Kásipqoı bokstan álem chempıony Beıbit Shúmenov: “Bul jeńisimdi ultyma arnaımyn”

Alyp muhıt áldılegen Amerıkadan qus qanatymen júrekjardy habar jetti. Súıinshi, alash jurty! Qazaqtyń shoqpar judyryq, qaıyńnyń bezindeı qurysh bilek balasy Kalıfornııa shtatynda WBA-nyń altyn belbeýin halqyna syıǵa tartty. Qazaq jylnamasyna tirkeletin jańa derek bul. Olaı deıtinimiz, Beıbit Shúmenov IBA-júıesiniń altyn belbeýine toǵyz kezde­­sý­den keıin jetti. Buǵan deıin WVO Asia Pacific, WBC Asian Boxing Council jáne PABA-nyń altyn belbeýlerin Shúmenovter shańyraǵynyń tórine ilip qoıǵan qazaqtyń batyr balasy on kezdesýden keıin dárejesi eń myqty sanalatyn WBA-nyń da altyn belbeýin qarymta kezdesýde qorǵap qaldy. Eki júıe boıynsha álem chempıony Beıbit Shúmenov kásipqoı boksta osyndaı tamasha tabysqa qol jetkizgen tuńǵysh qa­zaq. Tarıhta WBA-nyń altyn belbeýine 10 kezdesýden soń qol jetkizgen tuńǵysh boks­shy da – Shúmenov. Bulaı bolý sebebi, Beıbit kezdesýlerin ataqtaryna qaramaı kil myqtylarmen ótkizdi. Onyń ishinde burynǵy álem chempıondary da bar. Balqashtyq barys Vasılıı Jırovtyń IBA júıesi boıynsha alǵan belbeýin ózinde qaldyra almaǵanyn eskersek, qazaqtyń som altyndaı balasynyń aıtýly jeńisteri baıtaq Qazaqstannyń kásipqoı bokstaǵy tuńǵysh júldeleri. Sondyqtan, bul qýanyshtyń alash balasy úshin jóni de, josyǵy da bólek. Beıbittiń ákesi Ámirhan kókemiz aıtady. Boks dese ishken asyn jerge qoıatyn, qazaq ulandarynyń sharshy alańdaǵy jeńisterine júregi jarylardaı qýanatyn, sporttyń osy túriniń búge-shigesine deıin taldaıtyn Mú­silim Daıyrbekov aǵamyz qońyraý shalypty. “Áı, Ámirhan, seniń qandaı kúıde bol­ǵanyńdy qaıdam, men Beıbit rıngke shyǵa­tyn kúni kirpik aıqastyra almadym. Bizdiń bala baıaǵynyń batyrlaryndaı qaırat kórsetti. Kásipqoı boksta buryn-sońdy qazaq ultynyń qoly jetpegen jeńisti syılady. Halqymyzǵa qut bolǵaı!” Jeńistiń baǵasyn biletin adam osylaı deıdi. Rasynda, qazaqtyń jampoz jigit­te­ri­niń áýesqoı boksta álem chempıonaty, Olım­pıada oıyndarynan saýdyratyp al­tyn, kúmis medaldardy ákelip júrgenine kó­zimiz úırenip, etimiz ólip ketti me, Beıbit Shú­menovtiń kásipqoı bokstaǵy tamasha ta­bystaryn baǵalaı almaı jatqan sekildimiz. Bile bilsek, ekeýiniń jóni basqa. Áýesqoı boks jeńistiń taǵdyryn tórt raýndta sheship berse, on eki raýndqa deıin sozylatyn ká­sip­qoı boks ǵalamat maıdan, naǵyz has ba­tyr­lardyń synalatyn kezeńi. Munda áýes­qoı bokstaǵydaı tóreshi úsh ret nokdaýn ashsa jarysty toqtatpaıdy. Keýdeńnen ja­nyń shyǵyp ketpese, qos qolyńda urysqa turatyndaı qýat qalsa maıdan dalasynda súrkil salasyń. Qylyshpen qıdalasyp, gúrzimen opyryp uratyndaı jekpe-jektiń on eki raýndyna jigittiń syrttany ǵana óz jolymen shyǵa alady. Beıbittiń WBA júıesi boıynsha qarsy­lasy álem