Jańa Konstıtýsııanyń qabyldanýyna baılanysty Memleket basshysy qylmystyq jáne ákimshilik amnıstııa júrgizýdi bastama etti. Qazaqstannyń konstıtýsııalyq damýynyń jańa kezeńi ádilettilik, gýmanızm jáne adamnyń qadir-qasıetin qurmetteý qaǵıdattaryn bekitip, bul eldiń quqyqtyq júıesin odan ári jańǵyrtýdyń mańyzdy negizi boldy.
Amnıstııa qylmysqa jumsaqtyq tanytý emes, memlekettik saıasattyń gýmanıstik jáne jasampazdyq baǵytyn kórsetetin erekshe quqyqtyq akt. Onyń negizgi maqsaty – quqyq buzýshylyq jasaǵan, biraq qoǵamǵa aıtarlyqtaı qaýip tóndirmeıtin adamdardyń áleýmettik beıimdelýine jaǵdaı jasaý. Memleket mundaı azamattardyń qoǵamdyq, eńbek jáne ekonomıkalyq ómirge tolyqqandy oralýyna kedergi keltiretin quqyqtyq jáne qarjylyq kedergilerdi azaıtýdy kózdeıdi.
Prezıdenttiń osy tapsyrmasyn iske asyrý úshin Májilis depýtattary jekelegen sanattaǵy quqyq buzýshylyqtar boıynsha amnıstııa týraly zań jobasyn ázirledi. IIM basqa da memlekettik organdarmen birlesip, qujat jobasyn talqylaý jónindegi jumys toptaryna belsendi qatysýda.
Amnıstııa qylmystyq ta, ákimshilik te quqyq buzýshylyqtarǵa qatysty. Aıta ketý kerek, táýelsiz Qazaqstan tarıhynda ákimshilik amnıstııa alǵash ret ótkizilgeli otyr.
IIM jelisi boıynsha qylmystyq amnıstııa qylmystyq teris qylyqtar men onsha aýyr emes qylmystar jasaǵan adamdarǵa qoldanylady. Sondaı-aq ol aýyrlyǵy ortasha qylmystar úshin sottalǵan, zalal keltirilmegen nemese tolyq ótelgen jaǵdaıda qoldanylýy múmkin.
Adamdardyń jekelegen sanattary úshin qylmystyń aýyrlyǵyna jáne sottalǵannyń tártibine baılanysty jaza merzimin qysqartý kózdelgen.
Qylmystyq amnıstııa sharalary 15 myńnan astam adamǵa, sonyń ishinde túzeý mekemelerindegi 1,5 myń sottalǵanǵa qatysty bolýy múmkin. Zań jobasy belgilengen normalardy saqtaýǵa jáne zańǵa baǵynatyn ómir saltyn ustanýǵa daıyn ekenin dáleldegen azamattardy qoǵamǵa qaıtarýǵa jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan.
Sonymen qatar amnıstııa ótkizý qoǵamdyq qaýipsizdikke qaýip tóndirmeıdi, sebebi zań jobasynda naqty shekteýler men erekshelikter kózdelgen. Amnıstııanyń kúshi terrorıstik, ekstremıstik jáne sybaılas jemqorlyq qylmystar, uıymdasqan qylmystyq toptardyń quramynda jasalǵan áreketter, azaptaý, sondaı-aq jynystyq tıispeýshilikke qarsy qylmystar, ásirese kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jasalǵan qylmystardy jasaǵan adamdarǵa qoldanylmaıdy. Budan bólek, amnıstııa resıdıv jaǵdaılarynda qoldanylmaıdy.
Osylaısha qujat aýyr jáne qoǵamǵa qaýipti áreketter úshin jaýapkershiliktiń bultartpastyǵy qaǵıdatyn saqtaıdy: quqyq buzýshylyq qaıta jasalǵan jaǵdaıda jaýapkershilik sharalary jalpy negizderde qoldanylady, - dedi IIM zań men norma shyǵarmashylyǵyn úılestirý departamenti bastyǵynyń orynbasary Ermek Shúlden.
О́z kezeginde keń aýqymdy ákimshilik amnıstııa 15 memlekettik organnyń quzyretine jatatyn Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 263 babyn qamtıdy.
Ákimshilik amnıstııa aıasynda azamattardy, jeke kásipkerlerdi, sondaı-aq jeke praktıkamen aınalysatyn adamdardy (notarıýstar, advokattar, jeke sot oryndaýshylardy) 2026 jylǵy 17 naýryz saǵat 24:00-ge deıin jasalǵan quqyq buzýshylyqtar úshin oryndalmaǵan ákimshilik aıyppuldardan bosatý kózdeledi.
Bul shara halyq pen kásipkerlik sýbektileriniń qarjylyq júktemesin azaıtýǵa, sondaı-aq olardyń odan ári ekonomıkalyq belsendiligin yntalandyrýǵa baǵyttalǵan.
Tek IIM jelisi boıynsha bul shara 17 mlrd teńgeden astam somaǵa shamamen 1 mln ákimshilik aıyppuldy qamtıdy.
Bul rette ákimshilik amnıstııa teńgerimdi sıpatqa ıe jáne adamdardyń ómiri men qoǵamdyq tártipke qaýip tóndiretin quqyq buzýshylyqtarǵa qoldanylmaıdy. Olardyń qatarynda qarý men esirtkiniń zańsyz aınalymy, jol júrisi qaǵıdalaryn óreskel buzý (mas kúıde kólik júrgizý, qarsy jolaqqa shyǵý jáne júrgizýshi kýáliginen aıyrýǵa ákep soqqan basqa da buzýshylyqtar), sondaı-aq qaıtalanǵan quqyq buzýshylyqtar men sottar qaraıtyn ister bar.
Osylaısha ákimshilik amnıstııa júrgizý qoldanystaǵy baqylaý tetikterine jáne qoǵamdyq qaýipsizdik deńgeıine teris áser etpeıdi. Joldarda jáne qoǵamdyq oryndarda quqyqtyq tártipti saqtaýdy baqylaý tolyq kólemde saqtalady, - dedi spıker.
Usynylyp otyrǵan zań jobasy gýmanızm qaǵıdattaryn jáne zań men tártip ıdeologııasyn ushtastyra otyryp, memlekettik saıasattyń júıeliligin kórsetedi. Qazirgi ýaqytta qujat QR Parlamenti Májilisiniń qaraýynda.
