Tutastyǵymyzdy tý etken tulǵa

Mine, ǵasyrlar boıy ata-babamyz ańsaǵan azattyǵymyz – Qazaq eliniń táýelsizdigine 25 jyl tolǵaly otyr. Elbasy Nursultan Nazarbaev atap kórsetkendeı, bul táýelsizdik aspannan salbyrap túse qalǵan joq. Osy shırek ǵasyrlyq bostandyq shejiresinde Uly Dala ulandarynyń talaı-talaı jyldarǵa sozylǵan azattyq jolyndaǵy tarıhı kúresteri jatyr. Sonyń biri qyzyl ımperııanyń shovınıstik sheshimine jalǵyz ózi qarsy turyp, Qazaqstannyń soltústik oblystaryn Reseıge qosyp jiberýden qorǵap qalǵan Jumabek Táshenovtiń janqııarlyq erligi edi. Ulan-ǵaıyr qazaq dalasyna kóz alartýshylar qaı kezeńde de az bolǵan joq. Ke­shegi keńes dáýirindegi odaq basshylary da qazaq jerin qalaıda bólshekteýdiń amal­­daryn izdep baqty. Ásirese, ur da jyq Nıkıta Hrýshev bul máselege barynsha belsene kiristi. Ol Ońtústik Qazaqstannyń Bostandyq jáne Maqtaaral aýdandaryn О́zbekstanǵa, Mańǵystaýdy Túrikmenstanǵa, tyń ıgerý jyldarynda qurylǵan Tyń ólkesin Reseıge qosý josparyn júzege asyr­maq boldy. Mine, osy kezeńde Qazaqstan Respýblıkasy basshylarynyń ishinde oǵan batyl toıtarys bergen birden-bir basshy Jumabek Táshenov boldy. 1955-1960 jyldary Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń tóraǵasy qyzmetin atqarǵan Jumabek Táshenov qazaq jeriniń ońtústik aýdandaryn О́zbekstanǵa qosýǵa qarsylyq bildirgen arnaýly komıssııa qur­dy. Ol komıssııany tikeleı ózi basqaryp: «Bostandyq aýdanynyń jeri mal ósirýge yńǵaıly, qurylys materıaldaryn óndirýge sýy mol, qorǵasyn, kómir jáne mashına jasaý óndiristeriniń jumyskerler demalatyn sanatorııler uıymdastyrýǵa qolaıly. Sondyqtan bul aýdandy О́zbekstanǵa berýdi qolaısyz sanaımyz», dep sheshim shyǵardy. Ol sheshimdi Qazaqstan Kompartııasy Orta­lyq komıteti qoldap, «Bostandyq aýdany О́zbekstanǵa berilmesin» degen qaýly qabyldady. О́kinishke qaraı, Máskeý óz sheshimin ózgertpedi. Ekinshi, Jumabek Táshenov Tyń ólkesin Reseıge qosý sheshimine batyl toıtarys berdi. Bul týraly ǵalym R.Ermuhanov bylaı dep jazdy: «60-shy jyldardyń bas kezinde KOKP bas hatshysy Nıkıta Hrýshev Qazaqstannyń bes oblysy (Qostanaı, Sol­tústik Qazaqstan, Kókshetaý, Aqmola, Pavlodar) kiretin Tyń ólkesin tikeleı ortalyqqa baǵyndyryp, is júzinde qazaq jerin bólshekteýge jantalasa umtylǵan kezde respýblıkanyń aýmaqtyq tutastyǵyna aıtarlyqtaı qater tóngen edi. Baǵymyzǵa qaraı osy sátte Hrýshevtiń býynsyz jerge pyshaq salǵan usynysyna ójet basshy – Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń tóraǵasy J.Táshenov batyl qarsy shyqty. Aqyry Odaq basshysynyń daýryqpa dámegóılik pıǵyly júzege aspady». N.Hrýshev ózine ashyq qarsylyq kórsetken respýblıka basshysynyń bul qylyǵyn keshirmedi. Kóp keshikpeı Jumabek Táshenovti ornynan alyp, Ońtústik Qazaqstan oblysy atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary etip jiberdi. Respýblıkada basshy qyzmet atqar­ǵan jyldary Jumabek Táshenovtiń el aýzynda saqtalyp, halyq sanasynda jat­talǵan erlikteri jeterlik. Máselen, «Qazaq ádebıeti» gazetin jabylýdan saqtap, «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetin «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń aýdar­masy etip shyǵarýǵa úzildi-kesildi qarsylyq bildirip, Qazaqstannyń bas basylymyn qorǵap qaldy. Úısiz-kúısiz júrgen qazaq zııa­lylaryna Almatynyń ortasynan páterler bergeni úshin «Almatyda qazaq aýylyn» qurdy degen jalamen aıyptaldy. Búginde tórtkil dúnıe túgel tanyǵan táýelsiz Qazaqstandy soltústiktegi bes oblyssyz elestetip kórińizshi. Endeshe, aıt­qa­nyn oryndatatyn Keńes Odaǵy bas­shy­synyń sheshimine qarsy turyp, qazaq jeriniń tutastyǵyn saqtap qalǵan Jumabek Táshenovtiń osy erliginiń ózi qandaı da qurmetke laıyq. Qasıetti Saryarqa tó­rinde arý Astanamyz boı kóterip, táýel­sizdigimizdiń kók týy jelbiregenine kýá bolǵan árbir qazaq Jumabek Táshenovtiń kózsiz erligin qurmet tutýy paryz. Jumabek Ahmetuly osy jerdiń týmasy. Astana qalasynan Qaraǵandyǵa baratyn tas joldyń boıynda, elordadan 20 shaqyrym qashyqtyqta onyń týylǵan Babataı aýyly qonys tepken. О́tken jyly J.Táshenovtiń 100 jyldyq mereıtoıy «jetim qyzdyń toıyndaı» júıesiz ótti. Barymyzdy baǵalaı bileıik. Sondyqtan ómir joly urpaqty patrıotızm rýhynda tárbıeleýge úlgi bolarlyq tulǵanyń eńbegin eskerip, esimin qurmetteý kerek. Aqıqatyn aıtsaq, bul másele birinshi ret tilge tıek bolyp otyrǵan joq. Budan buryn Astana qalasy ákimdiginiń qalalyq máslıhattyń aldyna sóz etilgen taqyryp birneshe ret qoıyldy. Talaı-talaı hat da jazyldy. Alaıda, «baıaǵy jartas bir jartas». Endigi úmit táýelsizdigimizdiń shırek ǵasyrlyq merekesine oraı atqarylar is-sha­ralarǵa tirelip tur. El tilegi – Astana qalasynda Jumabek Táshenovke eskertkish ornatyp, Qaraǵandy – Astana tas jolynyń boıyndaǵy «Jibek joly» aýylyna onyń atyn berse, nur ústine nur bolar edi. Amanjol TAShMUHAMBETOV, Rústem ÁLQOJA, Aıdyn TURǴANBAEV, Gúlnaz AIǴALIEVA, Fatıma AQBERDI, t.b. (hatqa barlyǵy 103 adam qol qoıǵan). Aqmola oblysy.