Yrys aldy – yntymaq
1 naýryzda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasyna 20 jyl tolady
Parlament Májilisiniń depýtaty, «Qazaqstan koreıleri qaýymdastyǵy» RQB prezıdenti, Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń múshesi Roman KIMMEN áńgime – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qoǵamdaǵy róli týraly oılaryńyzdy ortaǵa salsańyz.
– О́zińizge belgili, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 1995 jyly 1 naýryzdaǵy Jarlyǵymen Qazaqstan halqy Assambleıasy quryldy. Osyndaı uıym qurýdyń qajettigi jáne onyń mańyzdylyǵy týraly Elbasy 1992 jyly jas elimizdiń Táýelsizdik alǵanyna bir jyl tolýyna arnalǵan Qazaqstan halqynyń birinshi forýmynda jarııa etken edi. 1995 jyly álem boıynsha alǵash ret mundaı biregeı ári erekshe uıym qurý – bizdiń Prezıdenttiń dana jáne bolashaqty boljaı biletin sheshiminiń nátıjesi. Ol kezde halyqtyń ómir súrýiniń ózi ońaı bolǵan joq. Zaýyttar jabylyp, jumyssyzdyq beleń alǵan tus. Alatyn jalaqysy az bolǵan soń, bilikti mamandar amalsyzdan jappaı saýdaǵa ketip jatqan kez. Sol shaq qala turǵyndaryna da, aýyldyqtarǵa da qıyn tıdi. Sondaı jaǵdaıda osyndaı uıym qurý týraly sheshim qabyldaý – danalyq.
Qazir bizde turaqtylyq, beıbitshilik, kelisim bar. Biz oǵan úırenip ketkenimiz sondaı, ony baǵalaýdy umytyp bara jatqan sııaqtymyz. О́ıtkeni, beıbitshilik pen kelisim aýa sııaqty, oılanbaı juta beresiń nemese ol kún sııaqty máńgilik shýaǵyn tógip tura beredi dep oılaısyń. Alaıda, qoǵamdy ustap turǵan beıbitshilik pen kelisim – óte názik «materıal». Sondyqtan turaqtylyqty, beıbitshilik pen kelisimdi saqtap turý úshin onymen kún saıyn aınalysýyń kerek. Ol ómir súrý úshin eń mańyzdy qajettilik retinde ár adamnyń júreginde, sanasynda bolýy tıis. Kúndelikti tirlikte áýeli beıbitshilik pen kelisim bolýy kerek, sodan keıin baryp jýynýǵa, tamaq ishýińe bolady. Ony saqtaýymyz, qorǵaýymyz kerek.
Mysaly, ózim on bes jyldan astam ýaqyt boıy Qazaqstan koreıleri qoǵamdyq uıymynyń jetekshisi qyzmetin atqaryp kelemin. Bul – turaqty atqarylatyn jumys. Bizdiń jumysymyz memlekettik saıasatty júrgizýge baǵyttalǵan. Eldiń Konstıtýsııasyna, Prezıdenttiń tapsyrmalaryna sáıkes jáne qabyldanǵan negizgi baǵdarlama boıynsha jumystar júrgiziledi. Eń bastysy, eldiń birligi saqtalýyna bar kúsh-jigerimizdi salamyz.
– Atalǵan uıymnyń taǵy qandaı mańyzdy qyrlaryn aıtar edińiz?
