Foto: freepik.com
Electric Power Research Institute málimetinshe, búgingi kúni AQSh-ta data-ortalyqtar jalpy elektr energııasyn tutynýdyń 4%-yn quraıdy, al 2030 jylǵa qaraı bul kórsetkish 17%-ǵa deıin ósýi múmkin. Oǵan sebep – neırondyq jelilerdi úıretý men jumys isteý úshin kolossaldy esepteý qýatynyń qajettiligi. Tyǵyz data-ortalyqtarda myńdaǵan grafıkalyq prosessorlar táýlik boıy jumys isteıdi jáne árbir mundaı ınfraqurylym kishigirim ónerkásiptik tutynýshyǵa aınalady.
Alaıda suranys energetıkalyq júıeniń beıimdelý jyldamdyǵynan asyp túsip jatyr. Kelesi 5 jylda taza energııa kózderi arqyly generasııany jyldam arttyrý múmkin emes. Jańartylatyn energetıka qarqyndy damyp jatsa da, ol eki qıyndyqqa kezigedi: generasııanyń turaqsyzdyǵy jáne jeliler men energııa saqtaý júıelerin keń aýqymdy jańartý qajettiligi.
Atom energetıkasy da jyldam sheshim usyna almaıdy. Tipti kishi modýldi reaktorlar (SMR) birneshe jyl jobalaý, lısenzııalaý jáne salýdy talap etedi.
Sondyqtan energetıkalyq júıede salystyrmaly túrde tez iske qosýǵa bolatyn eki negizgi kóz qalyp otyr. Birinshisi – tabıǵı gaz. Gaz elektr stansııalary – energııa qýatyn arttyrýdyń eń jyldam joly. Sondyqtan AQSh-ta data-ortalyqtarǵa arnalǵan kóptegen energetıkalyq jobalar gaz ınfraqurylymyna táýeldi.
Ekinshisi – kómir. Sıfrlyq ekonomıkanyń energııa tutynýynyń ósýi kómir salasyn qaıta qalpyna keltirý qajettiligin kórsetti. Nátıjesinde, JI energetıkalyq balansqa áser etip, dástúrli energııa kózderiniń rólin kúsheıtedi.
Data-ortalyqtar metallýrgııa, hımııa nemese aýyr ónerkásip sııaqty bazalyq júktemeni qalyptastyratyn jańa kategorııaǵa aınaldy. Bul jahandyq deńgeıde de mańyzdy: AQSh pen Qytaı data-ortalyq qurylysy boıynsha kóshbasshy, demek álemdik energııa suranysynyń qurylymyn sol elder anyqtaıdy.
Praktıkada bul mynadaı qorytyndyǵa ákeledi: «jasyl ótpeli kezeń» týraly saıası deklarasııalaryna qaramastan, kelesi onjyldyqta kómirsýtek kózderinen tolyq bas tartý óte qıyn. Kerisinshe, sıfrlyq ekonomıka damýy dástúrli energııa kózderiniń ýaqytsha mańyzyn arttyrýy múmkin.
2027 jylǵa qaraı elektr energııasyna degen ishki qajettilik tolyǵymen jabylady
Qazaqstan úshin bul trend birneshe strategııalyq múmkindikter ashady:
- Elde kómir men tabıǵı gaz qorlary jetkilikti, olar arzan elektr energııasynyń negizin quraı alady, bul data-ortalyqtar úshin mańyzdy faktor;
- Qazaqstan Eýropa men Qytaı arasyndaǵy eki iri sıfrlyq ınfraqurylym naryǵynyń ortasynda ornalasqan, bul memleketke aımaqtyq data-ortalyq haby bolýǵa múmkindik beredi;
- JI damýy bazalyq generasııanyń jańa kózderin, sonyń ishinde atom energetıkasyn damytý qajettiligin kúsheıtedi, sebebi sıfrlyq ınfraqurylym úshin turaqty ári boljamdy energııa mańyzdy.
Uzaq merzimdi perspektıvada jasandy ıntellekt tek tehnologııalyq ǵana emes, energetıkalyq revolıýsııaǵa da aınalyp otyr. Sıfrlyq ekonomıka neǵurlym tez ósse, turaqty generasııaǵa suranys soǵurlym artady. Elektr energııasy qoljetimdi elder úshin bul jahandyq básekege qabilettiliktiń negizgi faktorlarynyń birine aınalýǵa múmkindik beredi.
