BASShYǴA BAǴYNBAǴAN JERDE BEREKE JOQ
Qyrǵyz aǵaıyndarda jaǵdaıdyń ońalatyn túri joq. Es jııatyndaı ýaqyt boldy. Búlingen nárse kóp. Jyrtyqty jamamasa, qazir jaz bolǵanmen, erteń qys keledi, tońatyndary anyq. Tamaq ta kerek. Azyn-aýlaq egilgen nárseni jınap alýdyń ornyna halyqtyń kópshiligi daýryǵyp kóshede júr.
Qazirgi ýaqytta búkil qyrǵyz qaýymyndaǵy úlken áńgime – elge Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaq uıymynyń (EQYU) keńesshi polısııalyq tobyn kirgizbeý jóninde respýblıkanyń ár jerinde oǵan qarsy aksııalar ótkizilip jatyr. Osh qalasynyń keńesinde depýtattar bul topty qalaǵa kirgizbeý jóninde sheshim qabyldapty. “Qyrǵyzstan halqy syrtqy kúshterge qarsy” degen halyqtyq qozǵalys qurylǵan. Ásirese, oǵan múshe bolǵan jastar uıymdary aıryqsha belsendilik kórsetip otyr.
Bul máselege baılanysty ýaqytsha prezıdent Roza Otýnbaevanyń ózi Oshqa kelip, jastarmen kezdesý ótkizip, eldiń ońtústigine EQYU polısııa tobyn engizýdiń qajettigin aıtqanmen, oǵan qulaq asqan jurt bolmady. Jastar uıymynyń jetekshisi Qońyrbek Júnisbekov prezıdentke shetel polısııasynan bas tartýdy talap retinde málimdegen. Bul talap oryndalmaǵan kúnde qarsylyq aksııasy jalǵastyrylmaq.
“Qyrǵyz halqy syrtqy kúshterge qarsy” qozǵalysynyń bir kósemi Máýlen Asqarbekovtyń pikirinshe, Oshqa EQYU polısııa tobyn kirgizý jaǵdaıdy ýshyqtyra túsedi, eldi ekige bólýi múmkin. Qozǵalys kósemi ózderin halyq qoldaıtynyn aıtady. Al “el prezıdenti Roza Otýnbaeva halyqtyń sózine qulaq aspasa, biz tótenshe áreketterge baramyz”, dep qorqytady ol. Bul árekettiń biri – strategııalyq joldarǵa tosqaýyl qoıý eken. Aldymen ony Bishkekte ótkizip, onan soń oblys ortalyqtary – Osh, Naryn, Qaraqol jáne Talasta ótkizbek.
Endi sol “eldi eki bólýi múmkin” EQYU-nyń polısııalyq tobyna keleıikshi. Bul ózi jaǵdaıdy jaqsartar degen nıetten týǵan usynys. Jalpy halyqaralyq úrdiste keń qoldanylatyn qadam. Eldi bóledi degen kúdiktiń bir túıir de negizi joq. Bul jerde EQYU Bas hatshysy Mark Perren de Brıshambonyń sózine júgingen jón bolar. Onyń aıtýynsha, bul topqa “jaǵdaıǵa aralasý mandaty berilmegen”. “Onyń músheleri eshkimdi de ustap, tutqyndaı almaıdy, qylmysty ashýmen de aınalyspaıdy”. Bul toptan zııan bolmasy anyq.
Al qazir kúızelgen eldegi saıası oıynǵa belsendi qatysyp júrgenderdiń kózdegeni – laı sýdan balyq aýlaý. Olarǵa áste de el tynyshtyǵy, halyq ómiriniń qalypqa túsýi kerek emes. Tipti, olar kúni keshe halyq bolyp saılaǵan prezıdent Roza Otýnbaevanyń ótinish-usynystaryn da tyńdaǵysy kelmeıdi, ózderiniń tar múddelerinen týyndaǵan ushqary oılaryn júzege asyrýdy bárinen joǵary qoıady.
Eń qıyny – eldegi qazirgi kúnde qalyptasqan bıliktiń álsizdigi, ondaǵy aýyzbirliktiń joqtyǵy. Qabyldaǵan sheshim oryndalmaı jatatyn bolsa, bıliktiń bir tarmaǵy ekinshisin moıyndamasa, mundaı jerde bereke bolmaıtyny belgili. Osy rette jaqynda jurtqa jarııa etilgen Osh qalasynyń ákimi Melıs Myrzahmatovtyń el prezıdenti R.Otýnbaevaǵa shart qoıýy eldegi jaǵdaıdyń sıpatyn ańǵartady. Ol ózin eshkim ornynan ala almaıtynyn, ondaı áreket bolsa, halyqty quryltaıǵa shaqyratynyn aıtady.
Bul jerde sol saıaz sheneýnikke prezıdentti búkil el halqy saılaǵanyn, el konstıtýsııasy oǵan úlken ókilettik beretinin túsindirip jatý artyq. О́ıtkeni, elde qalyptasqan jaǵdaı oǵan osyndaı jetesiz málimdeme jasaýǵa múmkindik beredi. Al prezıdent ony ornyna qoıa almasa, odan da qadir-qasıettiń, bedeldiń ketkeni. Bul – el qasireti.
