Professor Jolmuhan Túrikpenuly ómirin ustazdyq etýmen, ǵylym jolynda ótkizip kele jatqan adam. Seksenniń seńgirine shyqqan ǵalym aǵamyz óz ómir jolyn aıtqanda, árqashan ony qazaqtyń nar tulǵaly azamaty, belgili qoǵam jáne memleket qaıratkeri, ǵulama ǵalym akademık Tólegen Tájibaevqa aparyp tireıdi. Onyń da jóni bar: eń aldymen akademık oǵan alǵashqy ǵylymı ustazy bolsa, keıin sol úlken qaıratkerdiń ómiri men ǵylymı murasyn zertteý onyń ǵylymı eńbekteriniń arqaýyna aınalǵan.
Mine, qolymyzǵa ǵalym-ustazdyń «Akademık T.T.Tájibaev» degen kólemdi kitaby tıip otyr. О́zimiz shyǵarmashylyǵyna aıtarlyqtaı tanys professordyń bul eńbegi burynǵylarynan aıtarlyqtaı ózgeshe ekenin birden ańǵardyq. Jolmuhan aǵamyz buryn da Tólegen Tájibaev týraly eńbekter jazyp, kitaptar shyǵarsa, onda onyń tálimdi ómiriniń jeke bir qyrlary áńgimege arqaý bolýshy edi. Al myna monografııada úlken qaıratkerdiń kelbeti jan-jaqty kórsetilip, birtutas iri tulǵasy jasalǵandaı eken. «Elim dep eńiregen, halqy úshin qabyrǵasy qaıysqan, ómirden erte ozǵan, alashtyń ardager azamattarynyń biri, ulaǵatty ustaz, ǵulama ǵalym, iri qoǵam jáne memleket qaıratkeri Tólegen Tájibaevqa arnalǵan» bul monografııa avtordyń da talaı jylǵy zertteýleriniń qorytyndysy ispettes.
Kózi qaraqty qaýymǵa Tólegen Tájibaevty tanystyryp jatý artyqtaý kórinedi. Sóıtse de, ol shyqqan bıikterge bir sát kóz salǵan da jón sııaqty-aý. Otyzynda respýblıka Halyq aǵartý komıssary (mınıstri), otyzdan sál asqanda Respýblıka úkimeti tóraǵasynyń orynbasary, áli qyryqqa tolmaǵan kezinde Syrtqy ister mınıstrligin óz qolymen quryp, oǵan basshylyq etýi, eldiń bas oqý orny – Ulttyq ýnıversıtettiń rektory bolýy kóptiń emes, ilýde bireýdiń ǵana mańdaıyna jazylatyn sátter. Onyń joly dańǵyl bolǵan joq, aıaqtan shalýshylar kóbeıgen. Oǵan Máskeý de aralasyp, súrindirgen, qulatqan da kezi bolǵan. Kóbine qulaǵan adamnyń turýy, qaıta bıikke kóterilýi qıyn. Al Tólegen Tájibaev qaıta kóterilgen adam. Qaıtadan úkimet tóraǵasynyń orynbasary bolyp, mádenıet mınıstriniń qyzmetin qosa atqarǵan. Akademık bolyp saılandy. Ǵylymdy da umytpaı, respýblıkada psıhologııa ǵylymynyń negizin qalady. Qarymdy dıplomat retinde álemge tanyldy. BUU-nyń mártebeli minberinen alǵash sóılegen qazaq boldy, halyqaralyq bas uıymnyń bir komıtetin basqardy.
Osynyń bári Jolmuhan Túrikpenulynyń jańa monografııasynda bar. Úlken qaıratker, ǵulama ǵalymnyń ómir jolyn, baı ǵylymı murasyn jan-jaqty zerttep, zerdelegen ǵalymnyń eńbeginen Tólegen Tájibaevtyń qaıtalanbas kelbeti tulǵalanyp kórinedi. Onyń psıhologııa jáne pedagogıka ǵylymdaryn negizdeýdegi ushan-teńiz eńbegine qanyǵa otyryp, halqymyzdyń Abaıdaı, Shoqan Ýálıhanovtaı, Ybyraı Altynsarındeı perzentteriniń fılosofııalyq, pedagogıkalyq kózqarastaryn zerttep, alǵash ǵylymı turǵyda tujyrym jasaǵan da Tájibaev bolǵanyna da kózimiz jetedi.
