Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Baspasóz jıynynda Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Dınara Sheglova AI-Sana baǵdarlamasyn AI-ekonomıkanyń jahandyq syn-qaterlerine negizgi jaýaptardyń biri bolǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul baǵdarlama jasandy ıntellekt tehnologııalaryn paıdalanyp qana qoımaı, el ekonomıkasyna arnalǵan qoldanbaly sheshimderin jasaı alatyn jańa býyn mamandaryn qalyptastyrýdy kózdeıdi.
«AI-Sana baǵdarlamasy AI-kadrlaryn daıarlaýdyń, stýdenttik tehnologııalyq kásipkerlikti damytýdyń tolyqqandy ekojúıesi retinde qurylǵan. Birinshi kezeńde bazalyq AI-quzyretter boıynsha jappaı oqytý, jetekshi halyqaralyq bilim platformalaryna qoljetimdilik aıasynda stýdentter 673 myńnan kóp sertıfıkat aldy. 2026 jylǵy 15 sáýirden bastap «Qazaqstan halqyna» qory qoldaýymen AI-Sana baǵdarlamasynyń ekinshi kezeńi bastaldy. JI damytý keńesiniń múshesi Pol Kım ázirlegen baǵdarlama sheńberinde 100 myń stýdent AI-kásipkerlik negizderin meńgerip, óz sheshimderin jasap jatyr. Ekinshi kezeń sheńberinde 209 myń ótinim tústi. Oqýǵa irikteý 100 myń stýdentti qarastyrady, táýligine orta eseppen 1 500 jańa qatysýshy qosylyp otyr. Budan ári baǵdarlama joba komandalaryn qalyptastyrýǵa, AI-jobalardy qurylymdaýdy jáne sheshimderdi ónimdik formatqa jetkizýge baǵyttalmaq. Qorytyndy kezeńde jobalardy «Astana Hub», «QazInnovations» uıymdarymen birlesip ınkýbasııalaý, akselerasııalaý, sondaı-aq sheshimderdi odan ári aýqymdaý mindetteri kútip tur», dedi vıse-mınıstr.
Spıkerdiń sózine súıensek, baǵdarlamanyń 2-kezeńi jasandy ıntellektini bazalyq deńgeıde meńgerýden tehnologııalardy tájirıbede qoldanýǵa, jeke jobalardy ázirleýge ótýdegi negizgi kezeń sanalady. Iske asyrýǵa Stenford ýnıversıteti men Massachýsets tehnologııalyq ınstıtýtynyń, Kremnıı alqabynyń venchýrlyq qorlary men halyqaralyq bıznes-mektepterdiń ókilderin qosa alǵanda jetekshi halyqaralyq sarapshylar tartylǵan. 2-kezeń materıaldaryn daıyndaýǵa Pol Kım basshylyǵymen «Zemex Inc.» (AQSh) kompanııasy qatysady. Buǵan qosa baǵdarlamaǵa «Stanford University», «Carnegie Mellon University», «UC Berkeley», «Johns Hopkins SAIS», «Georgetown University», «Boston University», basqa da halyqaralyq uıymdardyń ókilderi atsalysady. Baǵdarlama sheńberinde 116 saǵattan asa bilim beınekontenti ázirlendi, halyqaralyq mamandardy, «Stanford» pen «CMU» professorlaryn qosa alǵanda 63 sarapshy, sondaı-aq 29 ınvestor men venchýrlyq qor tartyldy. Budan basqa oqytý qoldanbaly salalyq keısterge negizdelgen – búginde baǵdarlamaǵa ekonomıkanyń 8 negizgi baǵyty boıynsha 46 keıs ıntegrasııalanǵan.
