Janyńdy túrshiktiredi. Qyzyl jalyn jer-kókti jalmap bara jatqandaı. Teledıdar soǵan bárimizdi kýá etip otyr. Jasyl jeleginen aıyrylǵan jerdi aıaısyń, jıǵan-tergen dúnıe-múlkinen aıyrylǵan eldi aıaısyń. Eshkimniń de basyna bermesin dep tileısiń.
Orys aǵaıyndar birazdan beri arpalysyp-aq jatyr. Kóp nársege sol baılyǵym bárinen de kóp deıtin derjavanyń da shamasy kelmeıdi eken. Tilsiz jaý Reseıdiń sol eren baılyǵynyń, maqtanyshynyń biri – ormanyna aýyz saldy. Salǵanda, birazyn opyryp tastady. Ortalyq Reseı, ormandy Reseı ot qushaǵynda.
Bul eldiń aqparat quraldaryna, tipti álem aqparat quraldaryna kóz salsań da, kádimgideı soǵys maıdanynan alynǵandaı aqparattarǵa kezigesiń. Qansha myń gektar jerdi órt shaldy, qansha derevnıa órtenip, qansha úı jandy, ókinishke qaraı, qansha adam qaza tapty degen de maǵlumat bar. Sol órtti buǵalyqtaýǵa qyrýar kúsh jumsalyp jatyr. Biraq ol boı bermeıdi. Aıtalyq, ótken sársenbide 210 órt sóndirilgen eken, onyń esesine jańadan 320 órt oshaǵy paıda bolypty. Jalpy, bıyl bul elde 23 myńdaı órt shyǵypty. Al byltyr onyń sany 19,5 myń bolǵan eken. Biraq bıylǵy jyldyń aıaǵyna deıin áli biraz ýaqyt bar.
Bıylǵy órttiń burynǵy kezderdegiden aıyrmashylyǵy kóp. Oǵan eń aldymen aptap ystyq ta sebepker. Ushqyn tússe, lap etkeli tur. Osydan aıtarlyqtaı biraz buryn sol Máskeý mańyndaǵy órtti jaǵdaıǵa ózimiz de kýá bolǵan edik. 1973 jyly da kún ystyq bolyp, 30 gradýstan shamaly asqan ystyqta máskeýlikterdiń aýyzdaryn ashyp, qınalǵanyn kórgenbiz. Sonda kóbine jerdiń beti emes, astyndaǵy torf janyp, qalany tútin basqan. Asty órtengen jerlerdegi aǵashtardyń opyrylyp, tómen túsip ketkenin de áńgime etetin. Bıylǵy órt negizinen jerdiń ústinde.
Onda da ol jerdiń betinde jáne bıikte dep bólinedi eken. Ormandy jerde sol bıiktegisi qıyn. Ol toqtaý bermeıdi. Bıik aǵashtardyń basymen jel qýalaǵan órt mınótine 100 metrlik shapshańdyqpen alǵa jyljyp, áp-sátte talaı jerdi sharpıdy. Adamdar oǵan qarsy amal da jasap úlgermeıdi. Osy aptanyń basyna deıin 557 797 gektar ormandy órt jalmapty.
El ereýil ústinde. Prezıdent Dmıtrıı Medvedev jeti oblysta tótenshe jaǵdaı jarııalady. Bul jerlerde jaıbaraqat jan joq. Premer-mınıstr Vladımır Pýtın tilsiz jaý jaıpap ótken aımaqqa ózi baryp, jaǵdaıdy kórip, basshylarǵa baǵdar berip, jabyrqaǵan jurtty jubatyp júr. Úıi órtengenderge úı salyp bermek. О́rtengen úıler de az emes. Osy aptanyń ortasyna deıin 1900 úı kúlge aınalypty. Tilsiz jaýdy toqtatqansha onyń qanshaǵa jetetini belgisiz.
Eń úlken shyǵyn – adamdardyń qazasy. Ár oblysta olardyń sany ondaǵan dep aıtylady. Al órtengen úılerdiń ishinen kúıgen denelerdiń tabylǵany bul sıfrlar kóbeıe túsedi-aý degen qaýipke jeteleıdi. О́lgender aqsha suramaıdy. Al tirilerge kómek qarastyrylyp otyr. Jedel kúnkóriske dep ár adamǵa 10 myń rýblden (48900 teńge) aqsha berse, keıin 200 myń rýblden almaq. Buǵan qosa ár otbasyna úı salyp beredi, onyń baǵasy 3 mıllıon rýblden aınalmaq. Úkimet úıi órtengenderge sýyq túskenshe úıli bolasyńdar dep otyr. Jaqsy qamqorlyq.
О́rt tilsiz jaý bolsa da, onyń toqtar kezi bar. Biraq ol áli de birazǵa sozylady-aý degen qaýip shoshyndyrady. О́ıtkeni, Gıdromettiń boljamy aptap ystyqtyń ázirge qaıtpaıtynyn, qaıta búgingi kúnderi burynǵydan da kóterile túsetinin aıtady. Aptap ystyq – órtke negiz. Demek, reseılikterge syn odan ári jalǵasady.
