Adamzat tarıhynda ekinshi ret oryn alyp otyrǵan «halyqtardyń uly kóshi-qony» Kári qurlyqty teńseltip tastady. Germanııanyń Hrıstıan-demokratııalyq odaǵy (HDO) partııasynyń músheleri eger mıgranttar tasqyny toqtamaıtyn bolsa, Germanııaǵa «ulttyq apat» qaýpi tónetin bolady dep esepteıdi.
Germanııaǵa «ulttyq apat» qaýpi tóndi
Mıgranttar máselesi boıynsha ustanyp otyrǵan saıasatyna baılanysty Germanııa kansleri Angela Merkel óziniń Hrıstıan-demokratııalyq odaǵy partııasy músheleriniń tarapynan qatty synǵa ushyrady. Shkoıdıts qalasynda ótken partııa músheleriniń kezdesýinde endi kanslerdiń «Biz bul máseleni sheshemiz!» degen málimdemesin onyń jaqtastarynyń estigisi kelmeıtindigi ashyq aıtyldy. Kezdesýge qatysýshylar Germanııaǵa aǵylǵan bosqyndar tasqyny toqtamaıtyn bolsa, jaqyn bolashaqta elde «ulttyq apat» oryn alatynyn ashyq málimdedi. Al Handelsblatt basylymynyń habarlaýynsha, Angela Merkel bolsa, bosqyndar máselesinde qalyptasqan ahýal «jahandanýdy basqa arnaǵa burýǵa» múmkindik beredi, dep málimdegen.
Budan buryn habarlanǵandaı, Germanııada HDO partııasynyń reıtıngi 2013 jyly ótken saılaýdan keıin buryn-sońdy bolyp kórmegen dárejede tómendegen. Qazan aıynyń basynda nemis BAQ-tary elge keletin bosqyndar sany boıynsha 2015 jylǵa belgilengen mejeniń ózgergenin habarlady. Buryn málim bolǵanyndaı, ústimizdegi jyly Germanııaǵa 800 myń bosqyn emes, resmı boljam boıynsha 1,5 mıllıon zańsyz mıgranttar keletin kórinedi. Jaǵdaı osylaı bolyp otyrǵandyǵyna qaramastan, Germanııa Eýropalyq odaqqa qarasty memleketter bosqyndardy ádil bólisip alýy kerek degen ustanymnan taıar emes.
Sońǵy derekter boıynsha, Germanııa turǵyndary arasynda júrgizilgen saýalnama qorytyndysy boıynsha el turǵyndarynyń jartysynan astamy Germanııanyń shekten tys kóp bosqyndar qabyldap otyrǵanyn aıtqan. Tek suraý salynǵan árbir úshinshi nemis GFR zańsyz mıgranttar máselesinde durys sheshim qabyldaıdy dep senim bildirgen. Eýropalyq odaqtyń «Fronteks» agenttiginiń derekteri boıynsha, qyrkúıek aıynyń sońyna deıin Eýroodaq elderine 630 myńnan astam zańsyz mıgranttar kelgen. Jaqynda Eýrokomıssııa búginde oryn alyp otyrǵan mıgrasııalyq daǵdarys Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıingi eń úlken daǵdarys ekendigin málimdedi.
Ońshyldar ashyq qarsylyq tanytty
Fransııanyń áleýmettik jelilerinde SNCF temirjol kompanııasynyń búginde elde buryn-sońdy bolmaǵan mıgrasııalyq qozǵalystyń oryn alýyna baılanysty bosqyndarǵa jeńildik jasaý máselelerin qarastyryp otyrǵandyǵy habarlandy.
