Tulǵa • Búgin, 08:55

О́ner kógindegi aqıyq

20 ret
kórsetildi
8 mın
oqý úshin

Qazaq poezııasynda ózindik órnegimen, aıryqsha únimen daralanǵan Shómishbaı Sarıev – ulttyq sóz óneriniń kóginde erkin samǵaǵan tulǵalardyń biri. Onyń bolmysyn tereń tanyǵan Ǵafý Qaıyrbekovtiń «qos qanatty aqyn» degen teńeýi – sóz zergeriniń shyǵarmashylyq tabıǵatyn dóp basqan anyqtama. Bir qanaty – jandy terbegen lırıkalyq jyrlar bolsa, ekinshi qanaty – el arasyna keń tarap, halyqpen birge tynystaǵan án-óleńderi. Osy qos arna toǵysyp, Shómishbaı poezııa­syn bıikke samǵatty.

О́ner kógindegi aqıyq

Sonyń aıqyn dáleli bolsa kerek, Máde­nıet jáne aq­parat mınıstrliginiń qol­daýymen elorda tórindegi Roza Baǵlanova atyndaǵy «Qa­­zaq­­konsert» mem­lekettik aka­de­mııalyq kon­sert­tik uıy­­­my sahnasynda aqyn­­nyń 80 jyldyq mereı­toıyna ar­nalǵan «Aınaldym senen, atameken-aı» atty shyǵar­ma­shylyq kesh – el mádenıetindegi eleýli oqıǵaǵa aınaldy. Aıtýly konsert bir tulǵanyń mereıtoıy ǵana emes, tutas bir dáýirdiń únin, ult­tyń jan dúnıesin, saǵy­nyshy men muratyn terbegen taǵy­lymdy basqosý retinde este qaldy. Merekelik keshte Senat tóraǵasy Máýlen Áshim­baev pen Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aq­parat mınıstri Aıda Balaeva joldaǵan júrek­jardy qut­tyq­taýlar oqylyp, aqyn­nyń jary Jumagúl Sa­rıeva qurmet tórinen oryn aldy.

О́leń ólkesinde ózindik únimen órnek salǵan Shómish­baı Sarıev ótken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldary-aq jar­qyraı tanyldy. Aqyn tek tól týyndylarymen ǵana emes, álem ádebıetiniń injý-marjandaryn qazaq tiline tárjimeleý arqyly da ulttyq rýhanııat kókjıegin keńeıtti. Atap aıtsaq, D.Gýlıa, O.Ber­­gols, I.Abashıdze, S.Vı­­kýlov, A.Dementev, F.Alıeva, R.Roj­destvenskıı, H.Ab­­dýl­lın, M.Emıneský, Lýısh dı Kamoens sııaqty kóptegen shetel aqyndarynyń óleńde­rin qazaq tiline aýdar­­dy. 1989 jyly «Qaınar» baspasynan «Tamasha, Tamasha, Tamasha» atty kitaby basylyp shyqty. Qazaq aqyndary arasynda tuń­ǵysh ret «Ǵashyqtar jyry», «Bozjorǵa» atty avtor­lyq beı­ne­taspasy jaryq kórgen. 2000 jyly Shó­mish­baı Sarıev Býhareste IýNESKO uıym­dastyrǵan Rýmy­nııanyń uly aqyny Mıhaıl Emıneskýge arnal­ǵan búkil dúnıejúzilik aqyn­dar sımpozıýmy­na  Ortalyq Azııadan jalǵyz qatysqan aqyn boldy.

Aqyn jyrlarynyń ózge til­derge aýdarylýy – onyń shyǵar­malarynyń adamzattyq ortaq qundylyqtarǵa aınal­ǵanynyń aıǵaǵy. «Araı­ly kóktem», «Teńiz­den soqqan jel», «Taǵdyr», «Ýa­qyt», «Biz­diń ǵasyr» sekildi jyr jınaqtary – ýaqytpen úndes­ken, dáýir tynysyn dóp bas­qan, oqyrman júreginen tereń oryn alǵan syrly álem. Bul kitaptardan ómir­diń ózi, adamnyń ishki ıirim­deri, zamannyń úni estiledi. Ǵalym Aıgúl Isimaqova atap ót­kendeı, Shómishbaı poezııa­synyń biregeı qyry – onyń tabıǵı áýezdiligi, óleń­de­riniń ánge aınalýǵa sura­nyp turatyn tylsym sazy. Ra­synda, aqyn jyrlary oqyl­ǵan sátten-aq áýenge aına­lyp, júrekke jol tabady. Azamattyq pafos pen ná­zik lırıkany sheber ushtas­tyrǵan ol – qazaqqa keń taraǵan talaı ánniń mátinin jazyp, poezııa men mýzykanyń arasyn jalǵaǵan altyn kópirge aınaldy.

