Jurt janynan tabylatyn jan

Osy bir uzyn boıly, bıdaı óńdi, qalyń qasty, ilki sátte júzi sustylaý bolyp kóringenimen, til qatysa qalsań jaıdarylanyp, ádemi ázilimen janyńdy jadyratyp jiberetin kisini qarasaılyqtardyń bári birdeı biledi. О́ıtkeni, onyń jumysy árdaıym halyqtyń kóz aldynda, únemi jurttyń janynan kórinedi. Uzaq ýaqyttan beri taban aýdarmastan Qarasaı aýdandyq elektr júıesinde bas ınjener bolyp kele jatqandyǵymen, árıne. Jaı ǵana bas ınjener emes, óz isiniń shynaıy sheberi atanǵan, óz jumysynyń búge-shúgesine deıin bes saýsaqtaı biletin, qyr-syryna tereń boılap, qajetti kezinde «aýdaryp-tóń­kerip» tastap-aq, jóndeý, jónge keltirýdi utymdy uıymdastyra alatyndyǵymen de, árıne. Búkil bir aýmaqtyń ústimen de, astymen de tártippen tartylyp, memlekettik mekeme, kásiporyndardyń, óndiris oryndarynyń jumysyn júrgizip «qozǵalysqa keltiretin», ár­bir jeke úıdiń jaryǵyn jaǵyp, basqa da tur­mystyq qolaıly jaǵdaı jasap otyrǵan júzdegen shaqyrymǵa sozylǵan elektr jelileriniń qaı jeri qalaı ekenine jetiktigimen de, árıne. Mine, energetıkanyń maıyn ishken mamany derlikteı Qaıypbergen Murat­baev osyndaı oń isi kóp ornyqty jan. Mundaı azamattyń atyna jyly lebiz bildirmeý, esimin óstip erekshelep atamaý jón bolmas edi-aý dep oılaımyz. Buǵanasy qatpaǵan kishkene kezinen-aq erinbeı eńbek etýge umtylyp, qaı jumysty da tyndyrymdy atqarýǵa tyrysqan Qaıypbergen aǵa jastaıynan shynyǵyp, shymyr bolyp ósken. Aýylda mı qaınatarlyqtaı aptap ystyqta da, borany soqqan aıazdy kúnderde de úlkenderge ilese júrip jan aıamaı jumys istep, terin tókken. Qysqasy, ómirdiń ózi de shynyqtyryp naǵyz eńbekqor, tabandy, tózimdi bolyp qalyptastyrdy. 1944 jyldyń 1 maýsymynda Kegen aýdany (qazirgi Raıymbek), Toǵyzbulaq aýylynda dúnıege kelgen ol 1961 jyly Jalańashtaǵy qazaq orta mektebin bitiripti. Sol jyldyń jaz aıynda komsomoldyq joldamasyn qolyna ustap, Aqtoǵaı GES-inen bir-aq shyqqan. Bul Qaqańnyń odan keıingi eńbek jolyna, ómirlik kásibin tańdaýyna aıryqsha yqpalyn tıgizgen oqıǵa bolyp edi. – Aqtoǵaı GES-iniń basshysy Janat Dúısenbaev óte bilgir, isker adam edi, – deıdi Qaıypbergen aǵa. – Sol sııaqty Máskeý energetıka teh­nıkýmyn bitirgen, keıin qyzmeti ósip joǵarylaǵan sheberimiz Orysbek Núsipov te myqty maman bolatyn. Ekeýinen alǵan úlgi-ónegem az emes. Ol kezde arnaýly tehnıka da, kıim de joq. Saqyldaǵan sary aıazdyń ózinde bortty mashınaǵa otyryp, elektr jelisin jóndeýge tartynbaı tartyp ketetinbiz. Dál osy jerde eki jyl jumys istep, elektromonter mamandyǵyna berik beıimdelip, osy ispen shynymen shuǵyldanýǵa belin bekem býǵan. Sóıtip, Almatydaǵy Qazaq aýyl­sha­rýashylyq ınstıtýtynyń elektrofıkasııa fakýltetine túsken. Ol kezde ózimizdiń qazaq balalarynyń mundaı oqýǵa asa yqylasy bolmaǵanyn es­ker­sek, jas Qaıypbergenniń bul batyldyǵy, tipti, batyrlyǵy da edi. 1967 jyly ınstıtýtty bitirip bil­deı ınjener-elektrıktiń dıplomyn alyp shyqqan ol Kegen aýdandyq elektr júıesinde, aýdanaralyq elektr júıesinde sheber, aǵa sheber, óndiristik bóliminiń bastyǵy, Kegen ýchaskesiniń bastyǵy bolyp istegen. 