chempıony Vıacheslav Ýzelkov kóshede júrgen bozymbaılardyń biri emes edi. Kásipqoı boksta 22 kezdesý ótkizip, bir­de-bir ret jeńilistiń dámin sezinbegen Ýzel­kov sol jeńisteriniń 14-inde qarsy­la­syn nokaýtta jyqqan. Al, buǵan deıin 9 kezdesý ótkizip, bireýinde qarsylasyna ese jiberip, 6-ynda taldyryp túsirgen Beıbit Shúme­novti favorıt sanamaǵandar mol bolǵan. Bul – bizdiń jigitti bilmeıtinderdiń ese­bi. Ýzelkov býyna pisip kelipti. Aǵaıyndy Klıch­kolardyń qol astynda jattyǵatyn ji­git eshqandaı suraq týyndamas úshin Shú­menovti uryp jyǵatyndyǵyn ınternet arqyly jahanǵa jarııa etip úlgeripti. “Álem chempıonatynyń belbeýin Shúmenov az-kem qyzyqtaı tursyn, sosyn óz erkimen maǵan beredi. Ol qazaqqa sharshy alańda kóresini kórsetemin”,– degendi jáne qosypty. “K2 Promotions Ukrain” kompanııasynyń bas dırektory Aleksandr Krasnıýk ta os­­yndaı oıda eken. “Meniń boljaýym laýazymdy qyzmet turǵysynan emes, kánigi maman turǵysynan-aq bolsyn. Ýzelkov jekpe-jekte Shúmenovti nokaýtqa jiberedi. Menińshe, toǵyzynshy raýndqa deıin”. WBA-nyń belbeýin Gabrıel Kampılo­­dan alyp, sol ataǵyn qorǵaý úshin qaıta maı­danǵa túsken bizdiń Beıbit ondaı usaq­tyqqa, arzandyqqa barmapty. Teginde batyr týǵan, aıtýly bapker Nurǵalı Safıýlınniń táliminde ter tókken jigit sózin: “Bárine sharshy alań – tóreshi”,– dep short tyıǵan. Nurǵalı bapker Beıbittiń Olımpıada oıyndarynyń jeńimpazy bolatyndaı múmkindigi bar edi degendi jıi aıtatyn. Beıbittiń jekpe-jekterin birinshi ret kó­rip júrgen joqpyz. Ataq-dańq degendi moı­yn­damaıtyn, júreginiń túgi bar baýyrymyz gong soǵysymen qarsylasyn naızaǵaıdaı jarqyldaǵan soqqylarymen tyqsyra jó­neletin. Bul joly da solaı boldy. Ýzelkov alǵashqy raýndta qardaı boraǵan soqqynyń astynda qaldy. Birinshi raýndtyń ortasynda aıqastyń qyzyǵyna túsken Beıbit sol jaq qaptaldaǵy talmaý tustan urǵan qysqa soq­qy­ny ótkizip aldy. Nokdaýn. Tez boıyn jı­nap alǵan Beıbit eshteńe bolmaǵandaı Ýzel­kovty buryshtan buryshqa qýdy deısiz. Qor­ǵanysta júrgen, anda-sanda bir uryp, urys dalasynan sytylyp shyǵýǵa daıyn júrgen Ýzelkovtyń da óz esebi bolǵanǵa uqsaıdy. Beı­bittiń barlyq jekpe-jekterin zerttep, onyń ashyq aıqasty qolaı kóretinin biletin Vıacheslav qarsylasy sharshaǵan soń súrkil salmaq bolǵan. Alaıda, ol esebi durys shyqpady. Úshinshi raýndtyń sońynda ýkraın jigiti bir qulap turdy. Shúmenovtiń shabýylyn toıtarǵan Ýzelkov sol qolyn kóterip úlger­me­di. Qazaq jigitiniń gúrzimen urǵandaı joı­qyn soqqysy basyn julyp kete jazdady. Osy ǵalamat soqqy ýkraındyqtyń qýatyn alyp ketkendeı boldy. Tórtinshi, besinshi, altynshy raýndtar. Maıdan dalasynda qasqaıyp turatyn er túrkiniń balasy ýkraın jigitiniń tóbesinde jasyn oınatýda. Shúmenovti uryp jyǵam degen batyryń qos qolyn qalqan etip