Kezinde Shómishbaı Sarıev shyǵar­mashylyǵyn joǵary baǵa­lap, aqyn poe­zııasynyń syr­shyldyǵy men tereńdigine aıryq­sha tánti bolǵan akadamık Zeınolla Qabdolovtyń «Ánniń ǵumyry – onyń sózin­de» degen bir aýyz pikirinde tulǵa tabıǵatynyń tutas bol­my­sy jatqandaı. Sebebi Shómish­baı Sarıev – poezııa men án álemin tabıǵı úıles­tire bilgen sırek daryn. Onyń jyrlary tek oqylmaıdy, olar aıtylady, shyrqalady, halyqpen birge jasaıdy. Aqynnyń qalamynan týǵan 300-den astam án mátini – qazaq mýzyka óneriniń altyn qoryna qosylǵan asyl mura. «Aınaldym senen, atameken-aı», «Sálem saǵan, týǵan el», «Saryarqa», «Qaraǵym-aı», «Aýylym-ánim», «Bozjorǵa», «Aıaýlym», «Qazaq eli», «Sary­­arqa», «Ǵashyq júrek», «Ar­­man joldar», «О́mir-ózen», «Saǵyndym, saǵym jyl­dar», «Qımaı seni baramyn», «Saǵynyshym – Astana» syndy týyndylar – halyq jadyn­da jattalyp, ulttyq rýhtyń aınasyna aınalǵan shyǵarmalar.

Al ataqty «Aınaldym senen, atameken-aı» ániniń alǵash­qy oryndaýshylarynyń biri Qazaqstannyń halyq ár­tisi Roza Rymbaeva aqyn óleń­deriniń ýaqyt synyna tótep bergenin aıtyp, olar­dyń bú­gin­de ózektiligin joǵalt­paǵa­nyn tilge tıek etedi.

Shómishbaı Sarıev shyǵar­malarynyń keń taralýyna qazaq óneriniń sańlaqtary da zor úles qosty. Aqyn ánde­rin Dımash Qudaı­bergen álem sahnasynda shyrqap, ult­tyq ónerdi jahandyq deń­geı­ge shyǵarsa, Mádına Era­lıeva, Roza Rymbaeva, Maq­pal Júnisova, Sembek Juma­ǵalıev, Baǵdat Sámedıno­va, Baýyrjan Isaev sekildi ánshi­ler halyq arasyna keńi­nen taratty. Ánderi halyq­aralyq deńgeıde de joǵa­ry baǵalandy. Máselen, «Aıaýlym» áni halyqaralyq «Azııa daýysy» baıqaýynda Gran-prı ıelenip, qazaq ániniń mártebesin asqaqtatty. Al «Án­uranym – Azıada» týyndysy tutas eldiń rýhyn kóter­gen sporttyq merekeniń rámizine aınaldy.

Tulǵa tabıǵatynyń dál osy dara qyryna aıryqsha basym­dyq berilgen «Aınal­dym senen, atameken-aı» atty aıtýly mereıtoılyq keshtiń kórkemdik deńgeıi de joǵary shyqty. Sýret­kerdiń syrshyl álemi sulý saz bolyp tógilgen konsert shymyldyǵy aqyn jyrlarynan týǵan án­der­men túrilip, kórermen jú­re­gin birden baýrap aldy. Baǵdar­lamada avtordyń klas­sı­kaǵa aınal­ǵan tańdaýly shyǵar­mala­rynyń retro­spek­tıvasy usynyldy. Ásire­se aqyn­nyń Seıdolla Báıte­rekov, Keńes Dúısekeev, Tóle­gen Muha­medjanov sekildi talant­ty kompozıtorlar­men shyǵar­mashylyq tandemi­nen týǵan tamasha ánder áýezge toly áserli keshtiń mazmunyn baıytty.