Atap aıtqanda, temirjol kompanııasynyń bul qujaty boıynsha bosqyndar aldyn ala poıyzdardaǵy oryndarǵa bron bergen kezde tıisti tólem tóleýden bosatylýy kerek. Newsru.com portalynyń habarlaýynsha, poıyzǵa otyrýǵa top-tobymen kelgen bıletsiz bosqyndarǵa osyndaı jeńildikter jasalmaq. Bul habarǵa fransýzdyń ońshyldary jáne ýltra ońshyldary óre túregelip, SNCF kompanııasyn bosqyndar máselesinde keleńsiz baǵyt ustanyp otyr, «adamdar kontrabandasymen» aınalysady dep kinálady. Máselen, Nıkolıa Sarkozıdiń ońshyl ortalyq partııasynyń múshesi Ksave Bertran SNCF kompanııasynyń bul qadamyn «eshbir jol berýge bolmaıtyn» másele ekenin málimdedi. Al «Ulttyq maıdan» partııasynyń músheleri bosqyndarǵa fransýzdar múddesi esebinen kómek jasalýda, dep atap kórsetken. Partııa kóshbasshysy Marın Le Pen SNCF kompanııasynyń basshysy Gııoma Pepıdi Eurostar poıyzdarynyń kestesine kedergi keltire otyryp, Ulybrıtanııaǵa ótýge tyrysatyn bosqyndardyń Kal qalasyndaǵy ahýalyn odan ári ýshyqtyrýdy kózdep otyr degen aıyp taqty.
Kompanııa ózine qarsy aıtylǵan aıyptardan barynsha aqtalýǵa tyrysýda. Kompanııa ókilderi bul jerde másele bosqyndarǵa tegin bılet taratýda emes ekendigin alǵa tartady. Olardyń aıtýynsha, kóp rette bıletteri durys toltyrylmaǵan bosqyndar poıyzdan túsiriledi. Al shyn máninde, olar fransýz tilin jetik bilmegendikten osyndaı kemshilikterge jol berýde. Osyǵan baılanysty kondýktorlarǵa durys toltyrylmaǵan bıletterdi aqy almaı qaıtadan túzep, bosqyndardyń odan ári jol júrýine múmkindik jasaý qajettigi jóninde tapsyrma berilgen. «Biz bar bolǵany bosqyndarǵa poıyzdardan oryn alýǵa tegin bron alýdy ǵana qamtamasyz ettik. Sóıtip, olardyń poıyzdardan zańdy oryn alyp, saparlaryn jalǵastyrýyna múmkindik berdik», deıdi SNCF kompanııasynyń ókili Krısto Penoel. Al AǴR kompanııasynyń ókili «Týǵan elderin tastap, eriksiz qonys aýdarǵan bosqyndar úreı men qıyndyqtan ábden qaljyraǵan. Olarǵa adamgershilik tanytyp, osyndaı bolmashy kómek kórsetý qalypty jaǵdaı», deıdi.
Ahýal ýshyǵyp barady
Sarapshylardyń pikirinshe, Eýropalyq odaq memleketteriniń shekarasyna kelgen bosqyndardyń basym kópshiligi Grekııanyń araldary ásirese, Lesbos araly arqyly ótken.
Frontex agenttiginiń málimdeýinshe, Shyǵys Jerorta teńizi arqyly Eýropaǵa qonys aýdarǵan bosqyndar negizinen Sırııa azamattary bolyp tabylady. Ústimizdegi jyldyń 9 aıy ishinde Italııaǵa 129 myń zańsyz mıgrant kelgen. Olardyń basym kópshiligi erıtreıler eken.
Vengrııa memleketiniń basshylary atap kórsetkendeı, qazir bul eldiń shekarasynyń boıyna 204 myń bosqyn shoǵyrlanǵan kórinedi. Frontex agenttiginiń aıtýynsha, bul 2014 jylǵy dál osy kezeńmen salystyrǵanda 13 ese kóp. Eýropaǵa keletin bosqyndar tasqyny munymen shekteletin emes. Taıaý Shyǵys jáne Soltústik Afrıka elderinde oryn alǵan soǵys apaty halyqtardyń uly kóshi-qonyn odan ári ýshyqtyra túsetini haq.
Jastardyń jumyspen qamtylýy – qıyn problema
2007 jyly AQSh-tan bastaý alǵan álemdik ekonomıkalyq daǵdarystan keıin dúnıejúzindegi jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 2 paıyzǵa ósip, 73,3 mıllıon adamǵa jetken. Bul týraly jýrnalısterge Rım qalasynda Halyqaralyq eńbek uıymy bıýrosynyń dırektory, Eýropa elderi úshin jastardy jumyspen qamtý máselesin úılestirýshi Djannı Rosas habarlady.
