Foto: krisha.kz
Turǵyn úı sarapshysy Nazgúl Sárkeniń aıtýynsha, negizgi ózgeris tek tabysqa emes, bastapqy jarnaǵa, qaryz júktemesine jáne tabystyń resmı rastalýyna tikeleı baılanysty bolady.
«Eń basty jańalyqtardyń biri − ıpotekalyq mólsherlemeler endi bárine birdeı bolmaıdy, ár adamǵa jeke esepteledi. Eger bastapqy jarna 30% nemese odan joǵary bolsa, paıyz shamamen 20% deńgeıinde bolýy múmkin. Al eger jarna 30%-dan tómen bolsa, bank stavkany 25%-ǵa deıin kótere alady. Iаǵnı, bastapqy jarna neǵurlym kóp bolsa, shart soǵurlym tıimdi bolady», deıdi Nazgúl Sárke.
Sarapshynyń sózinshe, qazir bazalyq mólsherleme 18 paıyz deńgeıinde turǵandyqtan, bankterge 20 paıyzben ıpoteka berý asa tıimdi emes. Sondyqtan olar óz táýekelin azaıtý úshin klıentterdi burynǵydan da qatań tekseredi. Iаǵnı ıpoteka alýshynyń tabysy, nesıe tarıhy, basqa qaryzdary men jalpy tólem qabileti óte muqııat tekseriledi.
«Taǵy bir mańyzdy ózgeris − endi tek resmı tabys qana esepke alynady. Buryn keı adamdar kartadaǵy aınalymdy nemese janama tabysty kórsetip ıpoteka alýǵa tyrysatyn, biraq endi ol júrmeıdi. Bankter tek zeınetaqy aýdarymdaryn jáne resmı jalaqyny qaraıdy. Sondyqtan beıresmı jumys isteıtin nemese tabysynyń bir bóligin «konvertpen» alatyn adamdar úshin ıpoteka alý óte qıyn bolady. Qazirgi tańda Qazaqstanda bul másele óte ózekti. Sebebi kóptegen kompanııalar qyzmetkerlerge jalaqyny tolyq resmı kórsetpeıdi. Keıbiri tek mınımaldy jalaqyny rásimdep, soǵan ǵana salyq pen zeınetaqy tóleıdi, al qalǵan bóligin qolma-qol beredi. Sonyń saldarynan adamnyń shyn tabysy joǵary bolsa da, qujat júzinde tómen bolyp kórinedi. Al bank tek qujattaǵy resmı tabysty esepteıdi. Sondyqtan buryn da qıyn bolǵan ıpoteka endi odan saıyn qoljetimsiz bolady», deıdi sarapshy.
«Bankter ıpotekalyq baǵdarlamany qysqartýy múmkin». Sarapshy taǵy qandaı táýekelderdi aıtty?
Turǵyn úı sarapshysynyń sózin ekonomıst Baýyrjan Ysqaq ta qoldady. Ol óz sózinde bul ózgeristiń halyq úshin paıdasy men zııanyn atap ótti.
«Ipotekanyń arzandaýyna qatysty birinshiden, aı saıynǵy tólem azaıady, artyq tólem kólemi qysqarady. Buryn bankter joǵary táýekelderdi, jalpy eseptik mólsherlemeni 23-24 paıyzǵa deıin jetkizse, endi ol shekteledi. Ásirese orta tabyspen otyrǵan halyqqa jeńildik bolary sózsiz. Biraq bankter úshin ıpoteka asa tabysty ónim bolmaı qalady. Sebebi bazalyq mólsherleme áli de joǵary deńgeıde turǵanda ıpotekany 20 paıyzben berý bankterdiń marjasyn azaıtatyn faktor bolady. Sondyqtan qarjy uıymdary táýekel klıentterge nesıe berýdi qysqartyp, talapty kúsheıtýi ábden múmkin. Bastapqy jarnanyń kólemi kóbeıedi, tabysqa qoıylatyn talaptar qataıady. Resmı kirisi tómen adamdarǵa ıpoteka alý qıyndaıdy. Keı bankter ıpotekalyq baǵdarlamalardy ýaqytsha azaıtýy da ábden múmkin. Sondyqtan paıyz tómendedi, ıpoteka alý jeńildedi degen durys emes. Kerisinshe, keı azamattar úshin ıpoteka qoljetimsiz bolyp qalady», dedi Baýyrjan Ysqaq.
Nazgúl Sárkeniń aıtýynsha, jańa talap boıynsha taǵy bir shart bar. Eger sizde basqa da nesıe bolsa, ıpoteka múlde berilmeýi múmkin.
«Ipoteka boıynsha aı saıynǵy tólem adamnyń tabysynyń 50 paıyzynan aspaýy kerek. Sonymen qatar bank tek ıpotekany ǵana emes, adamnyń barlyq nesıelerin esepke alady. Eger avtonesıe, bólip tóleý nemese basqa qaryzdar bolsa, ıpoteka somasy azaıýy nemese múlde berilmeýi múmkin. Osy ózgeristerdiń bári bankterdiń táýekelin azaıtý úshin jasalyp otyr. Sondyqtan olar klıentterdi óte muqııat súzgiden ótkizedi. Iаǵnı ár ótinish berýshi tolyq tekseristen ótedi: tabysy, qaryzdary, nesıe tarıhy jáne turaqtylyǵy qaralady. Sonyń nátıjesinde ıpotekany maquldaý sany da azaıýy múmkin», dedi sarapshy.
