Keneden kelgen kesel

“Egemen Qazaqstan” gazetiniń 2010 jylǵy 19 shildedegi № 294 (26138) sanynda jarııalanǵan “Keneden kelgen kesel” atty mal dárigeri S.Baıdabekovtiń maqalasyna baılanysty Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi tómendegideı túsinikteme joldady. Qazaqstan Respýblıkasynyń ońtústik aýmaǵynda adam arasynda jıi tirkeletin Kongo-Qyrym gemorragııalyq qyzbasy (budan ári-KQGQ) tabıǵı oshaqty keneler arqyly taraıtyn aýrý bolyp sanalady. Bul indetpen tek qana adamdar aýyrady, al aýyl sharýashylyq janýarlary aýyr­maı­dy. Osyǵan baılanysty, adam­dardyń KQGQ indetin Úkimet qaýlysymen be­kitiletin janýar­lardyń asa qaýipti aýrý­la­rynyń tizbesine engizilmegenin atap ótýdi qajet dep sanaımyz. Sondyqtan epı­demıologııalyq tekserý jáne indetke qar­sy epıdemıologııalyq is-sharalar júr­­gizý tolyǵymen Qazaqstan Res­pýb­lı­ka­synyń Densaýlyq saqtaý mı­nıs­tr­liginiń quzyretine jatatynyn atap ót­ki­miz keledi. Biraq, Aýyl sha­rýa­shylyǵy mı­nıs­trligi KQGQ aýrýymen maldar aýyr­maıdy dep qol qýsyryp otyrǵan joq. Veterınarııa salasynda KQGQ sııaqty keneler arqyly taraıtyn pıroplaz­mı­doz­dar tobyna jatatyn kóptegen mal aýrýlary kez­desedi. Bul aýrýlarmen kúresýdiń negizgi joldarynyń biri aýrý taratýshy kenelerdi akarasıd pre­pa­rattaryn qoldaný arqyly joıý bolyp sanalady. Sondyqtan, pıropla­z­mıdozdar tobyna jatatyn mal aýrýlarynyń dıag­nos­tıkasy, aldyn alý jáne joıý sha­ra­lary jergilikti bıýdjet esebinen qar­jy­lan­dyrylatyn janýarlardyń enzo­otı­ıalyq aýrýlar tizbesine engizilip, al jer­gilikti jerlerde aýyl sharýashylyǵy ja­ný­arlaryna jáne mal qoralaryna jos­par­ly túrde kenege qarsy deza­ka­rı­za­sııa­laý jumystaryn júrgizýdi uıymdastyrý zań negizinde jańadan qurylǵan jergilikti at­­qarýshy organdardyń veterınarııa bó­lim­shelerine berilip otyr. Aýyl sha­rýa­shylyǵy mınıstrligi tara­py­nan, Res­pýb­lıkalyq bıýdjet klas­sı­fıkatorynyń Jergilikti bıýd­jettiń vedomstvolyq jik­teýish shyǵystaryna kóshý kestesine “Ja­nýar­lar­dyń enzootııalyq aýrýla­rynyń profılaktıkasy men dıag­nostıkasyna arnalǵan sha­ralardy ótkizý” degen tolyqtyrý engizildi. Osyǵan baılanysty respýblıka aý­ma­ǵynyń aımaqtarynda KQGQ indetimen qatar, kene arqyly taralatyn ja­ný­ar­lar­dyń pıro­plazmıdoz aýrýlarynyń jıi kez­desetinin jáne olardyń tasy­mal­daý­shy­laryn joıý joldarynyń birdeıligin eskere otyryp, bul aýrýlarǵa qarsy qol­danylatyn preparattardy satyp alý, ar­naıy veterınarııalyq is-sharalardy jú­zege asyrý jergilikti atqarýshy organ­dar­dyń quzyretine berilgen jáne jergilikti bıýdjet esebinen qarjylandyrylady. О́tken jyly “Veterınarııa týraly” zańǵa tıisti qosymshalar men ózgerister en­gizilip, onyń negizgi qaǵıdalary hal­yq­ara­lyq talaptarmen sáıkestendirildi. Onda ve­te­rınarııalyq sharalardy júrgizý to­lyǵymen derlik jergilikti atqarýshy or­gan­dardyń quzyryna