Sýretti túsirgen – Iýrıı BEKKER
О́ıtkeni jartastardaǵy jalpy adamzat balasyna ortaq baǵa jetpes baılyqtyń eń tyǵyz ornalasqan aımaǵy – Ortalyq Azııada, sonaý Altaıdan Batysqa deıingi alaptaǵy tasqa qashalǵan beınelerdiń basym bóligi Qazaqstanda, sonyń ishinde 200-den astamy Jetisý óńirinde jatyr. Zamanaýı kórmedegi JI kómegimen tirilgen petroglıfter, zamanaýı tildegi kórmeniń ashylýy búkil halqymyz úshin tarıhı oqıǵa desek, ásire sóz emes.
Sonymen Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen Almatydaǵy Ábilhan Qasteev atyndaǵy Ulttyq óner mýzeıi «Tańbaly» memlekettik tarıhı-mádenı jáne tabıǵı mýzeı-qoryǵymen qoıan-qoltyq jumys isteı otyryp, tamasha kórmeniń tusaýyn kesti.
Bir jaǵynan bul kórme «Tańbaly» mýzeı-qoryǵy men fotosýretshi Vladıslav Kımniń birlesken jobasy ekenin aıta ketken jón. Jeke kásipkerdiń aıtýynsha, erekshe qyzyqty joba kezdeısoq bastalǵan. Qajyrly eńbektiń arqasynda Tańbaly petroglıfteri zamanaýı óner men sıfrlyq tehnologııalar arqyly jańa qyrynan jurtshylyqqa jol tartty. Kórmeniń basty qaǵıdasy da sonda – jartastarda qashalǵan tarıhtyń túpnusqasyn qorǵaı otyryp, shynaıylyǵy ózine para-par eksponattar usyný bolatyn.
Qazir Almatyǵa qoıylǵan, aldaǵy ýaqytta Astana qalasyna sapar shegetin art-nysandar kórmege «babalar kody» retinde usynylady, ol kóne dúnıetanym, mıfologııa, tabıǵat pen ǵarysh týraly bilimdi ulyqtaıtyn ym, nyshan tili. Al ımmersıvti mýltımedııalyq sheshimder kórmege alǵashqy kelýshilerge kıeli keńistik atmosferasyn sezinýge múmkindik bere aldy.
О́ıtkeni kórmeniń basty maqsaty da osy – Tańbaly petroglıfterin jandy mádenı mura retinde keńinen nasıhattaı otyryp, olardy zamanaýı óner quraldary arqyly keń aýdıtorııaǵa jaqyndatý edi.
«Kórmege JI tehnologııalary arqyly túpnusqasyndaı shynaıy, ózgertilmegen eksponattar qoıyldy. Jáne bul jaı ǵana kórme emes, úlken joba. Osy jobany jaryqqa shyǵarýǵa Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi qoldaý tanytqannan keıin, ony júzege asyrýǵa alty aı boıy daıyndaldyq. Bes myńǵa jýyq petroglıf bolsa da, Tańbaly – Ortalyq Azııadaǵy qaıtalanbaıtyn biregeı eskertkish bolǵandyqtan, ony dáripteý, tanymaldylyǵyn arttyrý kezek kúttirmeıtin is. О́ıtkeni Tańbaly tas – babalar kody, ulttyq brend, mádenı sımvol bolýǵa talasa alatyndyqtan, jumys jalǵasa beredi. Aldaǵy ýaqytta kórmeniń aýqymy men baǵdarlamasy da baıytylady. Kelesi kórme mamyr aıynda elordamyzdaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq mýzeıinde ótedi», deıdi «Tańbaly» memlekettik tarıhı-mádenı jáne tabıǵı mýzeı-qoryǵynyń dırektory Bıbigúl Dandyǵaraeva.
Ekspozısııada jartas sýretteriniń fotokartınalary, Tańbaly petroglıfteri negizinde jasalǵan art-obektiler, sondaı-aq jasandy ıntellekt qoldanylǵan mýltımedııalyq sıfrlyq tehnologııalar jınalǵandardy eleń etkizip, jurtqa kórme katalogi men petroglıfter negizinde ázirlengen avtorlyq tábárikter syıǵa tartyldy.
Babalardan muraǵa qalǵan «tastaǵy hattardy» halyqpen qaıta qaýyshtyra bilgen kórmeniń ashylýyna IýNESKO aımaqtyq ókilderi, sheteldik jartas óneri jónindegi jetekshi mamandar men Búkilálemdik mura obektileriniń basshylary, otandyq arheologter, tarıhshylar, etnologter, mádenıettanýshylar, mýzeı mamandary, salalyq bilim berý mekemelerimen qatar, bıznes ókilderi de ortaqtasty.
Osydan keıin kórme «Jartas sýretterin vıtrınasyz usyný: jartas ónerin tanystyrý jáne ony keńinen nasıhattaýdyń zamanaýı tásilderi» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa ulasty.
Kórme jáne konferensııa «Tańbaly» mýzeı-qoryǵyn álemdik deńgeıde jartas ónerin zertteý men nasıhattaý ortalyǵy retinde nyǵaıtyp, mádenı murany saqtaý boıynsha turaqty tájirıbelerdi qalyptastyrýǵa úles qosady.
ALMATY
