“DÚNIE ShIRKIN... DÚRKIN-DÚRKIN! О́TEDI BIR KÚN”...

Kóńil túkpirinde jyly uıalap jat­qanymen ál-ázir qadirli ustaz – Mu­hametjan Qojasbaıuly taǵdyry jaıynda jazý oıda joq edi. Jedel tolǵanýǵa bir jaı sebep boldy. Týrasyna kóshkende, Almatydan kelgen aǵaıyn ǵylymǵa qatysy bar bir qyzdyń meni jata-jastana suraǵyshtaǵanyn aıta keldi. “Muhametjan Qarataevtyń jary – marqum Marhýma sheshemizdiń ol kisige amanat etip qaldyrǵan qoljazbasy bar edi. Qolyna tapsyraıyn desem, kezdese almaı júrgenim…” – deıtin kórinedi álgi qyz bala.Beıtanys jannyń sálemin esitip, biraz oıǵa battym. Sonaý jetpisinshi jyldar. Joǵary kýrstyń stýdentimiz. “Qazaq ádebıeti” kafedrasynyń meńge­rýshisi, professor B.Kenjebaıulynyń shaqyrýymen akademık Muhametjan Qojasbaıuly QazMÝ-diń fılologııa fakýltetine dáris beretin bolypty. Muny estigende biz erekshe qýandyq. Qýanbaǵanda she?! Ol kezde akademık-synshy Muha­metjan Qarataevtyń aty aspandap, dańqy dáýirlep turǵan sát. Halyqaralyq synshylar assosıasııasy múshesi, Búkil­odaqtyq synshylar seksııasy bastyǵynyń orynbasary, “Qazaq sovet ensıklo­pedııasynyń” bas redaktory, jylyna bir kitap berip turǵan bilgir synshy. Abyroıly jıyndardyń tórinde otyrar iri tulǵa! Sondaı adamnan tálim alý, árıne, úl­ken baqyt! Muqań kelip, bizdiń kýrsqa leksııa oqıdy eken degendi estigende Almatyǵa aýyldan oqýǵa attanarda ol kisiniń “Týǵan ádebıet týraly oılar” dep atalatyn kitabyn birge ala kelgenim esime tústi. Aýyldyq kitaphanadan “Epostan epopeıaǵa” atalatyn qomaqty syn kitabyn alyp oqyǵanym, T.Nurtazın jáne S.Qırabaevpen birge joǵary oqý ornyna arnap jazǵan oqýlyǵyn qarap shyqqanym da este. Árıne, biz ol kisiniń kitabyn oqyǵanmen, óziniń úlken taǵdyr keshkenin bile bermeıtin bozbalamyz. 1938 jyly “halyq jaýy” naýqanymen ustalyp, uzaq jyl Sibirdiń dámi buıyryp, “Týǵan ádebıet týraly oılarǵa” tup-týra jıyrma jyl keshigip, zaryǵyp jetkenin ol kezde biz qaıdan bileıik. “Týǵan ádebıet týraly oılary” Muqańnyń 30 jáne 50 jyldary jazǵan ádebı syn maqalalarynan bas quraý syryn biz keıin túsindik. Sóıtsek, otyzynshy jyldary Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn támamdaǵan, Sankt-Peterbýrgte aspıran­týradan ótken, azýly synshy, estet ádebıetshi Qazaqstan Jazýshylar odaǵynda jaýapty hatshy qyzmetin atqaryp júrip, “halyq jaýy” bolyp ustalyp ketipti. Sibirge aıdalǵan jap-jas Muhametjan da biraz qaǵazǵa qol qoıǵan desedi, atynan birsypyra maqala da jazylypty. Múmkin. “Múmkin” deý – kólgirsý, tup-týra shyndyq. О́zgeni qaıdam, arhıv aqtarǵan maǵan aǵa býynda otyz jetiniń quıynynan aman adam joq sııaqty kórinedi. Bireý – az, bireý – kóp, bireý – kórinip, bireý kórinbeı istedi. Men 37-niń keselinen tysqary turǵan edim degen dápkeshtiktiń keregi joq. Oǵan eshkim ılanbaıdy. Qalaı degende bári de qoǵam dertine qyzmet kórsetpeı, “zamanǵa kúılemeı” tura almaǵan. Ol bir almaǵaıyp zaman edi ǵoı, aǵaıyn! Jurtty bir aınaldyrǵan quıyn Muha­metjan Qarataev, О́tebaı Turmanjanov, Júsipbek Arystanovty eki aınaldyrǵan. Sibirde biraz ýaqyt aǵash kesken, zaýyt salǵan olar az ýaqyt aýylǵa kelip, qaıta ustalyp, taǵy da bes-alty jyldan azap shekken. Demek, bular jıyrma jylyn qara orman arasynda ótkizip, áýpirim táńirmen aman qalǵan aýyr taǵdyr ıeleri! Alǵash oralyp elge kelgende, Muqań Jambylda pedagogıkalyq orta oqý ornynda ózge balalarmen birge Sherhan Murtazaǵa sabaq beripti. Az ýaqyt qana. Sodan Sibirge qaıta ketken. “Ketken” emes-aý, qaıyra Sibir aıdalǵan. Ol sát jazýshy Shárbaný Beısenovanyń “Bir mahabbattyń baıany” dep atalatyn povesinde psıhologııalyq ıirimmen tamasha aıtylǵan. Keıin, aty atalǵan azamattardyń qaı-qaısysymen de jıi aralasýǵa týra kelgende olardyń ómir jasy óksip kete jazdaǵan jandar ekenin tanyǵan edim. Pendeniń basyna bermesin! Muqań keshigip jatty. Bizder onyń keshikkenin ǵylymǵa arnalǵan ómiriniń deni akademııada, ensıklopedııada ótip kele jatqan, joǵary oqý ornynda sabaq bermegeninen dep bildik. Bir-birimizge solaı shyǵar dep kesip-piship asyǵys áńgime aıtyp úlgerdik. Uzamaı qalyń shashyn artyna qaıyrǵan qara kisi kirip kele jatty. Dáris bastalar sátte Muqań “Bir sebeppen keshikkenin, áıtpese tájirıbeli ustaz” ekenin aıtyp ótti. Akademıktiń bul sózi – bizdi tyńdap turǵandaı bolyp shyqqanyn qarańyz. Ádebıettiń estetıkalyq mánin túsindirip, leksııasyn bastap ketti akademık. Obaly ne, leksııany tartymdy, júrdek oqydy. Bárimiz de Muqańa shákirt bolsaq dep armandadyq. Ol kezde “Sosıalıstik realızm ádisi” týraly oılaryn da qapysyz qabyldap jattyq. Stýdent biz ǵana emes, Muqańnyń sosıalıstik realızm týraly eńbegin B.Sýchkov, D.Markov sekildi “odaqtyq” ǵalymdar da qapysyz qoldaıtyn. Búkilodaqtyq ádebı proseste moıyndalǵan – M.Qarataev! Kóp ustazǵa kórsete bermeıtin qurmetimiz edi, bir top stýdent qoıarda-qoımaı Muqańmen sýretke tústik. Sol jyldary “Asýlar alda” degen atpen Máskeýde orys tilinde jaryq kórgen syn kitabyna úlken úmit kútetinin aıtyp, týǵan ádebıet jaıynda mindet artyp, qoltańba jazyp syılady. Biz ustazdy jaqsy kórdik. Ol kisi shákirt retinde bizdi shekki kórmegen bolsa kerek. Sóıtip, ádebı synǵa mamandanýda osy bir aldy keń, keń dúnıeni taryltpaıtyn meıirban, bilimdar adamnyń áseri kóp tıdi. О́zgeni bilmeımin, akademık Muhametjan Qarataevtan dáris alǵanymdy óz basym maqtanysh