– Iá, buıyrtsa, Erkeǵalı Rahmadıev atyndaǵy memlekettik akademııalyq fılarmonııanyń konsert zalynda. Bıyl Dına Nurpeıisovanyń 165 jyldyǵy, Ahmet Jubanovtyń – 120, ustazymyz Qarshyǵa Ahmedııarovtyń 80 jyldyǵy qatar kelýiniń ózi tegin emes dep bilemin. О́le-ólgenshe qazaq óneri men mádenıetin kóterip ótken tulǵalar rýhyna qurmet. Bul bir desek, ekinshiden jáne eń bastysy, jurtty adastyratyn jeńiltek áýen, esirik án ıe bermeı turǵan qazirgi ýaqytta qazaqtyń kúı óneri aı saıyn emes, apta saıyn, tipti kúnde nasıhattalsa, artyq emes.
– Jón eken. Qazaq dalasyn erteden aralap konsert berip kelesiz ǵoı, bul jolǵy keshtiń qandaı jańalyǵy bar?
– Durys aıtasyń, dombyra men kúı ónerin tý etip barmaǵan oblysym joq shyǵar. 2024 jyly elimizde bolǵan sý tasqynyn bilesiń. Batys Qazaqstan aımaqtarynda, Torǵaı óńirinde, sý shaıǵan taǵy basqa jerlerdegi halyqtyń jaı-kúıi, olarǵa qol ushyn sozǵan eldiń keń peıili maǵan qatty áser etti. Sonda týǵan «Tasqyn» atty shyǵarmam jáne «Ǵun babalar» atty jeke týyndym Erkeǵalı Rahmadıev atyndaǵy memlekettik akademııalyq fılarmonııanyń konsert zalynda orkestrdiń súıemeldeýimen oryndalmaqshy. Fılarmonııanyń sımfonııalyq orkestri 90 adamnan quralǵan elimizdegi eń iri ujymnyń biri.
– Jalpylama emes, jekelegen bir týyndyǵa toqtalyńyzshy?
– Máselen, Dáýletkereıdiń «Jigeri». Fılosofııalyq astary tereń kúılerdiń biri. Ahmet Jubanovtyń tilimen aıtqanda, ısi qazaqtyń tarıhyn boıyna syıdyrǵan shyǵarma. Jáne eń uzaq kúıdiń biri (7 mınýt). Qazaq mýzykatanýshylary «Jigerden» keıin kúı tartylmaıdy» dep jatady. Osyndaı shoqtyǵy bıik týyndylarǵa qosa bul keshte Ahmet Baıtursynulynyń «Arman» atty kúıi de úlken sahnadan birinshi ret oryndalatynyn atap aıtqan jón shyǵar.
– Aqańnyń kúıin qalaı taýyp alyp júrsiz?
– 1987–1997 jyldary men Torǵaı óńirinde eńbek ettim. Sol toqsanynshy jyldardyń basynda quqyq qorǵaý salasynda qyzmet isteıtin Saǵym Jalmyshev deıtin halyq kúıshisi boldy. Dınadan bastap basqa da kóptegen kúıdiń túpnusqasyn tartatyn. Osy Saǵym degen kisi Aqańnyń «Arman» atty bul kúıin belgili aqyn Nurhan Ahmetbektiń balasy Málikten úırenipti. Torǵaıda júrgenimde atalǵan shyǵarmany men Sákeńnen úırenip, keıin notaǵa túsirip, buıyrsa erteń tuńǵysh ret sahnada oryndamaqpyn. О́zim úshin úlken jańalyq – osy.
– Qazaq dombyrany qabyldaıtyny belgili, shetelderge shyǵyp turasyz, olar she?
– Qazirgi Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń 15 jyldyǵyna Italııanyń mýzyka ǵulamalary keldi. Áýeli sımfonııany, akademııalyq vokaldy tyńdady, baletimizdi kórdi, jaıbaraqat. Sodan soń Qazaq orkestrin tyńdaǵanda, uıqydan oıanǵandaı eleń etti. Jantalasyp túsire bastady. Túrkeshtiń «Kóńilashary», Táttimbettiń «Saryjaılaýy», Qurmanǵazynyń «Saryarqasy» oryndalǵan. Kúıdiń qudireti degen sol, kózderi tostaǵandaı boldy. Qazaq orkestrin jáne dástúrli ándi, sımfonııany gastrolge alamyz dep birden aıtty. Dástúrli ánniń kóshin Qaırat Baıbosyn, Almas Almatov aǵalarymyz bastap bardy. Italııanyń alty qalasynda óner kórsettik. Qazaq orkestrin, kúıdi tyńdaǵanda, oryndarynan turyp ketti. Kádimgideı tańyrqap, 10-15 mınýt sahnadan jibermeı qoıady. Majarstannyń Shopron degen qalasynda halyq ketpeı turyp alǵany esimde. Orkestrde 45 stýdent kózdi jumyp qoıyp, qaǵazǵa qaramaı, notasyz dombyra tartqanyn kórgen mýzykanttar aýzyn ashyp, kózin jumyp, suhbat bergeni ekranǵa da jazylyp edi kezinde.
– Erteń sahnada sondaı ǵalamattar boı kóteredi ǵoı, buıyrtsa?
– Shama kelgenshe tyrysamyz. Ánshilerden Sveta Aıtbaeva, Erlan Rysqalı óner kórsetedi. 5-6 avtorlyq shyǵarmam oryndalady. Qalǵany halyq kompozıtorlarynyń uly týyndylary ekenin aıttym. Bir jarym, eki saǵat boıy kúıdi tiri tartyp, oryndaımyz. Baǵamdaı bilgenge jeńil jumys emes. Kútemiz, kelińizder!
Áńgimelesken –
Jánibek ÁLIMAN,
«Egemen Qazaqstan»