«Astana Musical» memle­ket­tik teatry ártisteriniń oryn­daýyndaǵy poezııalyq qoıy­lymdar kesh mazmunyn baıytyp, kórkemdik deńgeıin arttyrdy. Aqyn sózi men sah­na­lyq óner úndesip, kórer­menge erekshe áser syılady. Sahna tórinde «Oılan, balam» ániniń alǵashqy oryndaýshysy Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Erik Joljaqsynov, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkerleri – Nurlan О́ner­­baev, Jeńis Ysqaqova, Ulyq­pan Joldasov, Qurmash Mahan, Erlan Rysqalı, Gúlsim Myr­zabekova, «Eren eńbegi úshin» medaliniń ıeger­leri – Baýyrjan Isaev, Al­tyn­shash Muqataeva, «Da­ryn» Memlekettik jas­tar syı­lyǵynyń laýreaty Aıaý­lym Kama­jan, «Má­­­de­nıet sa­la­synyń úzdigi» tósbelgi­siniń ıegeri Perı­zat Tura­rova, taǵy basqa óner ıeleri án salyp,  «Gulder» ansambli men Qa­zaq mem­lekettik sımfo­nııa­­lyq or­kestri keshtiń kór­kin qyz­dyrdy. Bas dırıjer
Das­tan Ibragımovtiń je­tek­shili­gimen oryn­dalǵan mýzy­kalyq shyǵarmalar poezııa men áýen­niń úılesimdiligin aıqyn kórsetti.

«Shómishbaı Sarıevtiń sózine jazylǵan, men oryn­da­ǵan «Aqqý – arman» áni tyń­darman tarapynan joǵa­ry suranysqa ıe bolyp, kóp­shiliktiń kóńilinen shyqqan týyndylardyń biri sanalady. Án mátininiń mazmuny men ıdeıasy ár býyn ókiline jaqyn ári túsinikti bolýymen erekshelenedi. Men Shómishbaı aǵamen shyǵarmashylyq baılanysta bolyp, birqatar joba­ny birge júzege asyrý múmkindigine ıe boldym. Ol kisi án avtorlarymen, oryndaýshylarmen tyǵyz jumys isteýge erekshe mán beretin. Án mátinine qatysty usynystar aıtylǵan jaǵdaıda, ony talqy­lap, oryndaýshynyń ótini­shin eskerýge árdaıym da­­­­ıyn turatyn. Shómishbaı Sarıev­tiń shyǵarmashylyq murasy óte aýqymdy. Ol qazaq mýzyka óne­rine kóptegen tanymal ánderdiń mátinin syılady. Sondyqtan da aqyn jyrlary keńinen oryndalyp, shyǵarmashylyq murasy bolashaqta da shyrqala bereti­nine senim mol», dedi ánshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Nurlan О́nerbaev.

Kesh sońynda Qasym-Jomart Toqaev atynan arnaıy yqylas gúli tabystalyp, el Pre­zıdentiniń iltıpaty aqyn eńbegine berilgen joǵa­ry ba­ǵanyń belgisindeı áser qal­dyrdy. Bul – ónerge kórse­tilgen qurmettiń, sóz qudiretine degen iltıpattyń aıqyn kórinisi.

Sońǵy jańalyqtar

Ádebıet jáne ádebıettanýshy mereıi

Ádebıet • Búgin, 09:00

О́ner kógindegi aqıyq

Tulǵa • Búgin, 08:55

Halyq qoshemetine bólengen qoıylym

Teatr • Búgin, 08:53

Qaıtalap oqý terapııasy

Rýhanııat • Búgin, 08:50

Tanymdyq ádilet

Tanym • Búgin, 08:43

Qyzmettik kólik: adam ómirine jaýapkershilik

Zań men Tártip • Búgin, 08:35

Sý tazartatyn jańa kásiporyn

Aımaqtar • Búgin, 08:30

Qaıǵyly jaǵdaıdyń ashy sabaǵy

Qoǵam • Búgin, 08:25

О́ńdelgen taýar – basty tabys kózi

О́ndiris • Búgin, 08:15

Ornyqtylyqty negizdeıtin nátıjeli is

Saıasat • Búgin, 08:05