«Baǵdarlama qorytyndysynda qatysýshylar mashınalyq oqytý modelderin ázirlep oqyta alýmen qatar, «Python» tilinde jumys isteýdi, «Google Colab» jáne «Jupyter» platformalaryn paıdalanýdy, úlken tildik modelder men API-lardy qoldanýdy meńgeredi. Sondaı-aq olar MVP-prototıpter jasap, startap-ıdeıalardy valıdasııalaýdy, ınvestısııalyq jáne salalyq trendterdi taldaýdy, tehnologııalyq startap tujyrymdamasyn qalyptastyrýdy úırenedi. Baǵdarlama stýdentterdiń jumysyn elimizdiń ekonomıkalyq bolashaǵy úshin mańyzdy salalarǵa baǵyttaıtyndaı qurylǵan: bul jobalardyń 75%-y aýyl sharýashylyǵy (27%), bilim (26%), taý-ken ónerkásibi men aqyldy sýdy paıdalaný tehnologııalary (12%), sondaı-aq densaýlyq saqtaý (10%) salalarynda shoǵyrlandy. AI-Sana baǵdarlamasynyń alǵashqy nátıjeleriniń biri stýdentterdiń ekonomıkanyń túrli sektory úshin 300-den astam JI-agent jáne sıfrlyq sheshim jasaýy boldy. Eń kóp joba – 188 sheshim bilim salasynda iske asyryldy. Budan basqa AI-ázirlemeler densaýlyq saqtaý, ǵylymı zertteýler, aýyl sharýashylyǵy, qarjy, logıstıka, aqparattyq qaýipsizdik, energetıka jáne basqa da baǵyttarda jasaldy», dedi D.Sheglova.
Budan ári vıse-mınıstr joǵary oqý oryndarynda AI-sheshimderdi qoldanýdyń iske asyrylyp jatqan keısterine jeke-jeke toqtaldy. Ol keltirgen mysaldardyń biri – Ulttyq testileý ortalyǵynyń «AI-Talapker» chat-boty. Bul UBT men oqýǵa túsý máseleleri boıynsha keńes beredi. Búginde júıe 69 myńnan asatyn suranysty óńdedi. Taǵy bir mysal – onlaın-testileýdiń ashyqtyǵy men akademııalyq adaldyǵyn baqylaýdy qamtamasyz etetin «Satbayev University»-diń AI-proktorıng júıesi. Mundaı sheshim shetelge eksporttalyp jatyr jáne 180 myńnan astam paıdalanýshyny qamtıdy. Sondaı-aq «AlmaU»-da tapsyrmalardy tekserýge, stýdentter jumysyn baqylaýǵa arnalǵan «OquLabs» platformasy iske asyrylýda, ol birqatar mektepte engizilgen. Mundaı jobalar elimizdegi ýnıversıtetterdiń AI-quzyretterdi meńgertýden qoldanbaly sıfrlyq sheshimderin jasaýǵa óte bastaǵanyn kórsetedi.
«Búginde birqatar ýnıversıtet jańa deńgeıge – ártúrli AI-agentter ózara árekettesip, ýnıversıtettiń jekelegen úderisterin avtomattandyratyn mýltıagentti AI-platformalardy qalyptastyrý kezeńine ótip jatyr. Mysaly, Qaraǵandy ındýstrııalyq ýnıversıtetinde stýdentterdi, talapkerlerdi, akademııalyq jáne ákimshilik úderisterdi súıemeldeýge arnalǵan AI-agentterdi qamtıtyn «Smart Bots» platformasy iske asyrylyp jatyr. Qostanaı óńirlik ýnıversıtetinde AI-analıtıka, kontent generasııasy jáne jekelendirilgen oqytý quraldary bar AI-Mektep platformasyn damytty. M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıteti AI-bottardy, qujattardy sıfrlandyrýdy jáne stýdentterdi taný servısterin biriktiretin «Auezov AI First» platformasyn engizip jatyr», dedi vıse-mınıstr.
Onyń aıtýynsha, ýnıversıtetter jasaıtyn AI-sheshimder ónerkásipke jáne ekonomıkanyń naqty sektoryna engizile bastaǵanyn atap ótken jón. Mysaly, «Astana IT University» drondar kómegimen kún panelderindegi aqaýlardy avtomatty túrde anyqtaıtyn «EnergyDronesAI» júıesin jasady. Joba «Shell» halyqaralyq grantyn jeńip aldy ári Qytaıda marapatqa ıe boldy. Qazaqstan – Brıtan tehnıkalyq ýnıversıteti «QazMunaıGazben» birlesip, munaı-gaz salasynda derekterdi taldaıtyn AI-assıstent – «KMG.AIAN» jobasyn iske asyryp jatyr. Al D.Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan tehnıkalyq ýnıversıteti shahtalardaǵy qozǵalysty basqarý men ónerkásiptik qaýipsizdikti qamtamasyz etetin «Smart Safety Monitor» júıesin jasady. Joba Dúnıejúzilik banktiń grant qoldaýyna qol jetkizdi.