Onyń aıtýynsha, qarjy daǵdarysy kezeńimen salystyrǵanda qazir jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıiniń tómendeý úderisi baıqalady. Alaıda, daǵdarysqa deıin dúnıejúzinde jastardyń jumysqa ornalasý múmkindigi jeńil bolǵan eken. «Máselen, 2007 jyly jumyssyz júrgen jastar sany qazirgiden áldeqaıda tómen edi. Qazir dúnıejúzinde 73,3 mıllıon nemese álemdegi jastardyń 13 paıyzy jumyssyz. Daǵdarysqa deıin bul kórsetkish 11-11,6 paıyzdy quraǵan bolatyn», deıdi Djannı Rosas.
Sondaı-aq, ol Eýropa kontınentinde jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi daǵdarystan keıin birden 1,4 paıyzǵa tómendegenin aıtty. Alaıda, Eýropalyq odaqqa qarasty 10 memlekette jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 20 paıyzdan assa, Grekııa jáne Ispanııa sııaqty ekonomıkalyq daǵdarystan úlken zardap shekken elderde jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi bul kórsetkishten eki ese kóp. Máselen, bul elderde jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 25 paıyz bolsa, sońǵy ýaqytta atalǵan kórsetkish 50 paıyzdan asty.
AQSh-tyń memlekettik qor júıesiniń bólimshesi bolyp tabylatyn Sent-Lýıs federaldyq qory bankiniń derekteri boıynsha, jumys orny jetispeýshiliginen zardap shegip otyrǵan amerıkalyqtardyń sany 102,6 mıllıon adamdy quraıtyn kórinedi. Sonymen birge, jumyssyzdar qalǵan amerıkalyqtardyń basym kópshiligi aı saıyn memleket tarapynan jumyssyzdyq jónindegi járdemaqy alady. FRED sarapshylarynyń aıtýy boıynsha, jumysqa tolyq qabiletti adamdar jumyssyzdyq jóninde alatyn járdemaqyǵa kún kóredi. Sondyqtan, olarǵa járdemaqy tólegennen góri jumys ornymen qamtamasyz etken memleket úshin áldeqaıda tıimdi bolmaq.
Toptamany daıyndaǵan Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan».
Germanııaǵa «ulttyq apat» qaýpi tóndi
Mıgranttar máselesi boıynsha ustanyp otyrǵan saıasatyna baılanysty Germanııa kansleri Angela Merkel óziniń Hrıstıan-demokratııalyq odaǵy partııasy músheleriniń tarapynan qatty synǵa ushyrady. Shkoıdıts qalasynda ótken partııa músheleriniń kezdesýinde endi kanslerdiń «Biz bul máseleni sheshemiz!» degen málimdemesin onyń jaqtastarynyń estigisi kelmeıtindigi ashyq aıtyldy. Kezdesýge qatysýshylar Germanııaǵa aǵylǵan bosqyndar tasqyny toqtamaıtyn bolsa, jaqyn bolashaqta elde «ulttyq apat» oryn alatynyn ashyq málimdedi. Al Handelsblatt basylymynyń habarlaýynsha, Angela Merkel bolsa, bosqyndar máselesinde qalyptasqan ahýal «jahandanýdy basqa arnaǵa burýǵa» múmkindik beredi, dep málimdegen.
Budan buryn habarlanǵandaı, Germanııada HDO partııasynyń reıtıngi 2013 jyly ótken saılaýdan keıin buryn-sońdy bolyp kórmegen dárejede tómendegen. Qazan aıynyń basynda nemis BAQ-tary elge keletin bosqyndar sany boıynsha 2015 jylǵa belgilengen mejeniń ózgergenin habarlady. Buryn málim bolǵanyndaı, ústimizdegi jyly Germanııaǵa 800 myń bosqyn emes, resmı boljam boıynsha 1,5 mıllıon zańsyz mıgranttar keletin kórinedi. Jaǵdaı osylaı bolyp otyrǵandyǵyna qaramastan, Germanııa Eýropalyq odaqqa qarasty memleketter bosqyndardy ádil bólisip alýy kerek degen ustanymnan taıar emes.