Aǵaıyn eldegi jaǵdaıǵa kórshi elder ǵana emes, búkil álem alańdap otyr. Halyqaralyq demeýshiler bul elge 1,1 mıllıard dollar qarjy da bólmek. Úlken qoldaý. Bıliktegi berekesizdik, eldi elirtken arandatýshylyq sonyń bárin jelge ushyra ma degen kúdik kóńildi kúpti etedi.
Mamadııar JAQYP.
Qazirgi ýaqytta búkil qyrǵyz qaýymyndaǵy úlken áńgime – elge Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaq uıymynyń (EQYU) keńesshi polısııalyq tobyn kirgizbeý jóninde respýblıkanyń ár jerinde oǵan qarsy aksııalar ótkizilip jatyr. Osh qalasynyń keńesinde depýtattar bul topty qalaǵa kirgizbeý jóninde sheshim qabyldapty. “Qyrǵyzstan halqy syrtqy kúshterge qarsy” degen halyqtyq qozǵalys qurylǵan. Ásirese, oǵan múshe bolǵan jastar uıymdary aıryqsha belsendilik kórsetip otyr.
Bul máselege baılanysty ýaqytsha prezıdent Roza Otýnbaevanyń ózi Oshqa kelip, jastarmen kezdesý ótkizip, eldiń ońtústigine EQYU polısııa tobyn engizýdiń qajettigin aıtqanmen, oǵan qulaq asqan jurt bolmady. Jastar uıymynyń jetekshisi Qońyrbek Júnisbekov prezıdentke shetel polısııasynan bas tartýdy talap retinde málimdegen. Bul talap oryndalmaǵan kúnde qarsylyq aksııasy jalǵastyrylmaq.
“Qyrǵyz halqy syrtqy kúshterge qarsy” qozǵalysynyń bir kósemi Máýlen Asqarbekovtyń pikirinshe, Oshqa EQYU polısııa tobyn kirgizý jaǵdaıdy ýshyqtyra túsedi, eldi ekige bólýi múmkin. Qozǵalys kósemi ózderin halyq qoldaıtynyn aıtady. Al “el prezıdenti Roza Otýnbaeva halyqtyń sózine qulaq aspasa, biz tótenshe áreketterge baramyz”, dep qorqytady ol. Bul árekettiń biri – strategııalyq joldarǵa tosqaýyl qoıý eken. Aldymen ony Bishkekte ótkizip, onan soń oblys ortalyqtary – Osh, Naryn, Qaraqol jáne Talasta ótkizbek.
Endi sol “eldi eki bólýi múmkin” EQYU-nyń polısııalyq tobyna keleıikshi. Bul ózi jaǵdaıdy jaqsartar degen nıetten týǵan usynys. Jalpy halyqaralyq úrdiste keń qoldanylatyn qadam. Eldi bóledi degen kúdiktiń bir túıir de negizi joq. Bul jerde EQYU Bas hatshysy Mark Perren de Brıshambonyń sózine júgingen jón bolar. Onyń aıtýynsha, bul topqa “jaǵdaıǵa aralasý mandaty berilmegen”. “Onyń músheleri eshkimdi de ustap, tutqyndaı almaıdy, qylmysty ashýmen de aınalyspaıdy”. Bul toptan zııan bolmasy anyq.
Al qazir kúızelgen eldegi saıası oıynǵa belsendi qatysyp júrgenderdiń kózdegeni – laı sýdan balyq aýlaý. Olarǵa áste de el tynyshtyǵy, halyq ómiriniń qalypqa túsýi kerek emes. Tipti, olar kúni keshe halyq bolyp saılaǵan prezıdent Roza Otýnbaevanyń ótinish-usynystaryn da tyńdaǵysy kelmeıdi, ózderiniń tar múddelerinen týyndaǵan ushqary oılaryn júzege asyrýdy bárinen joǵary qoıady.
Eń qıyny – eldegi qazirgi kúnde qalyptasqan bıliktiń álsizdigi, ondaǵy aýyzbirliktiń joqtyǵy. Qabyldaǵan sheshim oryndalmaı jatatyn bolsa, bıliktiń bir tarmaǵy ekinshisin moıyndamasa, mundaı jerde bereke bolmaıtyny belgili. Osy rette jaqynda jurtqa jarııa etilgen Osh qalasynyń ákimi Melıs Myrzahmatovtyń el prezıdenti R.Otýnbaevaǵa shart qoıýy eldegi jaǵdaıdyń sıpatyn ańǵartady. Ol ózin eshkim ornynan ala almaıtynyn, ondaı áreket bolsa, halyqty quryltaıǵa shaqyratynyn aıtady.
Bul jerde sol saıaz sheneýnikke prezıdentti búkil el halqy saılaǵanyn, el konstıtýsııasy oǵan úlken ókilettik beretinin túsindirip jatý artyq. О́ıtkeni, elde qalyptasqan jaǵdaı oǵan osyndaı jetesiz málimdeme jasaýǵa múmkindik beredi. Al prezıdent ony ornyna qoıa almasa, odan da qadir-qasıettiń, bedeldiń ketkeni. Bul – el qasireti.
Aǵaıyn eldegi jaǵdaıǵa kórshi elder ǵana emes, búkil álem alańdap otyr. Halyqaralyq demeýshiler bul elge 1,1 mıllıard dollar qarjy da bólmek. Úlken qoldaý. Bıliktegi berekesizdik, eldi elirtken arandatýshylyq sonyń bárin jelge ushyra ma degen kúdik kóńildi kúpti etedi.
Mamadııar JAQYP.