1974-1988 jyldary Balqash aýdandyq elektr júıesin basqaryp, onan keıin Qarasaı aýdanyna aýysypty. Munda aldymen master bolǵan, tehnıkalyq bólimge jetek­shilik etken, al, búginde bas ınjener. Jyl saıyn ótetin elektromon­terlerdiń oblysaralyq, res­pýb­lıkalyq básekesinde qarasaı­lyqtar únemi top jaryp keledi. Al, jedel jóndeý toptary arasyndaǵy jarysqa jigitterdi jaqsy baýlyp, baıypty bastap baryp kelip júrgen de naq osy kisi. Máselen, Qarasaı aýdandyq elektr júıesiniń komandasy, sońǵy ýaqyttarda res­pýblıkalyq jarysta búkil Almaty oblysy atynan synǵa túsip, úlken jeńiske jetip júrdi. Sóıtip, birinshi oryndy ıemdenip, bir-eki ret báıgege tigilgen «GAZel» avtomashınasyn alyp qaıtqany da bar. – Jalpaq dúnıedegi qaı el, qandaı memleket bolsyn, eshbiriniń energııa kózinsiz tynysy tereń ashylyp, tirshiligi adymdap alǵa bas­paı­dy, – deıdi Qaıypbergen aǵa maq­tana sóılep. – Iаǵnı, eshqaısysy da dańǵyl jolǵa túsip damymaıdy, órisin keńeıtpeıdi, órkendep óspeıdi. Al, qazirgi zamandaǵy eń negizgi energııa berip, bárin «júgirtip júrgizetin» kúshtiń elektr qýaty ekeni belgili. Endeshe, jumysymyzdyń máni úlken, mańyzy zor. Jalpy, energetıkterdiń arasynda jumysy shala, bosań, bos belbeý adam júrmeýi tıis. О́ıtkeni, toqpen oınaýǵa bolmaıdy. Sondyqtan bizdegi tártip áskerı tártipke keliń­kireıdi. Tapsyrma dál, naqty berilip, oryndalýy qatań baqylanady, qatty suralady. «Alataý jaryq kompanııasy» aksıonerlik qoǵamynyń qu­ramyna kiretin kásiporynymyzda 192 adam bar, olar elektr qýatyn taratý jáne ony ysyrapsyz paıdalaný jolynda jumyla eńbek etýde. Qatań tártip degennen shyǵady, Qaqańnyń ózimen jáne jumysymen tanysý barysynda ol kisiniń áskerı adamǵa tán qataldaý minezin, óktem sóılep, ótkir sóz aıtatynyn, tártipti, rettilikti, tııanaqtylyqty súıetinin, ózinen de, ózgeden de osyny talmaı talap etetinin baıqadyq. Al, jaı kezderi úlkenmen de, kishimen de qurdasyndaı qaljyńdasyp, aqkóńildilikpen ashyq-jarqyn júretinin ańǵardyq. Bul da durys-aý. Jumystaǵy qatý qabaq qataldyqty tirliktiń basqa jaımashýaq kezine jetelep ákelgennen ne utasyń? 2011 jyly «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń eńbek sińirgen elektrıgi» ataǵyn alǵan, sondaı-aq, «Qazaqstan Respýblıkasynyń ardager energetıgi» atanǵan, Prezıdenttiń Alǵys hatynyń ıegeri, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine – 20 jyl» merekelik medalimen mara­pattalǵan, Almaty oblysynyń qur­metti azamaty Qaıypbergen Murat­baevtyń eńbegi, rasynda da, eleýli, isi jemisti, jumysy nátıjeli, al, otbasynda yntymaq, bereke, birlik bar. – Keshegi keńes ókimeti kezinde «Eńbek – er atandyrady», «Adam eń­­begimen kórikti», «Bedeldi saq­taıtyn berekeli eńbek» dep eńbek adamyn tóbemizge kóterip, tórimizge shyǵarýshy edik, – deıdi Qaıypbergen aǵa sóz sońynda. – Alaıda, keıingi keıbir kezderde adal eńbektiń qadiri ketip, quty qashqany da ras qoı. Onyń ornyna isker, ilkimdi eken, ká­dimgi kásipker eken dep birdi alyp, birge salatyn, saýda-sattyq jasap qana paıda tabatyndardy ǵana marapattap maıdalanyp ketip edik. Árıne, tirlikte bul da kerek. Biraq, shynaıy eńbektiń shyraıyn kirgize almaı júrgenimizde Elbasy Nursultan Nazarbaev osydan eki-úsh jyl buryn eldiń betin taǵy da jaqsy jaqqa burdy ǵoı. Meniń bul jerde aıtpaǵym, Nurekeńniń «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty asa mańyzdy maqalasy. Ol qoǵamǵa úlken qozǵaý saldy, el­diń senimin kúsheıtti, eńbek adamyn qadirleý, kótermeleý kerektigine kóz jetkizdi. Men osyǵan qýanamyn! О́ıtkeni, tek eńbek arqyly, ter tóge jumys isteý arqyly ǵana berekemiz artyp, merekemiz kóbeıedi. Halyqtyń jaǵdaıy jaqsaryp, adamdardyń eńsesi kóteriledi. Turmys-tirshilikke meńzep aıtatyn bolsaq, qazanyń únemi qaınap turady, qataryń qashanda asqa toly dastarqanyńa keshikpeı keledi, balalaryń toq, qaıǵyń joq bolady... Bilimdi azamat, bilikti maman, tájirıbeli energetık, tálimdi áke, ar­daqty ata óte durys aıtady, buǵan bizdiń tıtteı de qosyp-alarymyz joq. Berikbaı QADYQOV, jýrnalıst.  Almaty oblysy, Qarasaı aýdany.