Bul kitaptyń taǵy bir ereksheligi, qundylyǵy desek te bolar, onda T.Tájibaevtyń ómirine baılanysty birshama qujattar jınaqtalǵan. Olar ǵalymnyń óz ustazy jaıyndaǵy qurmet pen súıispenshilikke toly pikir-tujyrymdaryn negizdeı, aıǵaqtaı túsedi.
Tólegen Tájibaevtyń tolyqqandy kelbetin kórsetý maqsatynda avtordyń ol týraly onymen qyzmettes, dostyq qarymqatynasta bolǵan qaıratkerlerdiń, tálimin alǵan shákirtteriniń, shapaǵatyn kórgen adamdardyń estelikterin de osy kitapqa engizýin barynsha oryndy dersiń. Al olardy tebirenbeı oqý múmkin emes.
Estelik degende, oıǵa birden oralary D.A.Qonaevtyń Tólegen Tájibaev týraly qysqa pikiri. Dımekeń bylaı deıdi: «Tólegen Tájibaev qazaqtyń belgili ǵalymy, úlken qoǵam qaıratkeri edi. Ol kisimen Halyq Komıssarlar keńesine qyzmetke aýysyp kelgen tusta tanystym. Keıin qyzmettes boldyq. Soǵystyń kúıip turǵan ýaqyty, murnymyzdan shanshylyp jatamyz, soǵan qaramastan el taǵdyry, halqymyzdyń bolashaǵy, onyń erteńgi urpaǵy jaıyndaǵy ortaq áńgimemiz taýsylmas edi. Tókeń qazaqtyń tuńǵysh dıplomaty, respýblıkanyń alǵashqy syrtqy ister mınıstri, ol uzaq jyldar boıy Qazaq Memlekettik ýnıversıtetin basqaryp, onyń qalyptasyp, qanat jaıýyna zor úles qosty».
Úlken tulǵaǵa oqyrman, osy kitapty oqı otyryp, óz ustazyn erekshe syılaǵan ǵalym shákirt kózimen, estelik aıtqan eldiń eleýli adamdarynyń kózimen, tek qana shyndyqtan aınymaıtyn qujattardyń kózimen qaraıdy. Sonda ol qazaqtyń birtýar perzentin kóredi. Sirá onyń beınesi budan keıin oqyrmannyń jadynan shyqpas.
Monografııa atalǵan soń, ol ǵylymı ortaǵa, oqytýshylar men stýdentter qaýymyna arnalǵandaı kórinetini bar. Al shyn máninde bul kitap barsha qaýymǵa da qyzyqty da baǵaly bolary daýsyz. Bir ókinish – ol tym az taralymmen shyǵypty. Qundy nárseniń kóp bolǵany jón ǵoı.
Mamadııar JAQYP,
jýrnalıst.
Mine, qolymyzǵa ǵalym-ustazdyń «Akademık T.T.Tájibaev» degen kólemdi kitaby tıip otyr. О́zimiz shyǵarmashylyǵyna aıtarlyqtaı tanys professordyń bul eńbegi burynǵylarynan aıtarlyqtaı ózgeshe ekenin birden ańǵardyq. Jolmuhan aǵamyz buryn da Tólegen Tájibaev týraly eńbekter jazyp, kitaptar shyǵarsa, onda onyń tálimdi ómiriniń jeke bir qyrlary áńgimege arqaý bolýshy edi. Al myna monografııada úlken qaıratkerdiń kelbeti jan-jaqty kórsetilip, birtutas iri tulǵasy jasalǵandaı eken. «Elim dep eńiregen, halqy úshin qabyrǵasy qaıysqan, ómirden erte ozǵan, alashtyń ardager azamattarynyń biri, ulaǵatty ustaz, ǵulama ǵalym, iri qoǵam jáne memleket qaıratkeri Tólegen Tájibaevqa arnalǵan» bul monografııa avtordyń da talaı jylǵy zertteýleriniń qorytyndysy ispettes.
