Kómir qýatyn damytý jónindegi Ulttyq joba

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Ult­tyq quryltaıdyń V otyrysynda bergen tapsyrmasyn iske asyrý aıasynda Úkimet kómir generasııa­syn damytý jónindegi ulttyq jobany bekitti. Tıisti qaýlyǵa Premer-mınıstr Oljas Bektenov qol qoıdy. Qujat 2030 jylǵa deıin elimizdiń energe­tıkalyq qaýipsizdigin nyǵaıtýǵa ári ekonomıkanyń bazalyq qýattarǵa degen suranysyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

Ulttyq joba ındýstrııalyq damý men sıfrlyq ekonomı­ka­nyń qarqyndy ósýi jaǵdaıyn­da elektr energııasyna degen qajettiliktiń arta túsetinin eskeredi. Keıingi jyldary IT-sek­tordyń keńeıýi, derek orta­lyqtarynyń kóbeıýi men jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizý turaqty bazalyq júktemeni talap etedi. Bul rette jańartylatyn energııa kózderi barlyq suranysty tolyq qamtamasyz ete almaıtyny eskerilip, kómir generasııasynyń róli strategııalyq mańyzǵa ıe bolyp otyr.

Joba aıasynda 7,8 GVt jańa qýat kózderin engizý ári qol­danystaǵy nysandardy jań­ǵyrtý kózdelgen. Segiz jańa elektr energııasy kózin salý josparlanyp otyr. Olardyń qatarynda Ekibastuzdaǵy 2 640 MVt, Kýrchatovtaǵy 700 MVt, Jezqazǵandaǵy 500 MVt iri jobalary, sondaı-aq Kókshetaý, Semeı men О́skemen qalalarynda zamanaýı jylý elektr ortalyq­taryn salý qarastyrylǵan. Buǵan qosa Aqsý GRES, Ekibastuz GRES-2 men Qaraǵandy energııa torabyn qosa alǵanda, ju­mys istep turǵan 11 stansaǵa keshen­di jańǵyrtý júrgiziledi. Nátı­jesinde, 2030 jylǵa qaraı negizgi energetıkalyq jabdyqtardyń tozý deńgeıin 12,6%-ǵa deıin tómendetý josparlanyp otyr.

Jobalardy iske asyrý bıýdjetten tys qarajat esebinen júzege asyrylady. Jalpy ınves­tısııa kólemi 7,5 trln teńgeden asady. Bul energetıka salasyna uzaqmerzimdi ınvestısııalar tartýǵa ári ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa múmkindik beredi.

Ulttyq jobada ekologııalyq talaptarǵa aıryqsha nazar aýdarylǵan. Jańa nysandar «taza kómir» qaǵıdattaryna sáıkes zamanaýı tehnologııalar negizinde salynady. Atap aıtqanda, joǵary tıimdi elektr súzgilerin ornatý, azot totyǵyn katalıtıkalyq jolmen beıtaraptandyrý júıelerin engizý ári gazdardy dymqyl tásilmen kúkirtten aryltý kózdelip otyr. Bul sharalar qaldyqtardyń kólemin azaıtyp, halyqara­lyq ekologııa­lyq standarttar­ǵa ári eń úzdik qoljetimdi tehnologııa­lar talaptaryna sáıkes kelýge múmkindik beredi.

Jobanyń áleýmettik baǵyty kadrlyq áleýetti nyǵaıtýǵa arnalǵan. Salada jańa jumys oryn­daryn ashý, sonyń qa­tarynda shamamen 4,5 myń turaq­ty jumys ornyn qurý kózdel­gen. Qyzmetkerlerdi áleý­mettik qoldaý sharalary da qarastyrylǵan. Atap aıtqan­da, «Otbasy bankimen» birle­sip kómir elektr stansalary qyz­met­kerlerine arnalǵan jeńil­dikti ıpotekalyq tetikter engizý josparlanyp otyr. Buǵan qosa, salalyq joǵary oqý oryn­darynyń bazasynda mamandar­dyń biliktiligin júıeli túrde arttyrýǵa basymdyq beriledi.

Ulttyq joba energetıka, ónerkásip pen kólik salalary­nyń ózara úılesimdi damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. 2030 jylǵa qaraı energetıkalyq maqsattaǵy kómirge qosymsha suranys jylyna shamamen 20 mln tonnany quraıdy dep kútiledi. Osyǵan baılanysty ashyq vagondar parkin keńeıtý, temirjol ınfraqurylymyn jańǵyrtý ári ishki naryqqa arnalǵan tasymaldyń boljamdy tarıftik dálizin qalyptastyrý kózdelgen.

Jalpy, ulttyq jobany iske asyrý elimizdiń energetıkalyq táýelsizdigin nyǵaıtýǵa múmkin­dik beredi. Buǵan qosa qazandyq agregattary, transformatorlar men avtomattandyrý júıelerin óndirýdi damytý arqyly otandyq mashına jasaý salasyna mýltıplıkatıvtik áser beredi. Nátıjesinde, kómir generasııasy ekonomıkanyń uzaqmerzimdi ósimin qamtama­syz etetin tehnologııalyq turǵy­dan jańǵyrǵan ári ekologııa­lyq talaptarǵa jaýap beretin sektorǵa aınalady.