Jańa oqý jylyna deıin mektepter tehnıkalyq jabdyqtalyp, joǵary jyldamdyqty ınternetpen qamtylýǵa tıis. Munymen qosa mektepterde JI qoldaný standarty, bilim kontentin generasııalaý erejesi, nátıjelerdi baǵalaý júıesi bekitilýge tıis. Ulttyq bilim berý derekqorynyń jańǵyrtylýy nátıjesinde LMS júıeleri, ıaǵnı elektrondyq kúndelikter men jýrnaldar biryńǵaı derekter qoımasyna biriktirilip, «QazTech» memlekettik bultty platformasyna shoǵyrlanatyn bolady. Qazirgi tańda elimizde 160 myńnan astam pedagog praktıkalyq JI daǵdylaryn meńgergen. Jasandy ıntellektini bilim salasyna engizgende oqytý formaty men resýrstaryn ázirleý, qashyqtan jáne oflaın oqytýdyń úılesimi eskerilip, qazaq tilindegi JI oqýlyǵy men oqý-ádistemelik quraldardy daıyndaý kózdelip otyr.
Sarapshylardyń pikirinshe, Prezıdenttiń «Qazaqstan Respýblıkasynyń orta bilim júıesine jasandy ıntellektini endirý jónindegi sharalar týraly» Jarlyqqa qol qoıýy orta bilim júıesinde ınnovasııalyq sheshimderdi ilgeriletýge yqpal etedi. Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq sheshimder shalǵaı aýyldar mektebinde qoldanylýy oqýshylardyń da, muǵalimderdiń de sıfrlyq quzyretiniń artýyna, ádistemelik materıaldar men onlaın resýrstardyń qoljetimdiligine yqpal etedi. Bilim úrdisin jańa baǵytqa buryp, synı oılaý, aqparatty taldaýǵa keń múmkindik týǵyzady.
Áleýmettik jeliniń áleýetin tıimdi paıdalanyp, oqýshylaryna pándi jańasha túsindirip júrgen Taraz qalasyndaǵy NZM fızıka muǵalimi Mırlan Jýsambaevtyń aıtýynsha, zamanaýı algorıtmderdi oqý úrdisinde qoldaný jańa bilim keńistigine jol ashady. Naqty aqparat qajet bolǵan jaǵdaıda JI kómegimen jyldam jaýap alýǵa bolady. Ol oqýshynyń jeke járdemshisi bola alady. Oqý úderisinde esep shyǵarý deńgeıin eskere otyryp kómektesedi.
«Tıktoktaǵy» bilim kanalyma úlgilik jáne zerthanalyq jumystardy túsirip, júktep otyramyn. Qyzyqty ári túsinikti etýge tyrysamyn. Júktelgen materıaldar negizinde oqýshylar tanystyrylymyn ázirleıdi. Jańa bilim daǵdylaryn úırenedi. Osyǵan qarap olarǵa ınternettiń óńirlerde qoljetimdi ekenin ári oqýshylar qyzyǵýshylyǵynyń joǵary ekenin baıqaýǵa bolady. Ony jeli paıdalanýshylar kontenti, keri baılanys nátıjesine qarap bilýge bolady», deıdi M.Jýsambaev.
Onyń aıtýynsha, oqýshylardyń JI algorıtmin tıimdi qoldaný erejesin, etıkasyn úıretý – muǵalim úshin basty másele. О́ıtkeni, onyń birqatar táýekeli bar. JI kómegimen oryndalǵan úı tapsyrmasyndaǵy aıyrmashylyqty muǵalim birden baıqap qoıady. Ásirese algorıtmniń qoldanylǵany esepterdi sheshkende anyq kózge túsedi. Muǵalim bir ǵana formýla qoldansa, JI eseptiń sheshimin uzaq jolmen qarastyrady. Qorytyndysyna oqýshy ózdiginen qurylymdaı almaıtyndaı sheshý joly túzilýi múmkin. Synypta belsendilik tanytpaıtyn oqýshynyń úı tapsyrmasyn oryndaǵanda JI kómegine júgingenin túsiný qıyn emes jáne onyń jaýaby da árdaıym durys bola bermeıdi. Esep shyǵarǵanda ol tildik model bolǵandyqtan, birden kózge túsedi. Naqty emes aqparat berýi múmkin. Sondyqtan muǵalim naqty mysaldarmen túsindirýi qajet.
«Qazaq Expert Club» bilim salasyndaǵy sarapshysy Bahytjan Dúısenovanyń aıtýynsha, jobany qanatqaqty rejimde iske asyrýda Soltústik Qazaqstan, Qostanaı, Aqmola, Pavlodar, Batys Qazaqstan, Aqtóbe, Shyǵys Qazaqstan oblystaryndaǵy shaǵyn jınaqty mektepteri kezdeısoq tańdalǵan joq. Resmı derekter boıynsha osy óńirlerde aýyl mektepteriniń, shaǵyn jınaqty mektepterdiń úlesi joǵary. Sondyqtan tirek mektep pen shaǵyn mekteptiń jelilik baılanysy, sıfrlyq kontent jáne qashyqtan qoldaý kórsetý bul aımaqtar úshin basym model sanalady. EYDU derekteri elimiz óńirleri arasynda sıfrlyq ınfraqurylym men pedagogterdiń tehnologııalyq daıarlyǵy boıynsha aıyrmashylyqtar bar ekenin kórsetedi. 2023 jyly Ulttyq baıandamada mektepterdiń 99,7 paıyzy ınternetke qosylǵany kórsetilgen. Biraq sapa birkelki emes. «Internet bar» degen kórsetkish ázirge JI servısterin turaqty paıdalanýǵa jetkilikti emes. Oǵan qosa, el boıynsha bir kompıýterge orta eseppen 4 oqýshydan keledi. Elimizde qala men aýyl mektepteri arasyndaǵy ınternet sapasy, qurylǵylarmen qamtamasyz etilýi jáne IT-kadrlar boıynsha aıyrmashylyqtar áli kúnge saqtalyp otyr.