Kózi qaraqty qaýymǵa Tólegen Tájibaevty tanystyryp jatý artyqtaý kórinedi. Sóıtse de, ol shyqqan bıikterge bir sát kóz salǵan da jón sııaqty-aý. Otyzynda respýblıka Halyq aǵartý komıssary (mınıstri), otyzdan sál asqanda Respýblıka úkimeti tóraǵasynyń orynbasary, áli qyryqqa tolmaǵan kezinde Syrtqy ister mınıstrligin óz qolymen quryp, oǵan basshylyq etýi, eldiń bas oqý orny – Ulttyq ýnıversıtettiń rektory bolýy kóptiń emes, ilýde bireýdiń ǵana mańdaıyna jazylatyn sátter. Onyń joly dańǵyl bolǵan joq, aıaqtan shalýshylar kóbeıgen. Oǵan Máskeý de aralasyp, súrindirgen, qulatqan da kezi bolǵan. Kóbine qulaǵan adamnyń turýy, qaıta bıikke kóterilýi qıyn. Al Tólegen Tájibaev qaıta kóterilgen adam. Qaıtadan úkimet tóraǵasynyń orynbasary bolyp, mádenıet mınıstriniń qyzmetin qosa atqarǵan. Akademık bolyp saılandy. Ǵylymdy da umytpaı, respýblıkada psıhologııa ǵylymynyń negizin qalady. Qarymdy dıplomat retinde álemge tanyldy. BUU-nyń mártebeli minberinen alǵash sóılegen qazaq boldy, halyqaralyq bas uıymnyń bir komıtetin basqardy.
Osynyń bári Jolmuhan Túrikpenulynyń jańa monografııasynda bar. Úlken qaıratker, ǵulama ǵalymnyń ómir jolyn, baı ǵylymı murasyn jan-jaqty zerttep, zerdelegen ǵalymnyń eńbeginen Tólegen Tájibaevtyń qaıtalanbas kelbeti tulǵalanyp kórinedi. Onyń psıhologııa jáne pedagogıka ǵylymdaryn negizdeýdegi ushan-teńiz eńbegine qanyǵa otyryp, halqymyzdyń Abaıdaı, Shoqan Ýálıhanovtaı, Ybyraı Altynsarındeı perzentteriniń fılosofııalyq, pedagogıkalyq kózqarastaryn zerttep, alǵash ǵylymı turǵyda tujyrym jasaǵan da Tájibaev bolǵanyna da kózimiz jetedi.
Bul kitaptyń taǵy bir ereksheligi, qundylyǵy desek te bolar, onda T.Tájibaevtyń ómirine baılanysty birshama qujattar jınaqtalǵan. Olar ǵalymnyń óz ustazy jaıyndaǵy qurmet pen súıispenshilikke toly pikir-tujyrymdaryn negizdeı, aıǵaqtaı túsedi.
Tólegen Tájibaevtyń tolyqqandy kelbetin kórsetý maqsatynda avtordyń ol týraly onymen qyzmettes, dostyq qarymqatynasta bolǵan qaıratkerlerdiń, tálimin alǵan shákirtteriniń, shapaǵatyn kórgen adamdardyń estelikterin de osy kitapqa engizýin barynsha oryndy dersiń. Al olardy tebirenbeı oqý múmkin emes.
Estelik degende, oıǵa birden oralary D.A.Qonaevtyń Tólegen Tájibaev týraly qysqa pikiri. Dımekeń bylaı deıdi: «Tólegen Tájibaev qazaqtyń belgili ǵalymy, úlken qoǵam qaıratkeri edi. Ol kisimen Halyq Komıssarlar keńesine qyzmetke aýysyp kelgen tusta tanystym. Keıin qyzmettes boldyq. Soǵystyń kúıip turǵan ýaqyty, murnymyzdan shanshylyp jatamyz, soǵan qaramastan el taǵdyry, halqymyzdyń bolashaǵy, onyń erteńgi urpaǵy jaıyndaǵy ortaq áńgimemiz taýsylmas edi. Tókeń qazaqtyń tuńǵysh dıplomaty, respýblıkanyń alǵashqy syrtqy ister mınıstri, ol uzaq jyldar boıy Qazaq Memlekettik ýnıversıtetin basqaryp, onyń qalyptasyp, qanat jaıýyna zor úles qosty».
Úlken tulǵaǵa oqyrman, osy kitapty oqı otyryp, óz ustazyn erekshe syılaǵan ǵalym shákirt kózimen, estelik aıtqan eldiń eleýli adamdarynyń kózimen, tek qana shyndyqtan aınymaıtyn qujattardyń kózimen qaraıdy. Sonda ol qazaqtyń birtýar perzentin kóredi. Sirá onyń beınesi budan keıin oqyrmannyń jadynan shyqpas.
Monografııa atalǵan soń, ol ǵylymı ortaǵa, oqytýshylar men stýdentter qaýymyna arnalǵandaı kórinetini bar. Al shyn máninde bul kitap barsha qaýymǵa da qyzyqty da baǵaly bolary daýsyz. Bir ókinish – ol tym az taralymmen shyǵypty. Qundy nárseniń kóp bolǵany jón ǵoı.
Mamadııar JAQYP,
jýrnalıst.