kóremin… Oqý bitirgen soń Tursynbek Kákish­uly­nyń qamqorlyǵymen Ǵylym akademııasyna qyzmetke barǵan men 1975-76 jyldyń aralyǵynda qyzmetten qysqaryp, jumys tappaı sandalyp dalada qaldym. Shyr-pyry shyǵyp Beısembaı Kenjebaıuly qyzmet izdedi maǵan. О́zim de izdeımin tabanymnan taýsylyp. Baspaǵan tabal­dyryq, ashpaǵan esik qalmady. Ashqan esigimniń biri – “Qazaq sovet ensı­klopedııasy” bas redaktorynyń esigi. Muqań sondaı jylyshyraıly qabyldap, ustazdyq sózin aıtty. “Jetkinshek jastardy qysqartqansha, akademııaǵa jemis bermeıtinderdi kárilerdi qysqartsa-shy, shirkinder. Keleshekti oılaǵandaryńa bolaıyn?!” – dedi áldekimderge renjı. Aqyrynda: “Bir aı ýaqyt ber. Bireýdi qysqartsam da seni qyzmetke qabyl­daımyn!” – dedi jaısań ustaz. Maǵan jany ashyǵandyqtan sondaı bir áreketke barmaqshy boldy. Áıtpese, kisi orny tolyq qoı. Ár qyzmetkerdiń arqasynda bir-bir shúı jelke turatyny jáne belgili. Kóp uzamaı qyzmet tabyldy da men qaıta Muqańdy mazalaı qoıǵan joqpyn. “S.Muqanov mýzeı-úıin” ekspozısııalaý barysynda arnaıy ǵylymı keńes quryp, Muqańdy tóraǵa etip bekittirdik. Aqyl-keńesin aıaǵan joq, jaryqtyq. Syılastyǵy ǵoı, Sábıt Muqanov degende joq ýaqytty tabatyn. S. Muqanov jóninde telehabarlar serııasyn jasadym. Kelip, habarǵa qatysyp, sóılep júrdi. Teleqorda bar bolýǵa tıisti. S.Muqanovtyń 16 tomdyq tańdamaly shyǵarmalar jınaǵyn baspaǵa daıyndap shyǵardyq. Tańdamalyǵa M.Qarataevtyń sońǵy sózin laıyq kórdik. О́tinish aıtyp edik, sózge kelmeı jazyp berdi. “Tańdamalyny akademııalyq basylymǵa jaqyndataıyq, Qulbek, sen tolyq túsinik jaz!” – dedi Muqań. Shama-sharqymsha túsinik jazdym. “Jas alash”, “Egemen Qazaqstan”, “Qazaq ádebıeti” gazetterinde, “Aqıqat” jýrnalynda qyzmet istegen jyldarymda tym jıi aralasýǵa múmkindik bolǵan joq. Aǵymdaǵy baspasózge maqala usynsa, jedeldetip jarııalaıtynbyz. Akademıktiń maqala jazýy – aǵymdaǵy baspasóz úshin úlken abyroı sanalatyn kez. Maqalalaryn orynsyz tyqpalap, mazany alatyn kisi Muqań emes. Kezindegi tilmen aıtqanda, keńestik, ortaazııalyq, respýblıkalyq jıyndarda óte abyroıly júrdi, ózin bilimdi adam retinde kórsete bildi, akademık degen atyna oraı ózin asqaq ustap júrdi. 1984 jyly ákemdeı bolǵan áziz adam – professor B.Kenjebaıulynyń 80 jyldyq mereıtoıyn ótkizgende erekshe yqylaspen qyzmet etken eki adamnyń biri – Muhametjan Qarataev, biri – Ábdilda Tájibaev! Aqyldasyp, keńesken bir ońasha sátteri “Qaraǵym, Beısekeńniń batasyn ala ber. Bul kisige bárimiz de qaryzdarmyz. Aǵalyǵy, ustazdyǵy óz aldyna. Sibir aıdalyp, jaý atanyp, jaza ótep kelgende, dushpan tabalap, dos boıtasalap jatqanda, qasqaıyp aldymyzdan shyqqan, qoryqpaı úıine shaqyryp, dám bergen, bizge qyzmet izdegen, adal da alyp Adam. Biz akademık bolyp týdy dep otyrsyń ba? Biz Beısekeńniń tárbıesin kórip óstik. Beısekeńniń eńbegi ataqpen ólshenbeıtin eńbek. Áli-aq, kúni týady!” – deıtini de áli qulaǵymda. Ol kezde aýrý-syrqaýly B.Kenjebaı­ulyn kóp kisi kózge ile bermeıtin. Tipti, kúni keshe tálim alyp aldynan órgen keıbir “shákirtteriniń” ózi júre sóılesip, tóbeden qarap, tasyrań minez kórsetip qalǵan sát edi. Bar ataq bir ózinde, birneshe qyzmet bir basynda derlik Muhametjan Qarataevtyń osy bir kishipeıildigi meniń esimnen ketpeıdi-aq. Týrasyn aıtsam, Beısekeńniń 80 jyldyq toıynyń qara jumysynan qashpady. Toı kúni qasqaıyp tórde otyrdy. 1990 jyldan Muqańmen M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynda qyzmettes boldyq. Seksenge jaqyndaǵan qarııa nege ekenin birtúrli eńsesi túsip ketipti. Shamasy, sol kezeńde “qaıta qurý” daýylymen, jarııalylyq jaýynymen Muqańdaı ádebıetshi ústine neshe túrli laı, kir sý quıylyp jatty. Jazýshylar odaǵyndaǵy bir jınalysta betine tik kelip, ǵaıbat sóz aıtýshylar boldy. Aýyr taǵdyr keshken adam edi ǵoı degen aıaýshylyq bolmady. Batyrsynǵan pendeler-aı, shirkin, ózderi sútten aq, sýdan tazadaıyn. Beınelep aıtsaq, Muhametjan aǵa 1937-38 jyldardyń qara quıynyn basynan qaıyra ótkizip jatqandaı boldy. Erterekte “Lıteratýrnaıa gazeta” betinde “Dala batyrlary ne dep jylaıdy?” dep atalatyn syn maqalasy jaryq kórgen Muqańnyń. Ashylaý. Syn kimge unaǵan? Synalǵan jazýshynyń biri jıyndarda aýyzsha, baspasózde jazbasha synaıdy Muqańdy. Kóńilde dyq qalǵan. “Akademık” raıynda maǵan daýys bermegen” dep taǵy bir aǵamyz qıqýǵa-qıqý qosady. “Bular nege oqıǵaǵa tereń taldaý jasamaıdy, nege máseleniń betin qarpıdy?” – der edi, ondaıda Muqań. – Bular bizdi jeńil taǵdyr keshti dep oılaı ma, sonda? Ol zamandy basqa bermesin. Basqa berse, satqynnyń kókesi – osylardan shyǵar edi?..” Kúni keshe ǵana shákirt bolyp baýyryna kirgen, akademıktiń “sharyn” saılaýda qalaı alamyz dep júgirip júrgen jaǵympazdyń kóbisi kózge shuqyǵandaı etkenin qaıtersiń. Kezinde daýysyńdy bermegen ediń, endi ne boldyń der edi olar. Beıne ózderi qartaımaıtyndaı, beıne ózderi aq kıip, ómiri aq jaınamaz ústinde ótip kele jatqandaı, beıne ózderiniń ókshesi qısaımaıtyndaı... Alpys, jetpis jyldyq mereıtoıy shalqyp ótken Muhametjan Qarataev óziniń 80 jyldyq toıyna ábirjip, jerdiń ústimen emes, astymen kelgendeı bop jetti. Jaıshylyqta “baıandamany men jasaıyn, men-men” dep talasar jandar buǵyp-buǵyp qalypty. Endi, Muqańnyń 80 jyldyq toıyna baıandamany kim jasaıdy? – degen suraq týdy. Adam degeniń aınymaly