– Assambleıa sııaqty biregeı ınstıtýttyń qurylǵany eldiń ishindegi árbir etnostyń bir-birin qurmetteýine, jaqsy qarym-qatynas arqyly jaqynyraq bilýine múmkindik jasady. Mysaly, men barlyq etnomádenı birlestikterdiń jetekshilerin bilemin. Kóbi meniń dostarym, áriptesterim. 15-20 jyldaı birge jumys istep kelemiz. Al eger Assambleıa bolmasa, kóz aldyńyzǵa elestetip kórińizshi, biz qalaı pikir almasyp, baılanys jasar edik? О́z áserlerimizben qalaı bóliser edik? Tájirıbemizben bólisý múmkindigi týa ma? Problemalardy qalaı shesher edik? Sonymen qatar, menimen birge jumys istep kele jatqan áriptesterimniń «ultaralyq daý-janjaldar bolmaýy úshin, senimsizdik týmaýy úshin osy elge qandaı da bir paıdamyz tıse eken» degen bir-aq oıy, bir-aq maqsaty bar. Adamdar bir-birin jaýy dep emes, tek qana dosy retinde kórgenin qalaımyz.
Árıne, túsinbestikter týyp qalýy múmkin, pikir qaıshylyǵy bolýy yqtımal, túıindi máseleler bolýy da ǵajap emes. Mine, sonyń bárin bir ústeldiń basynda otyryp, aqyldasyp sheshýge múmkindik bar. Biz de adambyz, biz de osy qoǵamda ómir súremiz, bizdiń de turmystyq problemalarymyz bar. Tipti, ártúrli ulttyń ókilderi bir jerlerde til tabysa almaı, urysyp, tóbelesip qalýy múmkin. Sondaıda uıym jetekshileri kezdesip, ózara ortaq sheshimge kelemiz. «Tamshydan teńiz quralady» degendeı, ult ókilderi arasynda jasalyp jatqan oń ister bizdiń dostyǵymyzdy, beıbitshilik pen turaqtylyqty qalyptastyrady. Bul – kún saıyn nazar aýdarýyńdy qajet etetin jumys.
Qazir Assambleıanyń oń isteri týraly jıi jazylyp jatyr. Alaıda, keıbir adamdar oń isterdi kórgisi kelmeıdi. Keıbireýlerge bári jaqsy bolsa da, unamaıdy. Jaman bolsa, ol da unamaıdy. Degenmen, salmaqty oı aıtýymyz kerek qoı. Jaqsy dúnıeni kórsetkenimiz jón. Jaqsy bastamanyń kemshilikterin izdep, áýrege túspegenimiz abzal. Tipti, úlgili otbasynda da bir kemshilikter bolady emes pe?
«Ulttyq mádenı birlestikterdi ustaýǵa qansha qarajat ketedi?» dep te jatady. Al bizdiń qoǵamdyq uıymdardy ustaýǵa eshkim de qarajat tólemeıdi. Bizdiń uıymdar óz otandastarymyzdyń qarajaty esebinen jarna tóleý arqyly, sondaı-aq, demeýshilerdiń kómegimen qarjylandyrylady. Degenmen, biz ulttyq salt-dástúrimizdi, mádenıetimiz ben tilimizdi saqtaýǵa baǵyttalǵan barlyq sharalardy uıymdastyramyz. Sonyń bári bizdiń dostyǵymyzdy nyǵaıtýǵa yqpal etedi. Sonymen qatar, salamatty ómir saltyn ustaný maqsatynda densaýlyq saqtaý, sporttyq is-sharalardy da ótkizip turamyz.
Biz – Qazaqstan azamatymyz, bul – bizdiń Otanymyz. Sondyqtan munda tek qana ómir súrip qoımaı, elimizge paıdamyzdy tıgizgimiz keledi. О́zimniń negizgi jumysymnan bólek, qoǵamdyq jumyspen de aınalysyp otyrmyn. Mysaly, qazir soǵys qaqtyǵystary júrip jatqan elder bar. Olar bir kúnde beıbitshilik pen kelisimde ómir súrýge kóshe qalǵysy keledi. Ol múmkin emes! Ertegide ǵana múmkin bolatyn shyǵar. Osyndaı beıbit jaǵdaıǵa qol jetkizý úshin bizdiń Prezıdenttiń bastamasymen iske asyp kele jatqan ulttar arasyndaǵy dostyq pen kelisim úlgisi kerek. Budan ári de kelisimde ómir súrý úshin jumysty jalǵastyra berý qajet.
