Innovasııalar mektepten bastaý alady

Tamyz máslıhaty qarsańynda Shyǵys Qazaqstan oblysynda “Jappaı sapaly bilim berý sharty retinde oqý úrdisin tehnologııalandyrý” qanatqaqty joba qorytyndysy ótti. Eksperımentke oblystyń 11 mektebi qatysty. Oǵan qatysqan 203 synyptyń 172-si oń dınamıkany kórsetti. Úlgerim sapasy 135 synyptarda 3,5%-dan 66,8%-ǵa deıingi aýqymda artty. Bilim berý júıesindegi ınnova­sııalar – bul muǵalimderdiń klas­sıkalyq oqytý-tárbıeleý-damytý pedagogıkalyq ustanymdaryn saqtaı otyryp, ýaqytpen birlese jumys isteý sheberlikteri. Qazaq­stannyń qazirgi zamanǵy bilimi, básekelestiktiń ınfokommý­nı­ka­sııalyq tehnologııalardy qansha­lyq­ty meńgergeni jáne jahandyq ınternet jelisi jaǵdaıynda qa­shyq­tyqtan ózara árekettesýge qan­shalyqty daıar ekenine baıla­nys­ty bolatyn, planetarlyq oı­laı biletin adamdardyń jańa gene­rasııasyna baǵyttalýy tıis. Biraq, bul daıarlyq birden, bir ýaqytta týyndaı almaıdy, ol mekteptegi muǵalimderdiń myńdaǵan sabaq ót­ki­zýlerinen jınaqtalady. Son­dyq­tan qazirgi zamanǵy ınnovasııalyq sabaqtyń úlgisi dep, muǵalimderdiń jınaqtalǵan mol ádistemelik tá­jirıbesiniń ıntegrasııasyndaǵy aq­parattyq-kommýnıkasııalyq teh­nologııalar salasyndaǵy álemdik jáne otandyq jetistikterdiń trans­fertin qamtamasyz etetin sa­baqty aıtýǵa bolady. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń muǵalimderi oqý jylynyń aıaǵyn­d­a jappaı sapaly bilim berý shar­ty retinde oqý úrdisin tehnolo­gııa­landyrý boıynsha “Parasat” Ult­tyq ǵylymı-tehnologııalyq hol­dıngi Ulttyq aqparattandyrý orta­lyǵynyń qanatqaqty jobasyn qo­ry­tyndylaı kele, ózderiniń jańa ınnovasııalyq tásilderdi meńge­rý­ge daıar ekendigin kórsetti. Ekspe­rımentke oblystyń 11 mektebinen 203 muǵalim, 2123 oqýshy qatysty. Eksperımentke qamtylǵan 203 sy­nyp­tyń 172-i oń dınamıkany kór­setti. Úlgerim sapasy 135 synyp­tar­da 3,5%-dan 66,8%-ǵa deıingi aý­qymda artty, olardyń quramynda: 7 synypta úlgerim sapasy 40%-dan 50%-ǵa deıingi aýqymda artty; 10 synypta – 30%-dan 39%-ǵa deıin; 20 synypta – 20%-dan 29%-ǵa deı­in; 52 synypta – 10%-dan 19%-ǵa deıin; 45 synypta úlgerim 3%-dan 9 %-ǵa deıin jaqsardy. Eksperı­ment­tik mektepterdegi úl­ge­rim sa­pasy ortasha eseppen 10%-ǵa artty. Joǵary dınamıka aýyl mektep­terinde boldy: Krýpskaıa atyndaǵy Glýbokoe orta mektebi (13%-ǵa) men “Molodejnyı” kenti orta mektebi (12,8%-ǵa) artqanyn kórsetti. Bul jobanyń erekshe peda­gogıkalyq mańyzdylyǵyn qory­tyn­dylaý, ákimshilik qorlarynyń arqasynda, Shyǵys Qazaqstan ob­ly­synyń ákimi Berdibek Sapar­baev­tyń qoldaý kór­setýimen júzege asty, ol ekspe­rıment nátıje­le­rimen, muǵalim­der­diń pikirlerimen, muǵalimderdiń oblystyq bilim art­tyrý ınstıtý­tynyń ádiskerleri­men, ata-analar men mektep oqý­shylarymen, sony­men birge Qa­zaqstan Respýblıkasy jáne Reseı Federasııasynyń ǵa­lym-pedagog­tarynyń pikirlerimen tikeleı ta­nysty. Meniń