Basqany aıtqanda, ózińdi oılaısyń. Kórshi elge kelgen alapat bizge qaraı bet burmasyn dep tileımiz ǵoı. Sóıtse de, saqtyq kerek-aq. Tilsiz jaýǵa qarsy kúrestiń úlkeni de sol – saqtyq.
Mamadııar JAQYP.
Orys aǵaıyndar birazdan beri arpalysyp-aq jatyr. Kóp nársege sol baılyǵym bárinen de kóp deıtin derjavanyń da shamasy kelmeıdi eken. Tilsiz jaý Reseıdiń sol eren baılyǵynyń, maqtanyshynyń biri – ormanyna aýyz saldy. Salǵanda, birazyn opyryp tastady. Ortalyq Reseı, ormandy Reseı ot qushaǵynda.
Bul eldiń aqparat quraldaryna, tipti álem aqparat quraldaryna kóz salsań da, kádimgideı soǵys maıdanynan alynǵandaı aqparattarǵa kezigesiń. Qansha myń gektar jerdi órt shaldy, qansha derevnıa órtenip, qansha úı jandy, ókinishke qaraı, qansha adam qaza tapty degen de maǵlumat bar. Sol órtti buǵalyqtaýǵa qyrýar kúsh jumsalyp jatyr. Biraq ol boı bermeıdi. Aıtalyq, ótken sársenbide 210 órt sóndirilgen eken, onyń esesine jańadan 320 órt oshaǵy paıda bolypty. Jalpy, bıyl bul elde 23 myńdaı órt shyǵypty. Al byltyr onyń sany 19,5 myń bolǵan eken. Biraq bıylǵy jyldyń aıaǵyna deıin áli biraz ýaqyt bar.
Bıylǵy órttiń burynǵy kezderdegiden aıyrmashylyǵy kóp. Oǵan eń aldymen aptap ystyq ta sebepker. Ushqyn tússe, lap etkeli tur. Osydan aıtarlyqtaı biraz buryn sol Máskeý mańyndaǵy órtti jaǵdaıǵa ózimiz de kýá bolǵan edik. 1973 jyly da kún ystyq bolyp, 30 gradýstan shamaly asqan ystyqta máskeýlikterdiń aýyzdaryn ashyp, qınalǵanyn kórgenbiz. Sonda kóbine jerdiń beti emes, astyndaǵy torf janyp, qalany tútin basqan. Asty órtengen jerlerdegi aǵashtardyń opyrylyp, tómen túsip ketkenin de áńgime etetin. Bıylǵy órt negizinen jerdiń ústinde.
Onda da ol jerdiń betinde jáne bıikte dep bólinedi eken. Ormandy jerde sol bıiktegisi qıyn. Ol toqtaý bermeıdi. Bıik aǵashtardyń basymen jel qýalaǵan órt mınótine 100 metrlik shapshańdyqpen alǵa jyljyp, áp-sátte talaı jerdi sharpıdy. Adamdar oǵan qarsy amal da jasap úlgermeıdi. Osy aptanyń basyna deıin 557 797 gektar ormandy órt jalmapty.
El ereýil ústinde. Prezıdent Dmıtrıı Medvedev jeti oblysta tótenshe jaǵdaı jarııalady. Bul jerlerde jaıbaraqat jan joq. Premer-mınıstr Vladımır Pýtın tilsiz jaý jaıpap ótken aımaqqa ózi baryp, jaǵdaıdy kórip, basshylarǵa baǵdar berip, jabyrqaǵan jurtty jubatyp júr. Úıi órtengenderge úı salyp bermek. О́rtengen úıler de az emes. Osy aptanyń ortasyna deıin 1900 úı kúlge aınalypty. Tilsiz jaýdy toqtatqansha onyń qanshaǵa jetetini belgisiz.
Eń úlken shyǵyn – adamdardyń qazasy. Ár oblysta olardyń sany ondaǵan dep aıtylady. Al órtengen úılerdiń ishinen kúıgen denelerdiń tabylǵany bul sıfrlar kóbeıe túsedi-aý degen qaýipke jeteleıdi. О́lgender aqsha suramaıdy. Al tirilerge kómek qarastyrylyp otyr. Jedel kúnkóriske dep ár adamǵa 10 myń rýblden (48900 teńge) aqsha berse, keıin 200 myń rýblden almaq. Buǵan qosa ár otbasyna úı salyp beredi, onyń baǵasy 3 mıllıon rýblden aınalmaq. Úkimet úıi órtengenderge sýyq túskenshe úıli bolasyńdar dep otyr. Jaqsy qamqorlyq.
О́rt tilsiz jaý bolsa da, onyń toqtar kezi bar. Biraq ol áli de birazǵa sozylady-aý degen qaýip shoshyndyrady. О́ıtkeni, Gıdromettiń boljamy aptap ystyqtyń ázirge qaıtpaıtynyn, qaıta búgingi kúnderi burynǵydan da kóterile túsetinin aıtady. Aptap ystyq – órtke negiz. Demek, reseılikterge syn odan ári jalǵasady.
Basqany aıtqanda, ózińdi oılaısyń. Kórshi elge kelgen alapat bizge qaraı bet burmasyn dep tileımiz ǵoı. Sóıtse de, saqtyq kerek-aq. Tilsiz jaýǵa qarsy kúrestiń úlkeni de sol – saqtyq.
Mamadııar JAQYP.