Mine, biz búgin Assambleıanyń beıbitshilik pen kelisim baǵdarlamasyn júzege asyrdyq dep maqtanyshpen aıta alamyz. Sonyń qorytyndysy – eldegi turaqtylyq. Biz munymen toqtap qalmaı, ári qaraı damyta berýimiz kerek. Bizde kún bar, jaryq bar, sý bar, jumys bar, eńbekaqy bar, tek qana jumys isteý kerek. Eń bastysy, beıbitshilik pen kelisimde ómir súrip jatyrmyz. Bizge balalarymyz ben nemerelerimizdiń bolashaǵy úshin alańdaýdyń qajeti joq.
– Kóptegen ózge ult ókilderi «Qazaqstan – meniń ekinshi otanym» dep jatady. Siz qalaı oılaısyz?
– Jalpy, men QHA Tóraǵasynyń orynbasary Eraly Toǵjanov bir basqosýda atap kórsetkendeı, «ekinshi Otanym» degen tirkesti endigi jerde qoldanystan alyp tastar edim. Mysaly, «ekinshi Otanym» dep budan jıyrma, otyz jyl buryn aıtqandar boldy. Árıne, Qıyr Shyǵystan osynda qonys aýdarylǵan ata-analarymyz úshin ekinshi Otan sanalǵan shyǵar. Alaıda, men osy elde ómir súrip jatqan úshinshi urpaqpyn, balalarym – tórtinshi býyn. Al endi kelip Qazaqstandy ekinshi Otanymyz desek, múldem qate bolar edi. Qazaq eli – týǵan Otanymyz! Oǵan eshqandaı «ekinshi», «negizgi» degendeı sózderdi jalǵaýdyń qajeti joq. О́z anań sııaqty, ol bireý bolady ǵoı! Birinshi, ekinshi, súıikti dep bólmeısiń, óz anań árdaıymda birinshi jáne súıikti bolady emes pe?!
– Nebir ulttardyń ókilderi osy jerde ómir súrip qana qoımaı, óz baqyttaryn da osy jerden tapty desek, qatelespeımiz ǵoı?
– Adam ómirinde turmystyq, densaýlyq jaǵdaıyna baılanysty qıyndyqtar kezdesedi, biraq onyń bári eńserýge bolatyn qıyndyqtar. «Men Qazaqstanda turǵandyqtan baqyttymyn» desem, qate bolar edi. Bári de adamnyń ózine baılanysty. Adam mıllıarder bolǵanmen, baqytsyz bolýy múmkin. Nemese bir adamda dúnıe-múlki joq bolýy múmkin, biraq úlken otbasy bar, bala-shaǵasy, nemerelerimen ózin baqytty sanaıtyn shyǵar. Adamnyń ómir súrýi úshin laıyqty jaǵdaı jasalǵan Qazaqstan sııaqty elde turyp jatqanymyzdyń ózi – baqyt. Prezıdent «Qazaqstan-2050» Strategııasynda eń jaıly, qolaıly elde ómir súretinimizdi aıtty emes pe? Endeshe, qaqtyǵystar joq, qolaıly jaǵdaı jasalǵan elde ómir súrý – barlyq adam úshin baqyt. Eger qabyrǵanyń arǵy jaǵynda soǵys júrip jatsa, ózim aýlaǵa shyǵýǵa qorqyp otyrsam, maǵan mıllıondaǵan aqshanyń nemese ozyq zamannyń myqty avtokóliginiń, qymbat jıhazdy záýlim úıdiń keregi bar ma?! Sondyqtan, beıbit ómirdiń árbir shýaqty kúnin baǵalaı bileıik.
Áńgimelesken
Aıbatyr SEITAQ,
jýrnalıst.
ASTANA.