oıymsha, Shyǵys Qa­zaqstan oblysy jetis­tik­terge adam­dardy uıymdasty­ra­tyn, bol­jam jasaı biletin osyn­daı jetek­shige qol jetkizdi. Oǵan mysal re­tinde aıtarym, ákimniń mektepterdi modernızasııalaýǵa mu­ǵalimdermen birge asa qaǵylez, bel­sendi atsa­lysýy. “Qashyq­tyq­tan oqytý úr­disi retinde ázirlengen elektron­dyq oqýlyqtardyń mek­tepter úshin úlken mańyzy bar, – deıdi Berdibek Mashbekuly. Ási­rese olar aýyl jáne shaǵyn komp­lek­tili mek­tepter úshin mańyzdy. О́kinishke qaraı, shaǵyn komplek­tili mektep­terdiń sa­nynyń eń kóbi bizdiń ob­lysymyzda: oblystaǵy 747 mek­teptiń – 509-y shaǵyn komp­lektili. Qazir osy máselemen aınalysý­damyz, olardy biriktirý, oń­taıly etý jumystaryn júrgi­zý­demiz, biraq báribir osy shaǵyn komplek­tili mek­tepter qala beredi, óıtkeni biz eldi mekenderdi saqtap qalýy­myz kerek. Sondyqtan bul jerde, árıne, oqy­týdyń joǵary sapasyn qamtamasyz etetin keıs tehnologııa boıynsha usy­nylǵan elektrondyq oqytý oryndy.” Tek serpindi joba ǵana emes, onyń nátıjeleriniń tanystyry­lym formasy da ınnovasııalyq sıpat alady. Pedagogtarǵa qazirgi zamanǵy kompıýterlik tehnolo­gııa­lardy paıdalaný arqyly Ulttyq aqparattandyrý ortalyǵy daıyn­daǵan ádettegideı emes, sıfrlyq baıandama usynyldy. Bul taldaý nysanyn júıeli, kórneki, qysqasha tanystyratyn joǵary jetistik. Bul bir baıandamashynyń monology bolǵan joq, kerisinshe uıymdasty­rýshylar, bilim berý basshylary, ádiskerler ǵana emes, ata-analar, mektep oqýshylary men muǵalimder qatysqan iri dálelder negizimen berilgen qanatqaqty jobanyń qo­ry­tyndysynyń ujymdyq baǵasy boldy. Mundaı formadaǵy baıan­da­ma alǵash ret usynylyp otyr, onyń jańalyǵy, qyzyǵýshy aýdı­torııanyń aýmaǵyn keńeıtýge múm­kindik bere otyryp, árbir ustazǵa jetýinde. Eger ony aýdıtorııada 200 adam talqylasa, dál sol ýa­qytta respýblıka mektepteriniń barlyq pedagogıkalyq ujymyna SD-de jetýi múmkin. Suraqtar, baǵaly pikirlermen keri baılanys ınternet arqyly qamtamasyz etilýi múmkin. Aldymyzda muǵalimderdiń tamyz konferensııasy kele jatyr, atalǵan tájirıbeni bilim berý júıe­siniń basshylary ilip áketedi dep oılaımyn. Jasyratyny joq, osy konferensııalardyń negizgi baıandamalary barlyq ustazdar qaýymyna jetpeıdi. Baıandama­lar­dyń negizgi qaǵıdalary pedago­gı­kalyq ujym mekemeleriniń jetek­shilerine kóbinese aýyzsha nemese tezıs túrinde beriledi. Sıfrlyq baıandamada mektep­tegi ınnovasııalar ǵylymı-peda­go­gıkalyq izdeniske muǵalimderdiń óz­derin tartý jaǵdaıynda ǵana múm­kin bolatyny týraly óte ma­ńyzdy pikir aıtyldy. Sondyqtan Ulttyq aqparattandyrý ortalyǵy ǵylymı-pedagogıkalyq ıdeıalardan bastap, ony tájirıbede júzege asy­rýǵa deıingi elektrondyq oqy­týdy, muǵalimdermen birge serpindi jáne jappaı engizýdi júzege asyrady. Ortalyqta ázirlengen elektrondyq oqýlyqtyń ǵylymı-pedagogıkalyq negizi bar. Bul dástúrli túsinigimizdegi oqýlyqtar emes, mektep oqýshylaryn qashyq­tyq­tan