jamylyp, sharshy alańnan shyǵa qashatyn tesik tappaı júr. Ashyq aıqasta júrgen bizdiń jigitimiz ashyq qalǵan sátterde uryp qalýǵa tyrysqan Ýzelkov qorǵanynan shyqpady. Kárin tigip, betpe-bet kelse qazaq batyrynyń taptap keterin bilgendeı. Al, qorǵanysta júrgen, talmaý tustary jabyq boksshyny urý qıyn. Ony jurt áýesqoı boksta eki dúrkin álem chempıony, tórt raýnd emes, segiz raýnd boıy qos qolymen talmaı ura alatyn Serik Sápıevtiń jekpe-jekterinen kórip júr. Qos qolyn qalqan etip, anda-sanda ashyq aı­qas­ta júrgen Serikti bir uryp, talaılar Sá­pıevtiń báıgesin alyp ketken. Al bul jek­pe-jekte Beıbit Vıacheslavtyń bir soqqysyna bes soqqymen jaýap bergenin aıtsaq, ba­symdylyq qaı jaqta bolǵandyǵy belgili. Álem chempıonatynda qas qaqpaı, árbir myq­ty soqqylardy esepke alyp otyrǵan qa­zylar esebin shyǵardy. 118:108, 118:108, 117:109. Úsh tóreshi de biraýyzdan jeńisti qazaq jigitiniń paıdasyna jazdy. Biz sál qalǵyp júretin halyqpyz ǵoı. Afrıkada dop dodasy ótkende Qazaqstanǵa esh qatysy joq bolsa da barlyq matchtardy kórsetýge demeýshiler tabyldy. Al, “qazaq­tyń batyr halyq ekenin dáleldeımin” dep ákesi Ámirhan ótinse de, anasy Sáýle ja­lynsa da sharshy alańnan ketpeı júrgen ba­ty­rymyzdyń jekpe-jegin qazaqstan­dyq­tar­ǵa tikeleı kórsetýdi uıymdastyra almadyq. Al, ýkraındar qaıtti? Sonaý Kıevten saımandaryn, kerek-jaraǵyn súıretip, “In­ter” telekanaly keldi. Memlekettik tap­syrmamen. WBA-nyń altyn belbeýin je­ńip alatyn altyn balasyn ýkraın jurtyna kórsetip, súıinshi suraý úshin. Bireýdiń qańsyǵyn tańsyq qylatyn, óz qýanyshymyzdan keshigip júretin jaıba­sarlyǵymyz-aı deseńshi... Match bastalardan eki-úsh kún buryn Qazaq baıraǵyn kótergeninshe alyp ketken, Qazaqstan kásipqoı boks federasııasynyń bas hatshysy Altynbek Nurdáýletov eń alǵash súıinshi suraǵan adam boldy. Beıbit­tiń týǵan inisi, promoýteri Shyńǵys Shúme­nov bul kezde búkil Amerıka kóz tikken baýyryn sharshy alańda ıyǵyna kóterip júrgen edi. – Ábeke, aǵataı-aı! Jer túbine kelip, ne bolady dep ýaıym jep edim. Beıbit tas-talqanyn shyǵardy ǵoı. Ábeke-aý! Sáýle jeńeshem ekeýińiz batyr tárbıelepsizder. Sol úshin halqymyzdyń atynan myń al­ǵys! – depti Altynbek Amerıkanyń tórinen symsyz telefon arqyly aptyǵyp. Osy aıtýly jekpe-jekten úsh kún buryn Ámirhan jezdemizdiń ofısine bas suqqanbyz. Qabyrǵalarǵa Beıbittiń kezdesýlerinen keremet fotolar ilinipti. Kampılomen jekpe-jek. Iyǵyna qan daǵy juqqan Beıbit jaýar bulttaı túnerip oń qolymen opyryp urýǵa tónip keledi. Kózi ot, qabaǵy muz. Kampılo aýyr soqqydan qu­tyla almasyn bilip, basyn baýyryna tyqpaq árekette. Bizdi tolqytqany ol emes. Beı­bittiń tamyrlary, tipti jińishkeleri de bi­leýlenip, terisin qazir jaryp shyǵardaı kúıde eken. Dál qazir jarylardaı. Dúnıe júziniń eń myqty sýretshisi