyp qalandy. Adam, onyń ómiri, quqyqtary men erkindikteri memleket úshin myzǵymas qundylyqqa aınaldy.

Memleket basshysy prezı­denttikke kirisken kúnnen bastap, halyqtyń turmysy men ál-aýqaty aýqymdy refor­malardyń basty ári buljymas basym­dyǵy ekenin atap ótken edi.

Sondyqtan bul basymdyq Prezı­dent Qasym-Jomart Toqaevtyń ishki prınsıpterimen úndesip, eń joǵary konstıtýsııalyq deńgeıde bekitilip, aınymas sıpatqa ıe bolyp otyr. О́ńirlerde ótken kezdesýlerde dál osy jańashyldyq halyqtyń júreginen erekshe oryn alǵanyn kórdik.

Jalpy, Memleket basshysy Konstı­týsııanyń ár taraýy men ár babyn muqııat qarap, konstıtýsııalyq komıssııanyń barlyq usynysyn jan-jaqty zerdeledi. Komıssııa múshelerimen turaqty túrde kezdesýler ótkizip, Ata zańǵa qatysty barlyq jumystyń baǵyt-baǵdaryn ózi aıqyndap otyrdy.

Prezıdent jańa Konstı­týsııany búge-shigesine deıin tereń túsinip otyrǵany erekshe baıqaldy. Qasym-Jomart Toqaev árbir mańyzdy novella boıynsha óz oıyn ashyq aıtyp, onyń memleket pen qoǵamnyń odan ári damýy úshin qanshalyqty progressıvti ekenin egjeı-tegjeı túsindirdi.

Osy jyldar ishinde biz Mem­leket basshysynyń árdaıym bola­shaqty baǵdarǵa alatynyna kóz jetkizip kelemiz. Prezıdenttiń atom energııasyn beıbit maqsatqa paıdalaný, sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt tehnologııalaryn keńinen engizý jónindegi ıdeıalary – onyń progressıvti kózqarasy men parasatynyń aıqyn kórinisi.

Jaqynda ǵana Memleket bas­shysynyń tapsyrmasymen men Parıjde ótken Iаdrolyq energetıka jónindegi dúnıe­júzilik sammıtke qatystym. Onda eýro­pa­lyq saıasatkerler azamattyq atom ener­gııasyn qoldanýdan bas tartý týraly sheshimderi qate bolǵanyn ashyq moıyndady. Al otandastarymyz Prezıdenttiń atom elektr stansalaryn salý jónindegi batyl ıdeıasyn bir jarym jyl buryn búkilhalyqtyq referendýmda qoldady. Biz bul jumysqa qazirden kirisip kettik.

Ýınston Cherchıll aıtqandaı, saıasatker kelesi saılaýdy oılasa, memleket qaıratkeri – keler urpaqty oılaıdy. Memleket qaı­ratkerin saıasatkerden erekshe­leıtin de dál osy qasıet.

Memleket basshysy árdaıym jastarǵa zor úmit artady. Ol jastarmen únemi bir tolqynda, qazirgi trendterdi jaqsy túsinedi. Sondyqtan da ár sózinde jastarǵa erekshe toqtalady. Prezıdenttik jastar kadrlyq rezervi iske qosyl­dy, daryndy jastardy qoldaý­ǵa arnalǵan ınfraqurylym qalyp­tasty. Barlyq óńirde jetekshi shetel­dik joǵary oqý oryndarynyń fı­lıaldary ashylyp, árbir otan­­dasymyzǵa shetel aspaı-aq, qomaq­ty qarajat jumsamaı-aq, óz elinde zama­naýı bilim alýǵa naqty múmkindik beri­lip otyr. Ol týraly bizge, ásirese, alys aýyldar men mo­no­qalalardy arala­ǵan kezde jurt­shylyq tarapynan kóp aıtyldy.

Bul tarıhı sátte de Memleket basshysy taǵy da jastarǵa ún qatyp, olardyń erekshe jasampaz kúsh-jigerine senim artyp otyr. О́ıtkeni jańa Konstıtýsııa, eń áýeli jastarǵa, keler urpaqqa degen qamqorlyqpen jazylǵan.

Halyqaralyq arhıtektýra kóz aldymyzda quldyrap, ornyq­qan saýda-ekonomıkalyq jáne mem­leketaralyq saıası baı­la­nys­tar úzilip jatqan kúrdeli ke­zeńde el tizginin ustap otyrǵan Pre­zı­dentimiz qazirgi jahandyq syn-qater­lerdiń tabıǵatyn tereń túsine otyryp, jańa Konstıtýsııanyń ár normasyn memlekettiligimiz ben táýelsizdigimizdi jan-jaqty nyǵaıtýǵa baǵyttaý úshin bar kúsh-jigerin saldy.

Memleket basshysy aıtqandaı, jańa halyq Konstıtýsııasynyń jobasy ortaq Otanymyz – Qazaq­stan Respýblıkasynyń jarqyn keleshegine berik ári myzǵymas irgetas bolady.

Erlan QOShANOV,

Májilis tóraǵasy