oqytý úrdisi. Olardyń ár­qaı­sysyn túrli mamandardan qu­ral­ǵan – dıdakttar, ádiskerler, pán­dik bilim salasynyń ǵalym­da­ry, programmıster, dızaınerler, sýretshiler, kásibı dıktorlar sııaq­­ty avtorlyq ujym daıyndaıdy. Olardyń birlesken áreketteri HHI ǵasyr talaptaryna jaýap beretin jańa býyn oqýlyqtaryn daıyn­daýǵa, muǵalimderge oqytýdyń jańa paradıgmasyn meńgerýge, mektepte kompıýterlik tehnıka men ınte­r­ak­tıvti taqtany tıimdi paıda­la­ný­ǵa, sabaqtardy jańasha ótkizýge múmkindik beredi. Osy tanystyrylymǵa qatysa otyryp, muǵalimdermen ónimdi shyǵarmashylyq qatynas aýrasyn jasaýǵa ene otyryp, men elimizdiń bolashaǵy – mektepte, osy mek­tep­­ten túlep ushyp, ekonomıka men qoǵamdy basqaratyn adamdar­dyń qolynda ekenin tereń túsin­dim. Básekeles memleket – ol bá­se­keles mektep, ol básekeles muǵalimder! Innovasııalar mektepten, mu­ǵalimderdiń pedagogıkalyq qyzme­t­i­n­en bastaý alady. Biraq olar, pedagog-ǵalym-zertteýshilerdiń ki­rik­tirilgen áreketinsiz kásibı ósý­diń mańyzdy deńgeıin jeńip shyǵa almaıdy. Mektepterge dál osyn­daı, Ulttyq aqparattandyrý orta­lyǵy men Shyǵys Qazaqstan ob­ly­synyń bilim basqarmasynyń bas­tamasymen jasalǵan ınnovasııa­lyq jobalar qajet. Jobany bas­ta­mas buryn, eksperımentke qaty­sýshy árbir muǵalimge kúntizbelik-taqyryp josparlanǵan ádistemelik nusqaýlar tapsyryldy, trenıngtik kýrstar ótkizildi, olar eksperıment júrgizý barysynda sheber-synyp­tar, sabaq josparlary arqyly tájirıbe almasty, elektrondyq oqýlyqtar aldy. Bul – taqyrypty jandy túrde túsindiretin, ári anı­ma­sııalanǵan mýltımedıalyq tú­siniktemesi bar, oqýshylardyń oqý jetistikterine avtomattandyrylǵan baqylaý jasalatyn, taǵy bir mańyzdysy – esepterdi shyǵarý tá­silderin, grammatıklyq jáne lek­sı­kalyq erejelerdi jáne basqa da mańyzdy daǵdylardy meńgerýge bolatyn ınteraktıvti tapsyrmalar arqyly oqytýdyń uıymdasqan or­tasy. Aıtqandaı, bul oqýlyqtardy 16 jyldan beri professor G.Nur­ǵalıevanyń jetekshiligimen 50-den astam avtorlar ujymy ázirlep ke­ledi. Innovasııalar – bul jańa ta­laptar men bilim berý qyzmet­terine suranys esebimen jańartyl­ǵan modernızasııalanǵan tájirıbe. Bul urpaqtan urpaqqa beriletin Ulttyq baılyǵymyz bolyp taby­lady. Sondyqtan aıaqtalǵan qanat­­qaqty joba bul – bilim berýdegi ın­novasııalyq elektrondy oqytý­dy belsendilikpen meńgeretin, Shy­ǵys Qazaqstan oblysynyń eks­perı­ment­tik synyptarynyń ozyq muǵa­lim­deri men basqa oblys mu­ǵalim­de­riniń ádistemelik tá­ji­rı­belerin paıdalaný boıynsha, elek­trondyq oqýlyqtardy jańartýdyń jańa jumysynyń bastalýy. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń muǵalimderi 2020 jylǵa deıingi bilim berýdi damytýdyń memleket­tik baǵdarlamasy jobasynyń negizgi 8 baǵytynyń biri bolyp kórsetilgen elektrondyq oqytýdy júzege asyrýǵa kiristi. Atalǵan joba elektrondyq oqytýdy keıs teh­nologııasymen iske asyrady, mek­tep oqýshylary, ásirese, aýyl mek­tepteri úshin mańyzdy, mýl­tımedıalyq aqparattardy kóshirip alý úshin ınternetke qosylýdy qa­jet etpeıtin CD dıskilerge ja­zylǵan elektrondyq oqýlyqtarmen oqıdy. Interbelsendilik pen qa­shyqtyqtan ózara árekettesý elek­trondyq oqýlyqtardyń óz baǵdar­lamasynda qarastyrylǵan. Bul elek­trondyq oqytýdy respýb­lı­ka­l­yq bıýdjetti josparlaý bary­syn­da qarastyrýdy qajet etetin, óte mańyzdy kez. Portaldarǵa sıfr­lyq bilim berý qorlaryn ornalas­tyrýda, ınternettiń ótkizý qabileti áli de bolsa tómengi jaǵdaıda qalyp otyrǵan shalǵaıdaǵy aýyl úshin emes, tek qala mektepteriniń oqýshylary úshin jaǵdaı jasalǵan. Muǵalimder atap ótkendeı, jobany júrgizý barysynda mektepterdiń tehnıkalyq bazasynyń jetkilik­siz­digi belgili boldy. Bastaýysh sy­nyp­tarda kompıýterler joq. Olar qazaq, orys jáne aǵylshyn til­deriniń muǵalimderi sabaq ótkizetin mýltımedıalyq lıngafon kabı­netterine barady. Bul kabınetter­diń jumysy tym artyq ekeni túsinikti. Bastaýysh synyptarǵa ınteraktıvti taqtalar da jetis­peı­di, degenmen búgin saýdada ınterak­tıvti taqtanyń qyzmetin toly­ǵy­men atqaratyn, arzan ınteraktıvti qosymsha quraldardyń kóptegen túrleri paıda boldy. Bastaýysh mek­tepterdiń kompıýterlik parkin qurý qajet, óıtkeni dál osy bas­tapqy mektep jasynda úırenetin materıaldyń kórnekiligi aıryqsha áser etedi, ázirlengen elektrondyq oqý­lyqtarda osyndaı mol anı­ma­sııalanǵan jáne ınteraktıvti oqý materıaldary bar. Jalpy aıtqanda, biz Qazaq­standa “Elektrondyq oqýlyqtar” qol­danbaly oqytý baǵdarla­ma­sy­nyń shynaıy naryǵy týyndaǵan jaǵdaıǵa keldik. Shamasy, kún tártibine árbir mektep oqýshysyn pán boıynsha elektrondyq oqý­lyq­tarmen memlekettik turǵydan qamtamasyz etý týraly másele qoıý­ǵa bolady, degenmen búgingi kúni oqýlyqtarmen tipti mektep­ter­diń jabdyqtalýyn qamtamasyz etke­nimiz jaqsy. Bilim jáne ǵy­lym mınıstrliginiń málimetteri boı­­ynsha, 90% mekteptiń bilim be­rý maz­muny sıfrlyq formatqa kó­­shirildi, alaıda olarmen respýb­lı­ka mektepteriniń 30%-ǵa jýyǵy ǵana qamtamasyz etilgen. Jaqyn arada 7-8 jylda, Reseı ǵalymdarynyń boljamy boıynsha mektepter elektrondyq oqýlyqtar­ǵa kóshedi. Bul qaǵaz óndirisin da­mytý qıyndyqtary men aqparat­tyq-kommýnıkasııalyq tehno­lo­gııa­lardyń damýymen jáne eń ma­ńyzdysy, mektep oqýshylaryn aq­parattar men bilim alýdyń qazirgi zamanǵy aspaptaryna baǵdarlaýmen baılanysty. Mine, búkil álemdik pedagogıkalyq kópshilik elektron­dyq oqytýǵa kóńil bólip otyrǵany osydan. 2010 jyldyń basynda 39 memle­ket­tiń ókilderi daıyndaǵan elek­tron­dyq oqytýdyń álemdik táji­rıbesi týraly 2 bólimdi  ha­lyq­ara­lyq elektrondyq kitap ja­ryqqa shyqty. Mine, osyndaı jaıttar­dan bizdiń muǵalimderimiz de tek ha­bardar bolyp qana qoı­maı, óziniń kásibı biliktiligin kó­te­­rip, sapaly bilim berý jaıyn shy­ǵar­mashylyq turǵydan jan-jaqty oılastyrýy tıis. Svetlana FERHO, Parlament Májilisiniń depýtaty.