tal kúbi. Saýsaq kóterer kim bar? Muqańnyń 80 jyldyq toıynda Sh.Eleýkenov, J.Ysmaǵulov, B.Ybyr­aıymov jáne osy joldardyń avtory baıandama jasady. Qurmanǵazy jáne Qonaev kósheleriniń qıylysyndaǵy “Dostyq úıinde” dastarqan jaıyldy. Resmı jıyn aıaqtalyp, bárimiz kıimilgishke kelsek, Muqań tur abdyrap. Toıyna kıip kelgen sýsar bórkin bireý urlap ketipti. “Áı, munysy nesi-aı, – deıdi Muqań, ne renjirin, ne renjimesin bilmeı, – alpys jyldyq toıymda da osyndaı bir sýsar bórik joǵaltqanmyn. Jetpis jyldyq toıymda da osyndaı bir sýsar bórik joǵalttym. Endi, mine, taǵy da bir sýsar bórik…” Shynynda tosyn jaǵdaı. Bir kisiniń ómirindegi úlken-úlken úsh toı. Úsh toıda úsh bórik joǵalǵan. Bir kisiniń áreketi-aý. Ol ǵalymnyń alpys jasynan bermen qaraı izin ańdyp birge kele jatqan adam-aý shamasy. Demek, Muqańnyń urysy qasynda. Biraq, kózben kórip, qolmen ustamaǵan soń kimdi ury tutarsyń?! Kúlerimizdi de, bórkin urlatqan ustazǵa ne aıtarymyzdy da bilmeı dalmyz. “Sasqan úırek artymen súńgıdi” degendeı, Muqa, uryńyz ózińizben birge jasasyp kele jatqan sekildi. Myna bórik te sol uryǵa buıyrsyn. Biraq, sizdiń toqsan jasyńyzǵa birge barmasyn – dep tileıik. Toqsan jasqa kelgen toıyńyzda bórik urlaý dástúri úzilip qalady deseńiz, tábárik tutyp, ózimiz-aq urlaıyq – dedim men. Qaradaı qolaısyz­danyp turǵan jastar dý kúldi. – Toqsanǵa keler bolsam, bir bórikti ózim-aq syılaıyn saǵan – deıdi Muqań maǵan qarap. Osy sózge bátýalasyp, Muqańnyń basyna tarlaý soqqan, toıǵa túsken bóriktiń birin kıgizip, toıhanaǵa kettik. Qyzyqty, dýmandy toı ótti. Muhań kóńildi otyrdy. Alaıda kóńildilik uzaqqa barmady. Kóńildiń jyrtyǵyna toı jamaý bola almady. Muqań kóz aldymyzda shójip te, shógip te bara jatty. Tipti júrisi kibirtik tartatyndy shyǵardy. Ǵylymı keńestiń májilisterinde de sóılemeýge aınaldy Muqań. Sóıleı qalsa, keshe bir aýyz baǵasyna zárý azamattar jurt kózinshe betinen ala túsip, berekesin ketiretin minez tapty. Ondaıda Muqań úndemeı qutylady. Albyrt shaqta, uıytqı soqqan qara quıyn kezinde qatelik ketpedi deı almaspyz. Alaıda, sol qatelikti “qaıta qurý” tusynda úrmelep ósirip, óshken otty úrlep jaǵyp degendeı, azamattar naýqanǵa aınaldyrdy. Áýel basta 1937-38 jyldary ustalyp ketken, ekinshi tolqynda – soǵysqa ketip opat bolǵan azamattardyń bosap, qańyrap qalǵan qyzmet oryndaryna jastaı otyra-otyra ketip, Keńes ókimetinen jaıshylyqta túsine kirmes jaqsylyqtar kórgen azamattar jábir kórgen bolyp músápirsı qalyp, kelmeske ketken ókimetti de, Muqańdaı ustazdaryn da kústanalaı bastady. Kóbi sonyń dálelsiz, dáıeksiz kústanalaýlar, dálelsiz kirjaǵýlar. Olar ózderiniń osyndaı