Sońǵy derekter boıynsha, Germanııa turǵyndary arasynda júrgizilgen saýalnama qorytyndysy boıynsha el turǵyndarynyń jartysynan astamy Germanııanyń shekten tys kóp bosqyndar qabyldap otyrǵanyn aıtqan. Tek suraý salynǵan árbir úshinshi nemis GFR zańsyz mıgranttar máselesinde durys sheshim qabyldaıdy dep senim bildirgen. Eýropalyq odaqtyń «Fronteks» agenttiginiń derekteri boıynsha, qyrkúıek aıynyń sońyna deıin Eýroodaq elderine 630 myńnan astam zańsyz mıgranttar kelgen. Jaqynda Eýrokomıssııa búginde oryn alyp otyrǵan mıgrasııalyq daǵdarys Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıingi eń úlken daǵdarys ekendigin málimdedi.
Ońshyldar ashyq qarsylyq tanytty
Fransııanyń áleýmettik jelilerinde SNCF temirjol kompanııasynyń búginde elde buryn-sońdy bolmaǵan mıgrasııalyq qozǵalystyń oryn alýyna baılanysty bosqyndarǵa jeńildik jasaý máselelerin qarastyryp otyrǵandyǵy habarlandy.
Atap aıtqanda, temirjol kompanııasynyń bul qujaty boıynsha bosqyndar aldyn ala poıyzdardaǵy oryndarǵa bron bergen kezde tıisti tólem tóleýden bosatylýy kerek. Newsru.com portalynyń habarlaýynsha, poıyzǵa otyrýǵa top-tobymen kelgen bıletsiz bosqyndarǵa osyndaı jeńildikter jasalmaq. Bul habarǵa fransýzdyń ońshyldary jáne ýltra ońshyldary óre túregelip, SNCF kompanııasyn bosqyndar máselesinde keleńsiz baǵyt ustanyp otyr, «adamdar kontrabandasymen» aınalysady dep kinálady. Máselen, Nıkolıa Sarkozıdiń ońshyl ortalyq partııasynyń múshesi Ksave Bertran SNCF kompanııasynyń bul qadamyn «eshbir jol berýge bolmaıtyn» másele ekenin málimdedi. Al «Ulttyq maıdan» partııasynyń músheleri bosqyndarǵa fransýzdar múddesi esebinen kómek jasalýda, dep atap kórsetken. Partııa kóshbasshysy Marın Le Pen SNCF kompanııasynyń basshysy Gııoma Pepıdi Eurostar poıyzdarynyń kestesine kedergi keltire otyryp, Ulybrıtanııaǵa ótýge tyrysatyn bosqyndardyń Kal qalasyndaǵy ahýalyn odan ári ýshyqtyrýdy kózdep otyr degen aıyp taqty.
Kompanııa ózine qarsy aıtylǵan aıyptardan barynsha aqtalýǵa tyrysýda. Kompanııa ókilderi bul jerde másele bosqyndarǵa tegin bılet taratýda emes ekendigin alǵa tartady. Olardyń aıtýynsha, kóp rette bıletteri durys toltyrylmaǵan bosqyndar poıyzdan túsiriledi. Al shyn máninde, olar fransýz tilin jetik bilmegendikten osyndaı kemshilikterge jol berýde. Osyǵan baılanysty kondýktorlarǵa durys toltyrylmaǵan bıletterdi aqy almaı qaıtadan túzep, bosqyndardyń odan ári jol júrýine múmkindik jasaý qajettigi jóninde tapsyrma berilgen. «Biz bar bolǵany bosqyndarǵa poıyzdardan oryn alýǵa tegin bron alýdy ǵana qamtamasyz ettik. Sóıtip, olardyń poıyzdardan zańdy oryn alyp, saparlaryn jalǵastyrýyna múmkindik berdik», deıdi SNCF kompanııasynyń ókili Krısto Penoel. Al AǴR kompanııasynyń ókili «Týǵan elderin tastap, eriksiz qonys aýdarǵan bosqyndar úreı men qıyndyqtan ábden qaljyraǵan. Olarǵa adamgershilik tanytyp, osyndaı bolmashy kómek kórsetý qalypty jaǵdaı», deıdi.
