Jalpy satyp alýshyǵa tólem merzimi, qarjylandyrý quny, kelisim qaýipsizdigi de mańyzdy. Uzartylǵan tólem kestesin usynǵan jetkizýshi jıi basymdyqqa ıe bolady. Mundaı jaǵdaıda qarjy táýekelin basqarý ulttyq ekonomıkanyń strategııalyq mindetine aınalady. Eksporttyq-kredıttik agenttikter osy olqylyqtyń ornyn toltyryp, óndirýshiniń múmkindigin keńeıtedi.
Ekonomıkalyq saıasattaǵy ınstıtýsıonaldyq ózgerister syrtqy saýda qurylymynyń jańarýyna áser etti. Memlekettik qyzmetterdiń sıfrlyq formatqa kóshýi rásimderdiń ashyqtyǵyn arttyrdy. Sheshim qabyldaý ýaqyty qysqardy. Bul óńdeýshi sektordyń belsendiligin kúsheıtip, jańa óndiristerdiń iske qosylýyna yqpal etti.
О́tken jyldyń qorytyndysy naqty nátıjeni kórsetti. О́ńdelgen taýar jetkizýshilerine kórsetilgen qoldaý kólemi 650 mıllıard teńgeden asty. 2024 jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda eki ese ósim bar. Qoldaý aıasynda iske asqan jobalardyń jıyntyq ekonomıkalyq áseri 2,3 trıllıon teńge deńgeıinde baǵalanyp otyr. Mundaı kórsetkish qarjy quraldarynyń mýltıplıkatıvtik yqpalyn aıqyndaıdy. Bir kelisim birneshe óndiristiń keńeıýine, jumys oryndarynyń kóbeıýine, salyq túsiminiń ulǵaıýyna yqpal etedi.
Qoldaý alǵan 121 kásiporynnyń 20-sy osyndaı tetikterge alǵash ret júgingen. Jobalardyń basym bóligi shaǵyn jáne orta bızneske tıesili. Metallýrgııa, agroónerkásip, hımııa, tamaq óndirisi baǵyttarynyń belsendiligi ónerkásip qurylymynyń birtindep kúrdelenip kele jatqanyn ańǵartady.
«Halyqaralyq saýdadaǵy basty kederginiń biri – aınalym qarajatynyń jetispeýi. Sheteldik satyp alýshylar tólemdi keıinge qaldyrýdy talap etedi. Mundaı jaǵdaıda kásiporyn óndiris yrǵaǵyn saqtaýda qıyndyqqa tap bolady. Eksport aldyndaǵy qarjylandyrý osy máseleni sheshýge baǵyttalǵan. Ekinshi deńgeıli bankter arqyly usynylatyn qoljetimdi qarjylandyrý óndiris shyǵyndaryn ýaqtyly jabýǵa múmkindik beredi», dedi EKA basqarma tóraǵasy Allen Sháıjúnisov.
Bul quraldy paıdalanǵan «RG Brands Kazakhstan» jetkizilim turaqtylyǵyn saqtaýǵa qol jetkizgen. Kompanııanyń óndiristik alańdarynyń jıyntyq qýaty júzdegen mıllıon lıtrge jetedi. Qarjylandyrý men qaıta saqtandyrý tetikteri sheteldik saýda úılerimen jumys barysynda táýekeldi tómendetip, kelisim turaqtylyǵyn qamtamasyz etken. Sonyń nátıjesinde ónimdi syrtqy naryqqa shyǵarý qarqyny saqtalǵan.
«Debıtorlyq bereshekti saqtandyrý jańa seriktestermen jumys isteýdi jeńildetedi. Tólemdi keıinge qaldyrý múmkindigi satyp alýshyǵa qolaıly jaǵdaı týǵyzady. Bul quraldy paıdalanǵan «Baıan sulý» kompanııasy eksport aýqymyn keńeıtip, jetkizilim kólemin ulǵaıtty. Kompanııanyń ıkemdi tólem qurylymy syrtqy naryqtaǵy básekelik múmkindikti kúsheıtti. Nátıjesinde, jańa seriktester sany artty», dedi A.Sháıjúnisov.
Qarjy táýekelin tómendetý óndiristi kezeń-kezeńimen keńeıtýge jaǵdaı jasaıdy. «Prıma qus» kásiporny óndiristik nysandar qurylysyn josparly túrde jalǵastyrýǵa múmkindik alǵanyn jetkizedi. Qarjylyq turaqtylyq ishki ári syrtqy naryqtaǵy pozısııany nyǵaıtqan. Kompanııa ókilderi senimdi qarjy quraldarynyń bolýy kásiporyndardy jańa kelisimderge batyl shyǵýǵa yntalandyratynyn aıtady.