pendeshiligimen keıingi býyn kóz aldynda pendeshilik batpaǵyna batyp bara jatqanyn bildi me eken, sonda?! Ustaz aqtalar ma edi, mán-jaıdy túsindirer me edi, biraq saıasat jeli, ýaqyt jeli aǵa býyn jaǵynan emes, olarǵa qarsy betten soǵyp turdy. Taǵdyr! Degende, ustazǵa janymyzdyń ashýy shyǵar, áıtpese inileriniń kórer kózge orynsyz urynýyn kórgendikten be, áıteýir “Muqa-aý, siz bastan keshkendi – bular bastan keshken joq. Siz kórgen kóresini bular kórgen joq. Aıtyńyz. Jazyńyz. Tipti memýar jazsańyzshy deıtinmin árdaıym. Búgin basylmasa, erteń basylady.” Kúsh-qýatyńyz barda jaza berińiz. Ondaı janashyr pikir aıtýshy shákirti jalǵyz men bolmaýym kerek. Birdi-ekili kisi teris aınaldy eken dep, Muqańnan jurttyń bári bezingen joq. Ásirese, shákirtteri jaý joqta batyrsyp, bult joqta naızaǵaı otyn jarqyldatyp júrgen aıǵaıshylarǵa tipti de den qoıǵan joq. Ustaz – ustaz qalpynda, shákirt – shákirt ornynda! Dál jyly, aıy-kúnin tústep aıtý qıyn, Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynda túrik aqyndary músháırasy ótti. M.Qarataevty Tumaǵań qoltyqtap kele jatty. Tumaǵańnyń bul kisiligine qatty súısindik. Júgirip baryp, Muqańa sálem berdik bárimiz. – Tumash rahmet, meni endi Qulbekke tapsyr, – dedi Muqań. Jaqsy eki qulaqty sómke taratylǵan eken. Tumaǵańnyń kózinshe sómkeni “má, tábárik!” – dep maǵan syılady. Tumaǵań da, ózgeler de kúlip, káýkildesip jatty. “Aqyn bizge bermeı, tábárikti synshy Qulbekke beresiz, á”, – dep qoıady Tumaǵań rııasyz kóńilden. Muqań úıinen shyǵa almaıtyn, qyzmetke kele almaıtyn halge dýshar boldy. Umytpasam, atalmysh ınstıtýt dırektory Serik Qırabaıuly keńesshilik qyzmettegi Muqańa tipti erkindik berdi. Kúnuzyn úıinde bolady. Keıde biz baryp sálem berip, Marhýma shesheıdiń sháıin ishemiz. Kúnuzyn úıde otyrýdan jalyǵa ma, keıde bir azamatqa súıenip, ınstıtýtqa kelip qaıtady. Osyndaı kúnniń birinde ınstıtýt dırektory qabyldaý bólmesinen habar tústi. “Sizge Muqań kelip ketse deıdi.” Ile-shala Muqań úıine bardym. Ol kisiniń úıi ınstıtýt irgesinde bolatyn. Ustaz júdeý. Muqań Marhýma sheshemizge qarady. Birtúrli bala sekildenip jáýteńdeı qaraǵany. – Aıta bereıin be? – deıdi jaryqtyq báıbishesine qarap. – Aıta berseıshi, Muqa.  О́zimizdiń bala ǵoı. – Aıtsam, Qulbek bylaı. Ol áńgimesin sabaqtady. – Menen kúsh-qaırat ketip barady. Aıaǵym júrmeıdi. Qulaı beremin. Sibirde aǵash kesip, sýmen aǵyzýdan tapqan paıdam shyǵar. Zamana alaı-túleı bolyp ketti. Endi uzaq jasamaspyn. Seniń Beısekeńe jasaǵan qyzmetińe dán rızamyn. Ardaqty aǵamyz jaıynda estelik maqala jazdym. Saǵan rızashylyǵymdy aıttym. Men de seni shákirtim dep jaqsy