berilip, olardyń arnaıy veterınarııa bólimderi qurylǵan. Iаǵnı, mal aýrýlarynyń aldyn alý zań boıynsha so­larǵa júktelgen. Zańnamaǵa sáıkes jergilikti jerlerde veterı­narııa­lyq-sanı­tar­lyq jumystarmen lı­sen­zııa­ly mal dári­ger­ler aınalysady. Olar joq eldi mekenderde bul jumystardy jer­gi­likti at­­qarý organdarynyń mal dári­ger­le­ri júr­gizýge quqyly. Sonymen qatar jer­gilikti at­qarýshy organdar osy ju­mystardy júrgizý maq­satynda arnaıy mem­lekettik kom­mý­nal­dyq vete­rı­na­rııalyq kásiporyndar qurýǵa da quqyly. Iаǵnı, jergilikti jerlerde lısen­zıat mal dárigerleriniń joq­tyǵynan mal aý­rý­la­ry­nyń aldyn alý jumystaryn kez­deı­soq adam­dardyń júrgizýine tipti negiz joq. Al endi atalǵan veterı­narııalyq is sha­ralardy oryndaýǵa baılanysty kon­kýrs ótkizý jáne olardyń jeńimpazdaryn anyq­taý máseleleri jergilikti atqarýshy organdardyń quzyretine berilgen. Bul jerde veterınarııalyq-sanıtarlyq is-sharalardyń oryn­daýshysyn anyqtaýdyń konkýrstan basqa joly joq. Eger or­yn­daý­shyny konkýrs arqyly anyqta­masaq, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń “Mem­lekettik satyp alý týraly” zańynyń nor­malaryn buzýǵa týra keledi, ıaǵnı sybaılas jemqor­lyqqa jol ashylady degen sóz. Osyǵan baılanysty jergilikti atqarýshy organdardyń jańadan qurylǵan veterınarııa bólim­shelerindegi konkýrs ótkizýdiń bıylǵy jyly ilgeri-keıin júr­gi­zilýi kóptegen jerlerde kadr má­se­le­leriniń ýaqytynda sheshilmeýi jáne olardyń elektrondy konkýrs ótkizý ádisterimen tolyǵymen tanys bolmaýy saldarynan dep esepteımiz. Qazirgi tańda janýarlar arasynda be­leń alǵan brýsellez aýrýyna toqtalatyn bolsaq. Bul jerde, árıne indetti joıýdyń bel­gilengen tártibin saqtamaı, ony óres­kel buzý faktileri joq emes. Ol negizinen mal dárigeriniń kásiptik deńgeıine baı­lanysty jaǵdaı. Olardyń jumys sapasyn qadaǵalaıtyn memlekettik veterı­na­rııa­lyq ınspektorlar tarapynan da jiberilip jatqan olqylyqtar da joq emes. Osy oraıda jergilikti jerlerde atqarylyp jatqan veterı­narııalyq-sanı­tarlyq is-sha­ralardyń sapasyn tekserý múmkin emes degen tujyrym orynsyz dep esepteımiz. Sebebi olardyń júr­gi­zilip jat­­qan jumystarǵa tikeleı qatysyp baqylap turýyna eshkim tyıym salmaıdy. Sonymen qatar egilgen maldyń qanyn tekserý arqyly memlekettik veterınarııa­lyq ınspektorlar atqarylǵan ju­mys sapasyna baǵa bere alady jáne osy másele boıynsha res­pýb­lı­kalyq veterınarııalyq zert­ha­nasy tarapynan arnaıy qarjy qa­ras­tyrylyp, tipti jospar bekitilgen. Osyǵan qosymsha aıtarymyz qazirgi ýaqytta mınıstrlik tara­pynan vete­rınarııalyq ıns­pek­tor­lyq jumysty jetildirý baǵytynda tıisti zańdarǵa qosymsha tolyq­ty­rý­lar men ózgerister engizý sha­ra­lary júrgizilýde. Onyń ishinde tir­kemeı kúndelikti tekseristerdi júrgizý máseleleri de bar. Aqylbek KÚRIShBAEV, Qazaqstan Respýblıkasy aýyl sharýashylyǵy mınıstri.