Hımııa ónerkásibindegi jobalar da eksport qurylymynyń ózgerip kele jatqanyn kórsetedi. «JJFZ» kásiporny ken óndirýden bastap daıyn ónim shyǵarýǵa deıingi tolyq óndiristik sıkldi qamtıdy. Sary fosfor jetkizilimi Eýropa, AQSh, Úndistan baǵytyna jol tartqan. Birikken Arab Ámirlikterine jetkizilimge qatysty saqtandyrý sheshimi eksport aýqymyn keńeıtýge yqpal etken. Mundaı mysaldar qosylǵan quny joǵary ónimniń syrtqy naryqtaǵy úlesi artyp kele jatqanyn dáleldeıdi.
Qaryzdardy saqtandyrý kepil bazasy jetkiliksiz kásiporyndarǵa qarjy tartýǵa múmkindik beredi. Moody’s agenttiginiń Baa1 deńgeıindegi reıtıngi saqtandyrý jabynynyń senimdiligin arttyrady. Bul teńgemen beriletin nesıeniń qoljetimdiligin jaqsartady. Qarjy ınstıtýttaryna táýekel deńgeıi tómendeıdi.
Táýekelderdi basqarý júıesiniń nyǵaıýy qaıta saqtandyrý baǵytymen baılanysty. Halyqaralyq seriktestermen jasalǵan kelisimder saqtandyrý portfeliniń turaqtylyǵyn kúsheıtti. Qaıta saqtandyrýǵa berilgen mindettemeler kólemi 237,7 mıllıard teńgege jetip, bir jyl ishinde 217 paıyzǵa artqan. Mundaı tásil iri jobalardy júzege asyrý múmkindigin keńeıtedi.
«Sıfrlyq ınfraqurylym rásimderdi jeńildetti. Eksporttaýshynyń jeke kabıneti qujat aınalymyn tolyq onlaın formatqa kóshirdi. О́tinim berý, kelisim rásimdeý, mártebeni baqylaý bir júıede júzege asady. Platformany paıdalanýshylar sany turaqty ósip keledi», deıdi EKA basshysy.
«Export BS» kompanııasy sıfrlyq servıstiń tıimdiligin atap ótedi. Júıede ótinim mártebesi ashyq kórinedi, keńes alý jedel júzege asady. Bul jetkizilimdi aldyn ala josparlaýǵa múmkindik beredi. Ákimshilik júkteme azaıyp, ýaqyt únemdelgen.
«Nurym Group» JShS dırektorynyń orynbasary Mahsýt Shıǵambaev: «Onlaın ótinim kelisim jasaý merzimin qysqartty. Qujattardy bir júıede joldaý prosesti aıtarlyqtaı jeńildetti. Sondaı-aq jedel keri baılanys óndiristik josparlaýǵa oń áser etip jatyr», dese, «Prıma qus» JShS bas dırektory Alekseı Zalevskıı «Eksporttaýshylar vıtrınasy» platformasy daıyn ónimdi sheteldik satyp alýshyǵa tikeleı usynýǵa múmkindik beredi. Katalogte agroónerkásip, metallýrgııa, hımııa, mashına jasaý baǵyttaryndaǵy ondaǵan kásiporynnyń júzdegen ónimi ornalastyrylǵan. Bul syrtqy naryqtaǵy aqparat qoljetimdiligin arttyrady», deıdi.
Qarjy ınstıtýttarynyń ózara yqpaldasýy óndiris jobalaryn tolyq qamtýǵa jaǵdaı jasaıdy. Damý ınstıtýttarynyń baılanysy óndiristi iske qosýdan bastap daıyn ónimdi jetkizýge deıingi kezeńdi bir júıede úılestirýge múmkindik beredi. Mundaı tásil rásimderdi jeńildetip, ýaqyt shyǵynyn azaıtady.
«Qazirgi jaǵdaıda eksport táýekeldi áreket emes, naqty esepke negizdelgen strategııaǵa aınalyp keledi. Qarjy quraldarynyń jetilýi óndiris qurylymynyń kúrdelenýine yqpal etedi. Qosylǵan quny joǵary ónim úlesiniń artýy ekonomıkanyń jańa sapalyq kezeńge ótkenin kórsetedi», dedi A.Sháıjúnisov.
Uzaqmerzimdi perspektıvada mundaı ınstıtýttar tehnologııalyq jańǵyrýdy jedeldetip, ónerkásiptiń básekelik qabiletin arttyrady. Táýekeldi basqarý mádenıeti qalyptasqan saıyn syrtqy naryqtaǵy turaqtylyq kúsheıedi. Eksport qurylymynyń jańarýy ekonomıkanyń ornyqty damýyna negiz qalaıdy.