kóremin. О́zderiń: “Sibirdegi ómirińiz jaıynda memýar jazsańyzshy”, dep qolqalaıtyn edińder. Men sony birazdan beri jazyp, aıaqtadym. Ońaı bolǵan joq. Jylap otyryp jazdym. Jasymda bastan keshken qasiretti qartaıǵanda qaıtadan kóz aldyńa elestetý qıyn-aq eken. Muqań entige sóılep, biraz demaldy. Qazir jarııalaýdyń qajeti joq-aý. Men osy qoljazbany saǵan amanat etemin. Jaryq dúnıeden ótermin, jaǵdaı túzeler. Sol kezde artyq, kemin óziń qarap, tarazylap jarııalatarsyń. Mine, Muhametjan Qarataevtyń maǵan aıtqan sózi. О́z retimde men de “óte durys bolǵan” dep, G.I.Serebrıakovanyń memýaryn, О́zbekstan Respýblıkasynyń birinshi hatshysy bolǵan Akmal Ikramovtyń balasy jazǵan kitapty, aýdarmashy Anna Borzer, Semen Lıpkın jazyp, jarııalaǵan kitaptardy mysalǵa ala otyryp, bitken iske bitimshi, tilekshiniń sózin aıttym. Shamamnyń kelgeninshe, shákirttik beıilden jigerlendirdim, qımas ustazdy. Birsypyra áńgimelestik. Ustaz rızashylyǵymen qoshtasyp, ol qoljazbany qaraǵyshtaıtyn bolyp, men taǵy oralyp keletinimdi aıtyp, qara shańyraqtan shyǵyp, úıge qaıttym. Kóńilim qabaryp, muń shaınap jettim úıge! 1992 jyldyń jazynan Túrkistan qalasyna qyzmetke aýystym. Almatyǵa kelip, ketip júremin. Q.A.Iаsaýı atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti – jańa oqý orny. Birde Ábirash Jámishev telefondap, ustaz Muhametjan Qarataevtyń qaıtys bolǵanyn, Marhýma shesheıdiń atymyzdy atap: “Sol bala estimeı qalmasynshy”,  degen tilegin jetkizdi. Jedel jolǵa shyǵyp, Almatyǵa jetip, Akademııanyń bas ǵımaratyndaǵy qoshtasýǵa úlgerdim. Apamyzǵa kóńil aıttym. Ustaz qabirine qaıǵyra turyp, topyraq saldyq. Dastarqannan dám tattyq. Almatyǵa kelesi bir kelgende, Marhýma shesheıdiń qonys aýdaryp ketkenin estidim. Áne-mine izdep baramyn dep júrgende gazetten Marhýma sheshemizdiń de o dúnıelik bolǵanyn oqyp bildim... O, jalǵan dúnıe! “Dúnıe shirkin, Dúrkin-dúrkin, О́tedi bir kún” degendeı, dúnıe dóńgelenip ketti. Qazaq ádebıetiniń bir irgeli qara­shańyraǵyna aınalǵan M.Qara­taevtardan habar-osharsyz qalǵanyma biraz ýaqyt. Endi, mine, bir beıtanys qyzdyń syrtymnan suraý salyp, Muqań amanatyn aıtqan, sálemi jetip otyr. Tym belgisiz kisi emespiz. Izdese tabady. Habaryn berse, izdep taýyp alamyn. Bar mán-jaı – osy! Ustaz rýhy salamattyqta bolsyn! Shákirt kóńili báz-baıaǵy. Muqań úshin biz qyzmetke dáıim daıynbyz… Bıyl ustazdyń týǵanyna júz jyl! Otyzynshy jyldarǵy “quıynda” qate-kemshilik jiberip alǵany aıdaı – aqıqat. Áıtse de syn sardary bola bilgen M.Qarataevty ádebıet tarıhynan syzyp tastaı almaımyz. Jylaı otyryp qorǵap, synaı otyryp aqtaǵymyz keledi. Qulbek ERGО́BEK. TÚRKISTAN.