Tárbıeniń atasy – tarıh

Ulttyq akademııalyq kitaphanada Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy qurmetine M.H.Dýlatıdiń «Tarıh-ı Rashıdı» jáne jazýshy I.Esenberlınniń «Kóshpendiler» kitaptarynyń jańa basylymdarynyń tanys­tyrylymy ótti. Sharaǵa belgili qalamgerler, ǵalymdar, mádenıet qaıratkerleri qatysty. Mádenıet jáne sport mınıs­trliginiń tapsyrysy boıynsha Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna oraı «QazAqparat»  baspasy bastamasymen jaryq kórgen «Tarıh-ı Rashıdı» shy­ǵarmasynyń aýdarmasy Dýshanbe, Tashkenttiń  qoljazba nusqalary jáne Tehranda ja­ryq kórgen A.Ǵaffarıfárd teks­to­logııasy eńbegi negizinde ja­sal­ǵan. Shyǵystanýshy  Islam Je­me­neıdiń 2014 jyly Taraz memlekettik ýnıversıtetinde ja­ryq kórgen parsy tilindegi teks­tolo­gııasy da eńbekti aýdarý barysynda  paıdalanylǵan. Zertteýshi ǵalymdarǵa, tarıh súıer qaýymǵa, dintaný, fılologııa, psıhologııa, fılosofııa, jaǵrafııa, etnografııa, saıasattaný jáne basqa salalardaǵy zertteýshilerge bereri mol eńbek­tiń ereksheligi, munda  alǵash ret adam esimderi, jer-sý attary túgeldeı qazaq álippesiniń tańbasy boıynsha transkrıpsııalanǵan» delingen mundaǵy qysqasha tú­sinik­temede. Aıtýly eki iri eńbek týraly Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń mamany Serǵa­zy Táýekelov jan-jaqty baıan­dap berdi. «Otyrar» kitaphanasynyń dırektory Tursyn Jurtbaı: «Bul kitaptyń aýdarylýy bizdiń qazaq memlekettigimizdiń, qazaq handyǵynyń naqty tarıhı ke­pili bolyp tabylady», – dedi. «Áýe­zovten keıingi Esenberlın sııaqty Alash ıdeıasyna kepil bolǵan jáne qazaqtyń ulttyq ómirlik ıdeıasyn muratyna aınal­dyrǵan jazýshy tarıhı turǵyda joq deýge bolady... Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy jáne I.Esenberlınniń týǵanyna 100 jyl tolýyna oraı bul kitaptardyń bir mezette jaryq kórýiniń ózi uly sáıkestik dep oılaımyn» dedi ǵalym. Kitaptyń lentasyn  mádenıet qaıratkerleri, ǵalymdar Myrza­taı Joldasbekov, Ádil Ahmetov, О́mirzaq Ozǵanbaı, Islam Jemeneı, Búrkit Aıaǵan saltanatty jaǵdaıda qıyp, jańa basylymdardyń shyǵý tarıhy men keleshek urpaqqa berer taǵylymy jaıynda baıan­dady. Kitaptardyń bir-bir danasy Ulttyq akademııalyq kitap­hananyń murajaıyna tartý etildi. «Tarıh-ı Rashıdı» kitabynyń shyǵarylýyna oraı «QazAqparat»  baspa korporasııasynyń prezı­denti Qonysbek Botbaı: «Qazaq han­dyǵynyń 550 jyldyǵy tusyn­da tarıhymyzdy túgendegen ki­taptardyń ishinde shoqtyǵy bıigi bolyp sanalatyn «Tarıh-ı Ra­shıdı» kitabyn shyǵarý boıynsha bıyl kóptegen jumystar atqaryldy. Bul eńbek úsh tilde jaryq kórýimen qundy. Qazaqsha – 4 myń, oryssha – 2 myń jáne aǵyl­shynsha 1 myń  taralymmen jaryq kórgen kitapty burynǵy aýdarmasymen salystyrǵanda, bul jolǵysy  birshama  tolyqtyrylǵan  jáne kóptegen sýretterimen túrli-tústi kitap-albom retinde jaryq kórdi. Onyń birinshi artyqshylyǵy – qazaq degen ataýdyń alǵash ret aınalymǵa kirgeni osy kitapta aıtylady. Ekinshi bir eleń etkizerligi, qazaq­qa qatysty kóptegen máli­met­terdi tabasyz. Oǵan 150-ge jýyq qazaq sózderi kiriktirilgen. Sonymen qatar, burynǵy kitap­tarda ony Dýlatı dep jazyp júrsek, endigi jerde Dýlat dep qalyptastyrýǵa tyrystyq. О́ıt­keni, «ı» árpi kóbine qalanyń, jerdiń attaryna baılanysty jalǵanady. Mysaly, Farabı, Tarazı... Sondaı-aq, parsy óz­bek, tájik tilderinde jaryq kór­gen  kitaptarda Dýlat dep jazyl­ǵan eken... Buryn ol árıne, aýda­rylǵan eńbek. Biraq, onda biraz kem­shilikter oryn alǵan, biz bul joly solardy jetildirip, barynsha tolyqtyrdyq. Ol úshin  mamandar jarty jyldan astam jumys istedi. Taǵy bir aıta keterligi, zaman óte kele bul kitap jetildirilip, munan da ornyqty zertteı túsýdi qajet etetini sózsiz. О́ıtkeni, «Tarıh-ı Rashıdı» – kóp aıtylǵanmen, áli ǵylymı aınalymǵa túspegen tylsym tustary kóp kitap. Muny qazaq ǵalymdary, mamandary qolǵa alyp jan-jaqty zerttese, qazaq handyǵyna, Orta Azııanyń tarıhyna qatysty kóptegen  málimetter jetkilikti» dedi. Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan».