Ustazy jaqsynyń ustanymy da jaqsy

Astanada dástúrli tamyz keńesi bolyp ótti Táýelsizdiktiń baıandy, qoǵam irgetasynyń bekem bolýy izgilikti de jasampaz isterimen astasyp jatady. Alaıda báriniń basynda bilim men ǵylymnyń turatynyna eshkim de talasa qoımas. Ǵylymy men bilimi jetilgen eldiń ǵana álemniń uly kóshi­nen qalyp qoı­maı­tyndyǵyn qoǵamnyń damý ta­rıhynan jaqsy bilemiz. Sondyqtan da qaı eldi alyp qarasańyz da bári derlik halqynyń bilim deńgeılerin únemi tolyq­tyrý­ǵa, ásirese jastar­dyń sapaly bilim­men sýsyndaýy­na basa nazar aýdaryp otyrady. Jaqynda amerıkalyq “News week” atty qoǵamdyq-saıası basy­lymy táýelsiz sarapshylardyń bas­taryn qosyp, 100 memleketti bes túr­li ólshem boıynsha sarap­tap, zert­tegen bolatyn. Sońǵy ná­tı­je­lerine kóz júgirtsek, “Álemniń eń úz­dik mem­leketteri” tiziminde Qa­zaq­stan 61-orynda tur eken. Al “Bilim berý sa­pasy” tiziminde bizdiń el 14-oryn­dy ıelenipti. Onyń artyq boıaýy joq, naqty ári ádil baǵa eke­nine esh­kimniń kúmáni bola qoımas. Mundaı jaǵym­dy jańalyq árıne, kóńil qýantady. Eger, osy qalpy­myz­ben bilim salasyndaǵy kúsh-jigerimizdi odan ári arttyra tússek, sóz joq, kóp uzamaı budan da góri aldyńǵy qatar­lardan kórinip qalýy­myz ǵajap emes. Sol sebepti de, bi­lim salasynda júr­­gi­­zilip jatqan re­for­malardy bel­sen­di alǵa bastyrý­dyń mańyzy zor. “Ustazy zamanynan ozyq eldiń búgini de, bolashaǵy da zor”, dep Elbasy Nursultan Nazarbaev aıt­qanyndaı, bilim salasynyń jańa deńgeıge kóterilýine ustaz qaýy­my­nyń qosar úlesi aıtarlyqtaı zor. Jyl saıyn jańa oqý jylynyń bastalýyna sanaýly kúnder qalǵan­da bilim berý mekemeleriniń qyz­met­kerleri men ustazdardyń eren eńbekterin baǵalap, mektepterdiń oqý úlgerimderin tarazy basynda ólsheıtin dástúrli tamyz keńesi ótedi. Osyndaı basqosý taıaýda Astanada da bolyp ótti. 25 tamyz kúni Bilim jáne ǵy­lym mınıstri Janseıit Túımebaev pen Astana qalasynyń ákimi Iman­ǵalı Tasmaǵambetovtiń qatysýy­men ótken Astana qalasy bilim salasy qyzmet­kerleriniń Tamyz ke­ńesine qaladaǵy barlyq oqý oryn­darynyń basshy­lary men muǵalim-ustazdar, jergi­likti máslıhat depý­tattary qatysty. Keńeste kóteril­gen negizgi áńgimeler 2010-2011 jańa oqý jyly­na daıyn­dyq pen bilim berý júıesin damytýǵa arna­ǵan “Astana­lyq bilim berý júıe­sin qazirgi zamanǵy damytý strategııa­sy: jańa talaptar, jańa múmkindik­ter” atty taqyryp tóńireginde órbidi. Elordalyq Tamyz keńesiniń alǵysózin Astana qalasy bilim bas­qarmasynyń bastyǵy Ásıma Bımen­dına óz baıandamasymen basta­dy. Qala mektepteriniń jańa oqý jyly­na daıyndyǵyn aıta kele, Á.Bımen­dına elimizde bilim sala­synda júr­gizilip jatqan re­for­manyń basty maqsaty