Ahýal ýshyǵyp barady
Sarapshylardyń pikirinshe, Eýropalyq odaq memleketteriniń shekarasyna kelgen bosqyndardyń basym kópshiligi Grekııanyń araldary ásirese, Lesbos araly arqyly ótken.
Frontex agenttiginiń málimdeýinshe, Shyǵys Jerorta teńizi arqyly Eýropaǵa qonys aýdarǵan bosqyndar negizinen Sırııa azamattary bolyp tabylady. Ústimizdegi jyldyń 9 aıy ishinde Italııaǵa 129 myń zańsyz mıgrant kelgen. Olardyń basym kópshiligi erıtreıler eken.
Vengrııa memleketiniń basshylary atap kórsetkendeı, qazir bul eldiń shekarasynyń boıyna 204 myń bosqyn shoǵyrlanǵan kórinedi. Frontex agenttiginiń aıtýynsha, bul 2014 jylǵy dál osy kezeńmen salystyrǵanda 13 ese kóp. Eýropaǵa keletin bosqyndar tasqyny munymen shekteletin emes. Taıaý Shyǵys jáne Soltústik Afrıka elderinde oryn alǵan soǵys apaty halyqtardyń uly kóshi-qonyn odan ári ýshyqtyra túsetini haq.
Jastardyń jumyspen qamtylýy – qıyn problema
2007 jyly AQSh-tan bastaý alǵan álemdik ekonomıkalyq daǵdarystan keıin dúnıejúzindegi jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 2 paıyzǵa ósip, 73,3 mıllıon adamǵa jetken. Bul týraly jýrnalısterge Rım qalasynda Halyqaralyq eńbek uıymy bıýrosynyń dırektory, Eýropa elderi úshin jastardy jumyspen qamtý máselesin úılestirýshi Djannı Rosas habarlady.
Onyń aıtýynsha, qarjy daǵdarysy kezeńimen salystyrǵanda qazir jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıiniń tómendeý úderisi baıqalady. Alaıda, daǵdarysqa deıin dúnıejúzinde jastardyń jumysqa ornalasý múmkindigi jeńil bolǵan eken. «Máselen, 2007 jyly jumyssyz júrgen jastar sany qazirgiden áldeqaıda tómen edi. Qazir dúnıejúzinde 73,3 mıllıon nemese álemdegi jastardyń 13 paıyzy jumyssyz. Daǵdarysqa deıin bul kórsetkish 11-11,6 paıyzdy quraǵan bolatyn», deıdi Djannı Rosas.
Sondaı-aq, ol Eýropa kontınentinde jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi daǵdarystan keıin birden 1,4 paıyzǵa tómendegenin aıtty. Alaıda, Eýropalyq odaqqa qarasty 10 memlekette jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 20 paıyzdan assa, Grekııa jáne Ispanııa sııaqty ekonomıkalyq daǵdarystan úlken zardap shekken elderde jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi bul kórsetkishten eki ese kóp. Máselen, bul elderde jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 25 paıyz bolsa, sońǵy ýaqytta atalǵan kórsetkish 50 paıyzdan asty.
AQSh-tyń memlekettik qor júıesiniń bólimshesi bolyp tabylatyn Sent-Lýıs federaldyq qory bankiniń derekteri boıynsha, jumys orny jetispeýshiliginen zardap shegip otyrǵan amerıkalyqtardyń sany 102,6 mıllıon adamdy quraıtyn kórinedi. Sonymen birge, jumyssyzdar qalǵan amerıkalyqtardyń basym kópshiligi aı saıyn memleket tarapynan jumyssyzdyq jónindegi járdemaqy alady. FRED sarapshylarynyń aıtýy boıynsha, jumysqa tolyq qabiletti adamdar jumyssyzdyq jóninde alatyn járdemaqyǵa kún kóredi. Sondyqtan, olarǵa járdemaqy tólegennen góri jumys ornymen qamtamasyz etken memleket úshin áldeqaıda tıimdi bolmaq.
Toptamany daıyndaǵan Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan».