Almatyda 5%-dyq ıpoteka beriledi: Jastarǵa arnalǵan baǵdarlamanyń sharttary qandaı?
Nazgúl Sárke elimizde tómen paıyzben jáne bastapqy jarnasy 10% bolatyn memlekettik baǵdarlamalar týraly da aıtyp ótti. Onyń aıtýynsha, bul baǵdarlamalar bárine birdeı qoljetimdi emes. Kóbine áleýmettik osal toptarǵa, jas otbasylarǵa nemese arnaıy sanattaǵy azamattarǵa arnalǵan. Sondyqtan kópshilik úshin negizgi jol − kommersııalyq ıpoteka, al ol endi burynǵydan da qatań sharttarmen beriledi.
«Qazirgi jaǵdaıda bankter ıpotekany burynǵydaı ońaı bere almaǵandyqtan olar qurylys kompanııalarymen birge jasalatyn baǵdarlamalarǵa nemese turǵyn úı jınaq júıesine kóshedi. Munda adam aldymen aqsha jınap, sodan keıin ǵana ıpoteka alady. Bul Otbasy bankindegi júıege uqsaıdy. Biraq mundaı tásildiń basty kemshiligi − aqsha jınaýǵa kóp ýaqyt ketedi. Sondyqtan qazir naryqtaǵy qarapaıym ıpoteka birtindep azaıýy múmkin. Iаǵnı burynǵydaı tez beriletin nesıe ornyna, adamdar aldymen jınap baryp alatyn júıe kóbeıedi. Bul ózgerister ıpotekany halyqtyń kóp bóligi úshin qoljetimsiz ete túsedi. Ásirese resmı tabysy joq nemese bastapqy jarnasy az adamdarǵa qıyn bolady. Ipoteka maquldaý deńgeıi de tómendeýi múmkin», dedi maman.
Baýyrjan Ysqaq tek jyldyq syıaqy mólsherlemesin túsirý máseleni tolyq sheshpeıtinin eskertti.
«Eger memleket osy ózgeristermen birge turǵyn úı qurylysynyń kólemin jáne áleýmettik ıpotekany arttyrmasa tek paıyzdy túsirýdiń ózi baspana máselesin tolyq sheshe almaıdy. О́ıtkeni naryqtaǵy basty problema ıpotekanyń paıyzy ǵana emes, turǵyn úı baǵasynyń halyqtyń tabysynan áldeqaıda tez ósýi», dedi ol.
Alaıda tabysy turaqty, nesıe tarıhy jaqsy jáne qaryzy az adamdar úshin jaǵdaı kerisinshe jaqsyraq bolmaq. Sarapshynyń aıtýynsha, olar tómenirek paıyzben jáne tıimdi sharttarmen ıpoteka ala alady.
«Bul ózgerister turǵyn úı naryǵyna da áser etedi. Baǵa birden tómendemese de, onyń ósý qarqyny baıaýlaýy múmkin. Biraq kóp adam bank talaptaryna saı kele almaǵandyqtan, qurylys kompanııalarynyń bólip tóleý baǵdarlamalaryna suranys artady. Sondyqtan adamdar nesıe alýǵa aldyn ala daıyn bolýy kerek. Ol úshin qaryzdardy azaıtý, resmı tabysty tolyq kórsetý, jańa nesıe almaý jáne bastapqy jarnany múmkindiginshe kóbeıtý kerek», dedi ol.
Qazan aıynan bastap paıyzsyz ıpoteka berilýi múmkin: Bastapqy jarna qansha?
Al Baýyrjan Ysqaq halyq paıyzdan únemdegenimen, baǵa úshin artyq tólem jasaýy múmkin ekenin aıtty.
«Jaz aılarynda halyq úı izdeı bastaǵandyqtan páter baǵasy qymbattaı túsedi, naryq jańarady. Qazaqstanda suranys artsa, baǵa óziniń reaksııasyn beretini belgili. Sondyqtan qysqa merzimdi páter baǵasynyń qymbattaýyna áser etýi múmkin. Bul jerde negizgi qaýip ıpotekanyń arzandaýynan túsken jeńildikti naryqta baǵa ósimi «jep» qoıýy ábden múmkin. Iаǵnı, halyq tómen paıyzdan utamyn degenimen qymbattaǵan páter úshin qaıtadan artyq aqsha tóleı bastaıdy», deıdi ekonomıst.
Bul júıeden mynadaı úrdisterdi kútýge bolady:
- bankter klıent tańdaýda saq bolady;
- bastapqy jarnaǵa suranys kúsheıedi;
- turǵyn úı baǵalary iri qalalarda ósýi múmkin;
- memlekettik ıpotekalyq baǵdarlamalarǵa qyzyǵýshylyq arta bastaıdy.
Eki sarapshy da qoldan kelse, ıpotekany erterek rásimdegen durys, sebebi aldaǵy ýaqytta talaptar budan da qatań bolýy múmkin ekenin eskertti.