dúnıeta­nymy joǵary, bilim­di, básekege qabiletti jeke tulǵa tárbıelep ósirý dep atap kórsetti. Baıanda­ma­nyń negizgi baǵ­dary Asta­na­daǵy bilim berý mekeme­leriniń oqý úl­gerim­deri men shyǵar­mashylyq je­tistikteri jaıynda boldy. Máse­­len, bıylǵy jańa oqý jylyna elordalyq 80 mektep oqý-tárbıe jumystaryn júr­gizbek. Olardyń 65-i memlekettik, qalǵan 15-i jeke menshiktegi oqý oryn­dary bolyp tabylady. Qala boıynsha 19 mem­le­kettik tildegi mektep bolsa, orys tilde oqytatyn mektepter sany – 10, al aralas mek­tepter sany 36-ny quraıdy. Bıyl mek­tep tabaldyry­ǵyn 6449 bala atta­maq. Jyl saıyn UBT qorytyn­dysy boıynsha elorda mektepteriniń orta­sha balldary da ósip keledi. 2004 jy­ly UBT qorytyndysynyń orta­sha bally 61,2 bolsa, bıylǵy jyl­dyń kórsetkishi 97,4-ke deıin kó­terilgen. 2010 jyly mektep bitirýshi 90 túlek óz bilim deńgeılerin dálel­dep, “Al­tyn belgi” ıegeri atanǵan­dyq­­tary da elordanyń mereıin ústem­deı túskeni sózsiz. Elorda ko­man­dasynyń respýb­­lıkalyq ǵylymı jarystarǵa qatysý­lary da óte belsendi. Respýb­lıkalyq ǵylymı jarys­tardyń IV kezeńiniń qory­tyn­dysy boıynsha Astana qa­la­­sy­nyń komandasy jalpyko­man­da­lyq esepte I orynǵa jáne “Úzdik ko­­man­­da-2010” ataǵyna ıe boldy. As­ta­na qalasy­nyń oqýshylary 2005 jyl­­dan beri turaqty túrde birinshi oryn men “Úzdik komanda” atyna ıe bolyp kelgeni de kóńilge qýa­nysh uıalatady. Sonymen qatar “Altyn belgi” ıegerleriniń de sany ósip jatqan­dy­ǵy anyq baıqalady. Eger 1998 jyly 1 ǵana túlek osy belgimen ma­ra­­pat­talǵan bolsa, 2007 jyly 65 túlek, 2009 jyly – 73, al 2010 jy­­ly 90 túlek óz bilimderin dálel­dep shyqty. Búgingi tańda elordalyq bilim berý mekemeleriniń 100 paıyzy ın­ternet jelisine qosylǵan. Jyl sa­ıyn­­ǵy bilim salasyna arnalǵan qalalyq bıýdjettiń kólemi de artyp keledi. 1998 jyly elordanyń bilim sa­lasyna 2 mlrd.teńge bólingen bol­sa, al 2010 jylǵy qalalyq bilim bıýd­­­jetiniń 11 mlrd.teńgeni qura­ǵa­ny oqýshylardyń jan-jaqty je­ti­lý­­­lerine tolyq múmkindik asha­tyn­dy­ǵy aıtpasa da túsinikti. Shákirt­­terdiń bilim deńgeılerin ny­ǵaıtýmen qatar, olardyń shyǵar­mashylyq be­ıimderi men izdenis­terin eseleý úshin kópte­gen qosym­sha úıirmeler ashy­lyp ja­tyr. Bul da bolsa oqýshy­lar­dyń shy­ǵarma­shylyq áleýetterin art­­­­tyrý­ǵa eleýli yqpal etetini belgili. Qazaqstandyq bilim berý júıe­sinde negizgi pán retinde aptasyna 1 saǵat kóleminde “О́zin-ózi taný” saba­ǵynyń engizilýi bıyl­ǵy jańa oqý maý­symynyń eń basty jańa­ly­ǵy boldy. Sol sebepti de oqý jy­ly bas­talmaı turyp-aq elimiz­degi bar­lyq bilim berý meke­me­leri atalǵan pán boıynsha qajet­ti oqý-ádiste­melik quraldar­men jabdyq­talyp