Negizgi nátıje – ýnıversıtet osylaısha biryńǵaı ǵylymı ekojúıe qalyptastyryp otyr, óıtkeni mundaǵy zertteýler birden praktıkalyq qoldanysqa baǵyttalǵan. Al jańa zerthanalar jeke akademııalyq alańdar retinde emes, ónerkásiptiń mindetterine biriktirilgen jumys ortalyqtary retinde qurylýda.
Q. Turysov atyndaǵy Geologııa jáne munaı-gaz isi ınstıtýty dırektory Erǵalı Áýelhannyń aıtýynsha, Memleket basshysynyń sıfrlandyrý, jasandy ıntellekt týraly tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda ashylǵan zerthanalar jańa býyn ınjenerlerin daıyndaýmen qatar, zamanaýı tehnologııalardy oqý úrdisine engize otyryp, aldaǵy ýaqytta ónerkásip oryndarynda qoldanylatyn modeldeý júıelerimen tıimdi jumys isteýdi maqsat etedi. Jańa zaman tehnologııalarymen jabdyqtalǵan zerthanalar stýdentterge munaı-gaz, geologııa, gıdrogeologııa salasynda dıagrammalardy óńdep, úlken derektermen, jańa modelmen sıfrlanatyn baǵdarlamalar arqyly kartalarmen jumys isteýdi úıretedi.
Injenerlik bilim – el bolashaǵynyń berik negizi
«Negizgi jobalardyń biri – Smart Petro Hub Teńizshevroıl kompanııasymen seriktestikte ashylǵan zerthananyń eń úlken artyqshylyǵy – zamanaýı, ındýstrııada keńinen qoldanylatyn lısenzııalyq baǵdarlamalyq qamtamasyz etýmen tolyq jabdyqtalýy. Zerthanada búgingi munaı-gaz salasynda eń suranysqa ıe baǵdarlamalyq keshender ornatylǵan. Solardyń ishinde Petrel – geologııalyq jáne geofızıkalyq modeldeý úshin qoldanylatyn álemdik deńgeıdegi platforma. Onyń kómegimen qabattyń qurylymyn, jynys qasıetterin jáne kollektor parametrlerin taldap, tolyqqandy 3D geologııalyq modelder jasaýǵa bolady. CMG (Computer Modelling Group) – gıdrodınamıkalyq modeldeýge arnalǵan qýatty sımýlıatorlar jıyntyǵy. Bul jerde qabattaǵy munaı, gaz jáne sý qozǵalysy, qysymnyń ózgerýi, sondaı-aq CO₂ aıdaý prosesteri tereń zertteledi. Eclipse (Schlumberger) – ken oryndaryn ıgerýdi josparlaý men boljaýda keńinen qoldanylatyn klassıkalyq qural. Ol ártúrli ıgerý ssenarıılerin salystyryp, qaısysy tıimdi ekenin anyqtaýǵa kómektesedi IPM Suite (Integrated Production Modelling), onyń ishinde GAP – uńǵymadan bastap jer ústi ınfraqurylymyna deıingi búkil óndiristik júıeni birtutas qarastyrýǵa múmkindik beredi», deıdi professor.
Al geoderekterdi taldaý jáne ınterpretasııalaý ortalyǵy Qazatomóndiris zerthananyń negizgi baǵyty – geologııalyq jáne geofızıkalyq derekterdi óńdeý, biriktirý (ıntegrasııalaý) jáne ınterpretasııalaý. Bul jumystar ásirese ýran ken oryndaryn zertteý, baǵalaý jáne ıgerý barysynda asa mańyzdy. Zerthana halyqaralyq tájirıbede keńinen qoldanylatyn zamanaýı baǵdarlamalyq qamtamasyz etýmen jabdyqtalǵan. Atap aıtqanda, Petrel – geologııalyq jáne gıdrodınamıkalyq modeldeýge arnalǵan jetekshi platforma. Onyń kómegimen jer qoınaýynyń qurylymyn zerttep, ken oryndarynyń 3D modelderin qurýǵa jáne olardy ári qaraı taldaýǵa bolady. MapInfo Professional – keńistiktik taldaý men kartografııalaý úshin qoldanylatyn tıimdi qural. Bul baǵdarlama arqyly geologııalyq obektilerdiń ornalasýyn, taralýyn jáne ózara baılanysyn karta túrinde vızýalızasııalaýǵa múmkindik bar. Sonymen qatar zerthanada AtomGEO oqý derekter bazasy qoljetimdi. Bul baza geologııa, geofızıka jáne ken oryndaryn ıgerý boıynsha naqty materıaldardy qamtıdy jáne stýdentterge derektermen jumys isteýdiń praktıkalyq daǵdylaryn qalyptastyrýǵa kómektesedi.
Qazaqstanda 19 myń shaqyrymnan astam ınjenerlik jeli jóndeldi
Professor atap ótkendeı, Groundwater Modeling Lab zerthanasynda MODFLOW jáne ArcGIS baǵdarlamalary ózara úılesimdi túrde qoldanylyp, jerasty sýlary júıelerin keshendi zertteýge múmkindik beredi. MODFLOW arqyly jerasty sýlarynyń aǵyny, fıltrasııalyq prosester jáne sý alý nysandarynyń áseri sandyq túrde modeldenip, ártúrli ssenarııler boıynsha boljaý júrgiziledi. Al ArcGIS geoaqparattyq platforma retinde keńistiktik derekterdi jınaý, óńdeý jáne vızýalızasııalaýdy qamtamasyz etedi, gıdrogeologııalyq kartalar qurýǵa jáne modeldeý nátıjelerin taldaýǵa múmkindik beredi. Osy eki quraldyń birigýi zerthanada jerasty sýlarynyń dınamıkasyn tereń túsinýge, dál boljam jasaýǵa jáne tıimdi ınjenerlik sheshimder qabyldaýǵa jaǵdaı jasaıdy.
Ýnıversıtet basshylyǵy jańa zerthanalar ınfraqurylymyn keńeıtýmen shektelmeı, ǵylym men bilim jáne ónerkásip arasyndaǵy baılanysty nyǵaıta otyryp, ǵylymı ázirlemelerdi óndiriske engizýde yqpaldy qadam jasap keledi.
Almaty