«Densaýlyq saqtaý men ınklıýzııa salasynda da AI-sheshimderdi engizýge erekshe nazar aýdarylyp keledi. Máselen, »Astana Medical University« telemedısınaǵa arnalǵan «ZhanCare.AI» platformasyn júzege asyrdy. Qazir bul birqatar medısınalyq klınıkamen birlesip qoldanylyp keledi. «Astana IT University» transplantologııa salasynda klınıkalyq sheshimderdi qoldaýǵa arnalǵan «CortexAI» júıesin jasap jatyr. Joba Saýd Arabııasynyń halyqaralyq grantyn aldy. Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti qazaq tilindegi medıa kontentti avtomatty sýrdoaýdarýǵa arnalǵan AI-sheshim – «SignBridge» júıesin engizdi, joba «Jibek Joly» telearnasynda óndiriske engizildi. Ýnıversıtetterdiń AI-sheshimderi týrızm, qarjy jáne sıfrlyq qaýipsizdik salalaryna da belsendi engizile bastaıdy. Atap aıtqanda, Halyqaralyq aqparattyq tehnologııalar ýnıversıteti týrıstik qyzmetterdi avtomattandyrýǵa arnalǵan «TrustTravel» platformasyn iske asyrdy. Búginde jobaǵa 8 kompanııa qosylǵan», dedi mınıstrdiń orynbasary.
D.Sheglovanyń aıtýynsha, Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıteti «SeoulTech» fılıalymen birlesip paıdalanýshylar men qarjylyq júıelerdi fıshıng pen sıfrlyq qaýipterden qorǵaýǵa arnalǵan «PhishGuard AI» platformasyn damytty. Qazir prokýratýra organdarymen kelissózder júrgizilip jatyr. Budan basqa «Narxoz University Queen’s University»-men birlesip shekaraaralyq erkin esep aıyrysýlarǵa arnalǵan «ITEQ» platformasyn iske asyryp keledi. Joba boıynsha BSK-men synaqtan ótkizýge kelisim jasaldy. Sondaı-aq ýnıversıtettik AI-ázirlemeler bıznes-prosesterdi avtomattandyrý men sıfrlyq servıster salasyna belsendi engizilip keledi. Mysaly, Qazaqstan – Brıtan tehnıkalyq ýnıversıteti CRM, ERP, marketıng jáne BI-júıelerge JI ıntegrasııasymen kompanııalardy keshendi avtomattandyrýǵa arnalǵan «KOZ AI» platformasyn iske asyryp jatyr. Jobanyń 30-dan astam klıenti bar, eksporttyq áleýetin kórsetip otyr.
«Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ «Astana Hub»-pen birlesip startaptardy onlaın ınkýbasııalaýǵa arnalǵan «AI Startify Incubator» platformasyn damytýda. Budan basqa, Ǵumarbek Dáýkeev atyndaǵy Almaty energetıka jáne baılanys ýnıversıteti ótinimderdi óńdeý men bólýdi avtomattandyratyn biryńǵaı ótinishter ortalyǵynyń AI-platformasy – «Ushqyn AI» júıesin engizdi. Joba boıynsha Qazaqtelekom jáne telekom-operatorlarmen yntymaqtastyq júrgizdi. Sondyqtan búginde júzege asyrylyp jatqan barlyq bastama – bilim baǵdarlamalaryn jańǵyrtý men AI-ınfraqurylymdy damytýdan bastap, kadr daıarlaý men AI-Sana baǵdarlamasyn iske qosýǵa deıin – bolashaqtyń ekonomıkasyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan uzaqmerzimdi ulttyq strategııanyń bir bóligi», dep túıindedi ol.