úl­gergen. Kóp­tegen elorda­lyq oqý­shy­lar bıyl jańadan salyn­ǵan mektep­terge sabaqqa bara alady. “100 mek­tep, 100 aýrýhana” qurylysy mem­leket­tik jobasy aıasynda 6800 oryn­ǵa arnalǵan 6 oqý nysanynyń qury­lysy júrgi­zilip jatyr. Al 1 qyr­kúıekte 1200 oryn­­dyq eki mektep sal­­tanatty túrde al­ǵash­qy qońy­raý­laryn soǵý­ǵa daıyn­dalýda. Taǵy 4 mekteptiń aǵymdaǵy jyl­dyń aıaǵyna deıin beriletindigin Astana qalalyq bilim basqar­masy­nyń bastyǵy Ásıma Bımendına erekshe atap ótti. Bilim basqarmasy bastyǵynyń baıandamasynan keıin elordalyq bilim sapasynyń joǵarǵy deńgeıge kó­terilýine qarjyny da, kúsh-jigerin de jumsap kele jatqan qala ákimi Iman­ǵalı Tasmaǵambetov sóz sóı­ledi. Qala ákimi Astananyń úz­dik­siz ósýine ári sapaly bilim keńis­tigin qurý qa­jet­ti­gine oraı alǵa qoıylyp otyrǵan ba­sym mindet­terge toqtal­dy. Aldaǵy úsh jyl ishinde elorda­lyq bilim berý me­kemeleriniń sany taǵy da 15-ke kó­beıetindigin tilge tıek ete kelip, ákim 1 qyrkúıekten bastap bas­taýysh sy­nyptar oqýshy­lary úshin qalalyq bıýdjet esebinen ystyq tamaqpen qamtama­syz eti­letindigin erekshe atap ótti. Sony­men qatar I.Tas­maǵam­betov Mem­leket basshy­synyń tapsyrma­syna oraı ázirlen­gen “Balapan” baǵdar­la­masynyń da jemisti júzege asyry­lyp jatqan­dyǵyna toqtaldy. “Baǵdarlama aıasynda ǵana ótken tolyq emes jyl ishinde qalada 13 myńnan astam jańa balabaqsha ashyldy dedi elorda ákimi. Odan keıin Janseıit Túımebaev sóz sóılep, bilim salasyndaǵy sońǵy jetistikter men keıbir sheshimi tolyq tabylmaı jatqan máselelerdi ortaǵa saldy. Pedagogıka qyzmet­kerleriniń kásibı biliktilikterin arttyrý maq­satynda, memlekettik bıýdjet ese­binen olardy shetelderge shyǵaryp, táji­rı­be almasýlaryna jaǵdaı jasa­latyn­dyǵyn, sonymen qatar muǵa­lim­derdiń mártebelerin kóterý máse­leleri de jan-jaqty qarastyry­latyndyǵyna toqtaldy. Sońǵy ýa­qyt­tarda mektep bitirýshi talapker­lerdiń aralarynda peda­go­gıka ma­man­dyǵyna degen su­ra­nys­­tyń kúrt tómendegendigi erek­she nazar aýdara­tyn másele eken­digin, jas ta­lapker­lerdiń tek memle­kettik grant­ty je­ńip alý úshin ǵana atal­mysh ma­man­dyqqa oqýǵa túsetin­digin, jas­tar­dyń osy mamandyqqa qyzyq­paı­tyn­dy­ǵyn ashyna aıtty. Sondaı-aq muǵa­limderdiń áleýmet­tik jaǵdaı­laryn jaqsartý úshin ár óńir­degi ákim­derdiń óz bıýdjetteri esebinen us­taz­­dardy yntalandyrý is-shara­laryn júrgizip jatqan­dy­ǵyn da atap kórsetti. Keńes sońynda “Úzdik mektep saıty” baıqaýynyń qorytyndysy boıynsha I, II, III deńgeıli dıplom­dar tabys etilse, eren eńbegimen erekshelengen ustazdarǵa páter kiltteri tapsyryldy. Araı ÚIRENIShBEKQYZY. ________________________ Sýretterdi túsirgen Sultan SEIITOV.