Sýret: astana-akshamy.kz/
Tórtkúl dúnıeniń damýdyń dańǵyl jolyna túsken elderi túsinistikpen qabyldaǵan máıittik donor máselesine bizdiń halyq áli kúnge deıin úrke qaraıdy. Sodan da bolsa kerek, Jambyl óńiriniń ózinde júzden astam naýqas organ transplantasııasyn kútip otyr. Olardyń basym bóligi – búırek dertine shaldyqqandar.
– Qazir óńirde organ transplantasııasyn kútip júrgen 141 naýqas tirkelgen. Olardyń ishinde 131 azamat búırekke zárý. Tirkelgen 131 adamnyń 127-si eresek bolsa, 4 naýqas jasóspirim sanatyna jatady. Baýyr dertine shaldyǵyp, úmitin úkilep otyrǵan 9 adam bar. Júregi syr bergen 8 azamattyń 7-eýi eresek, 1-eýi bala. Osy azamattardyń barlyǵy da keler kúnge úmitpen qaraıtyny anyq, – deıdi oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Serjan Nazarbek.
Jalpy alǵanda, máıittik donor máselesi kúıip turǵan elder az emes. Derekterge sensek, jahan jurtynyń 80%-y máıittik donorǵa táýeldi bolyp otyr. Sondaı-aq 20%-ǵa jýyq halyq týystyq donorlyqqa arqa súıeıdi. Bul kúlbilteli, asa názik másele bizdiń elde de kún tártibinen túsken emes. Organ transplantasııasyna degen suranys ilki sátke de azaımaı tur.
Resmı derekke súıensek, elimizde búıregi syr bergen naýqastar jetip artylady. Qysqasy, eń kóp suranysqa ıe organ – búırek. Búginde búırek transplantasııasyn kútip otyrǵan naýqastardyń sany úsh myńnan asyp ketken.
Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy keltirgen derekke súıensek, keıingi bes jyldyń bederinde óńirde 33 naýqasqa organ transplantasııasy jasalǵan. 2024 jyly máıittik donordan alynǵan bir búırek transplantasııasy júzege asqan. О́ńirde máıittik donorlyqtyń tym sırep ketýiniń bir ǵana sebebi bar. Qaza tapqan azamattyń týystary kelisim berýden bas tartady. Árıne, árkimniń óz tańdaýy bar. Olardyń tańdaýyna eshkim qarsy tura almaıdy.
– Máıittik donor máselesi qaı kezde de nazardan tys qalmaıdy. Áıtse de bizdiń óńirde bul úderis sırek júzege asady. Onyń negizgi sebebi, qaza tapqan naýqastyń týysqandarynyń kelisim bermeýi. Jurttyń úrke qaraýy saldarynan máıittik donorlyq máselesi sırek kezdesedi, – deıdi basqarma basshysy.
El aýmaǵynda aǵzalardy alý, saqtaý, tasymaldaý, transplantasııalaý 2020 jylǵy «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodeksimen retteledi. Barlyq prosedýralar memlekettik medısınalyq uıymdarda ǵana júzege asady. Organdardyń transplantasııaǵa jaramdylyq merzimi qatań reglamenttelgen: júrek – 4–6 saǵatqa, ókpe – 6 saǵatqa, baýyr – 12 saǵatqa, búırek – 24 saǵatqa deıin, al súıek kemigi – shamamen 3 táýlik.
Adam kózi tirisinde donor bolýǵa kelisim berse, bir máıitten 4–6 organdy bir mezette alýǵa múmkindik bar. Donorlyqqa kelisim nemese bas tartý eGov.kz portaly arqyly nemese medısınalyq uıymdarda bir jumys kúni ishinde tirkeledi.
El ishinde organ transplantasııasy úshin pasıent aıtarlyqtaı shyǵynǵa batady degen alypqashpa áńgime bar. Alaıda mamandardyń aıtýynsha, bul – negizsiz. Sondaı-aq organ saýdasy degen uǵym joq. О́ıtkeni oǵan zańdyq negizde tyıym salynǵan. Ol jóninde de densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Serjan Nazarbek naqtylap aıtyp berip, aǵaıyn arasyndaǵy alypqashpa áńgimege núkte qoıdy.
– Máıittik donorlyq eshqandaı syıaqysyz júzege asyrylatyn úderis. Organ saýdasy degen uǵym eshqashan bolmaýǵa tıis. Oǵan zań sheńberinde tyıym salynǵanyn jurt bile júrgeni jón. Munyń aýyr qylmys ekenin árbir adam túsingeni durys. Transplantasııa operasııalary tolyqtaı memleket esebinen qarjylandyrylady. Pasıent tarapynan qandaı da bir qarjylyq shyǵyn bolmaıdy, – deıdi S.Nazarbek.
Qazaqy mentalıtet keıde donorlyqty da dinmen baılanystyryp jatatyny bar. Qalaı bolǵan kúnde de, ımamdardyń aıtýynsha, belgili bir sharttardy oryndaý arqyly organ transplantasııasyn jasaýǵa múmkindikter bar. Birinshi kezekte donordyń baqılyq bolǵany sharıǵattyq turǵyda rastalýy kerek. Eń bastysy, aǵzany berýshi azamat kózi tirisinde ózi ósıet etken bolýǵa tıis. Eń negizgisi, urpaq taratý júıesine qatysy bar organdar berilmeýi kerek.
Sóz joq, elimizdiń qaı qıyrynda bolsyn, máıittik donorlyq máselesi kúıip tur. Bul másele Jambyl óńirin de aınalyp ótken joq. Qazaqy tanym men salt-dástúrdi, ǵurypty berik ustanatyn óńir turǵyndary jahan jurty betburys jasaǵan izgi qadamǵa úrke qaraıtyny belgili bolyp otyr. Munyń bári sol ulttyq mentalıtetpen sabaqtasyp jatsa kerek.
Jambyl oblysynda organ transplantasııasyn kútip otyrǵan 141 azamat bar ekenin joǵaryda aıttyq. Keıingi 3–5 jyldyń bederinde óńirde 33 naýqasqa organ transplantasııasy jasalǵanyn da tilge tıek ettik. Kórsetkishke qatysty qandaı da bir syn aıta almaısyń. О́ıtkeni organ transplantasııasyna qatysty sheshimdi árbir azamat derbes qabyldaıdy. Dárigerlerdiń aıtýynsha, adam tiri kezinde resmı túrde organ transplantasııasyna kelisim qaldyrsa, ol baqılyq bolǵannan keıin 4 nemese 6 adamǵa ómir syılaı alady. Alaıda mundaı qadamǵa baratyn azamattardyń sany tym az bolyp tur…
Jambyl oblysy