«Bul aıyrmashylyqty shaǵyn jınaqty mektepterdiń qurylymy aıqyn kórsetedi. Qazirgi kezde elimizde 2 500-den astam shaǵyn jınaqty mektep bar, biraq onda tek barlyq oqýshynyń 5 paıyzǵa jýyǵy ǵana bilim alady. Memlekettik mektepterdiń 70 paıyzdan astamy aýyldyq jerde ornalasqan. Osy rette Soltústik Qazaqstan oblysynda aýyl mektepteriniń úlesi 88 paıyz bolsa, Qostanaı oblysynda 80 paıyzdy qurap, dál osy óńirlerde shaǵyn jınaqty mektepterdiń kórsetkishiniń joǵary ekenin kórsetip otyr. Demek, «Qazaq Digital Mektebi» sııaqty sheshimder úshin negizgi nysana – osy aımaqtar. Sondyqtan jobany iske asyrýda óńirlik erekshelikter basty nazarda bolýy qajet», deıdi B.Dúısenova.
JI quraldary bilimge qoljetimdilikti keńeıtip, erekshe bilim qajettiligi bar balalardy qoldaýda tıimdi mehanızm retinde qarastyrylyp otyr. Oǵan qosa «UNESCO jáne EYDU zertteýlerine sáıkes JI bilim úrdisinde oqýshylardyń oqý jetistikterin taldap, muǵalimniń ýaqytyn da únemdeıdi. Akademııalyq adaldyqtyń buzylýy, oqýshylardyń daıyn jaýaptarǵa táýeldiligi, jalǵan aqparattyń taralýy, derbes málimetterdiń qaýipsizdigi negizgi táýekelder qatarynda. Jobany iske asyrý barysynda óńirler arasyndaǵy sıfrlyq teńsizdikti eskerý mańyzdy.
Resmı málimet boıynsha «Qoljetimdi ınternet» ulttyq jobasy aıasynda 2027 jyldyń sońyna deıin halyqtyń 100 paıyzyn ınternetpen qamtyp, aýyldyq eldi mekenderdi 90 paıyz optıkalyq baılanyspen qamtý josparlanǵan. Osy oraıda sarapshy, birinshiden pedagogterdiń sıfrlyq jáne JI quzyrettiligin arttyrý boıynsha ulttyq deńgeıde turaqty oqytý baǵdarlamalaryn engizý qajettigin atap ótti. Ekinshiden, bilim salasynda JI qoldanýdyń etıkalyq standarttary men derekter qaýipsizdigine qatysty normatıvtik baza ázirlenýge tıis. Úshinshiden, aýyl jáne qala mektepteri arasyndaǵy sıfrlyq alshaqtyqty azaıtýda ınternet pen tehnıkaǵa qoljetimdilikti teńestirý. Sonymen qatar qazaq tilindegi sapaly sıfrlyq kontentti damytyp, ulttyq bilim platformasynyń biryńǵaı ekojúıesin qalyptastyrý strategııalyq mańyzǵa ıe.
«Praktıkalyq sheshim – «aldymen oflaın, keıin sınhrondaý» qaǵıdaty. Iаǵnı kontent pen tapsyrma mektep qurylǵysyna aldyn ala júktelip, jergilikti server ne kesh arqyly sabaq kezinde ınternetsiz jumys isteýin qamtamasyz etýi mańyzdy. Al baılanys paıda bolǵanda derek sınhrondalýy kerek», deıdi sarapshy.
Al mundaı modelge PDF/vıdeonyń jeńil nusqasy, júkteletin sabaq paketteri, muǵalimge arnalǵan oflaın ádistemelik modýlder, SMS/messendjer arqyly qysqa keri baılanys kiredi. Bul tásil halyqaralyq tájirıbege de sáıkes keledi. UNESCO-nyń 2020 jylǵy daǵdarys konteksindegi qashyqtan oqytý jobalarynyń 70 paıyzynda radıo, teledıdar, uıaly telefon paıdalanylǵan, al pandemııa kezinde onlaın platformalardyń álem oqýshylarynyń shamamen tórtten birine ǵana jetkenin kórsetti. Demek, shalǵaı aýyl úshin «onlaın ǵana emes», kóparnaly aralas arhıtektýra da qajet. Joba maqsatyna saı iske assyn desek, aımaqtardaǵy mektepter ınternet jelisimen ǵana emes, jańa tehnologııalyq múmkindiktermen de tolyqqandy qamtylǵany abzal.
ALMATY