mundaǵy urys qaharyn dál osy fotodaǵydaı bere almas edi. Solǵyndatyp alar edi. Tastúlek ul: “Qabyrǵamdy birtindep sókseń de jolymdy, jeńisimdi bere almaımyn” ,– degendi qabaǵymen uqtyrady. “Apyr-aı”,– deı berdik ishteı. “О́ziniń áýesqoı boksta ala almaı ketken enshisin erdiń soıy túsetin kásipqoı bokstan tapqan, óz halqynyń namysy úshin mańdaıyn shoıyn judyryqtarǵa tosyp júrgen baýyrym-aı! Aty boks demeseń, naǵyz qan maıdannyń ótinde júr ekensiń-aý”. Ábekeń túsindi. Jeńil kúrsindi. – Saǵan ne jetpeıdi? Densaýlyǵyńdy qurtasyń, qoıa ǵoı, – desem, kónbeıdi. “– Áke, qazaqtan kásipqoı boksta álem chempıony bolǵan eshkim joq. Halqymyzdyń qandaı ult ekenin dúnıe júzi bilsin. Álem chempıony bolmaı toqtamaımyn, batańyzdy berińiz”, – deıdi. Sol Beıbit degenine jetti. О́zin dáleldeý úshin az-muz aǵylshynshasymen Amerıkanyń tórine jalǵyz attanyp ketken. Klýbtarǵa baryp, qarsylastaryn taldyryp jyǵyp, úlken mamandardyń kózine ilikken. Baýyry ekeýi halyqaralyq promoýter ortalyǵyn quryp, esik kózine hatshy qyz ustap otyr­ǵan. “Menen keıingi inilerim kelgende men qusap qınalmasynshy”, – dep atyshýly Las-Vegastan 1 gektar jer alyp, sport qala­shyǵyn salyp jatqan... Asyl baýyrlary­myzdyń erlik baıany jaıly áńgimeniń basy ǵana bul. Birde Ámirhan Shúmenov senator Ádil Ahmetovtiń úıine barypty. Qabyrǵada ilýli turǵan ulynyń sýreti kózine ottaı basylǵan. “Bizdiń ul ǵoı”,– depti erli-zaıypty Ah­metovter. Batyr jigit Beıbit – bar qazaq­­­tyń balasy. Onyń qýanyshy ákesi týyp ósken Qazyǵurttyń, ózi dúnıege kelgen Shym­kent­tiń, taı úıretip, aýnap-qýnap qaı­tatyn naǵashy jurty Jambyl oblysyndaǵy Kalının – Jaıylma aýylynyń emes, bar qazaqtyń qýanyshy. Amerıkadan qońyraý shalǵanda Beıbit: “Shet júrsem de týǵan elim oıymnan bir mınýt shyqpaıdy. Qazaqstanǵa Eýropa tórin usyndy. Elbasymyzdyń ataq-abyroıy álemge tarap tur. Qazaqstan, Nazarbaev dese amerıkalyqtar eleńdeıdi. Men de taby­sym­dy qossam dep edim. Nıetime jettim. Aman­dyq bolsa, elge jaqynda baram”, –depti. Ultynyń sadaǵasy bolǵan arda ul osylaı deıdi. Bul kúnde Amerıka shoý bıznesi de, beldi telearnalary da qazaq ulyn qos atpen qýyp, quraq ushyp júr. “Matchyńdy bizde ótkiz, kelisim-shart jasasaıyq, dollardy mıllı­ondap sanap alasyń”, – deıdi úzdigip. Beıbit Shúmenov ondaı pendelikten bıik. “Myqty qarsylaspen syıaqysyz-aq shar­shy alańǵa shyǵýǵa daıynmyn” degendi jıi aıtatyn baýyrymyz qazaq ultynyń bıik qa­sıetterin dúnıe júzine osylaısha áıgileýde. Al, kásipqoı boksty pishen aqsha kóre­tinder bul qasıetine túsinbeıdi. Túsinbeı-aq qoısyn. О́ıtkeni, ol “arym – janymnyń sa­daǵasy” deıtin tamyrly ulttyń balasy ǵoı. Oǵan mıllıon dollardan óz ultynyń na­mysy artyq. Ol namysty aqshaǵa satpaıdy. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy.