Bul da qazaqtyń sherli shejiresi

Ult zııalylary týraly kóptegen kitaptar jazyp, jurttyń iltıpatyna bólengen qaıratty qalamger Medeý Sársekeniń «Semeı qasireti» atty derekti kitabynyń tusaýkeser rásimi elordadaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde ótti. Ony irgeli oqý ornynyń prorektory, professor Dıhan Qamzabekuly ashyp, «Folıant» baspasynan shyqqan eńbek týraly qysqasha maǵlumat berse, aıtysker aqyn Serikzat Dúısenǵazın jyrdan shashý shashty. О́ziniń ómir jolyna toqtala kelip, derekti hıkaıat týraly oı qozǵaǵanda, kitap avtory kóptegen izdenisterin irkilmeı aıtty. 63 kitap shyǵarǵanyn, ol 1 mıllıon 50 myń taralymmen jurt qolyna tıgenin de eske saldy. Al «Semeı qasiretin» jazý kezinde arhıv materıaldaryn aıtpaǵanda, 31 kitapty qarap shyqqanyn atap, halyqqa kim adal qyzmet etti, kim qarabasynyń qamyn oılady degen máselede aqıqattan attamaýǵa tyrysqanyn, ult ardaqtylarynyń ádildik úshin taıynbaǵan tabandy­lyqtarynan mysaldar keltirdi. Kezinde Semeı oblysyn basqarǵan Morozovtyń solaqaı saıasatyn bile turyp, qaladan oǵan kóshe berip otyrǵanymyz ókinishti, dedi. Polıgonnnyń zardabyn tart­qan halyqtyń qasireti kitapta aıtyl­ǵanyn, bul bolashaqta tereń zertteýdi qajet etetinin eske salyp, ult zııalylary Keńes dáýi­rinde ún kótergenin, ásirese, Muhtar Áýezov 1957 jyly 60 jyldyǵyn Semeıde atap ótkennen keıingi bir sátte uly ǵalym Q.Sátbaevqa: «Áı, Qanysh. Meniń elim aýrý, birdeme istemeısiń be?» degenin tilge tıek etip, 1958-den 1960 jylǵa deıingi aralyqta Atshabarov, Balmuqanov bastaǵan komıssııanyń jumys istegenin, keıin onyń tunshyqtyrylǵanyn, arhıvke qamalǵan shyndyq 1998 jyly ashylǵanyn atady. Qalamger bul eńbeginde tek qana aqıqatqa den qoıǵanyn, ony sol dáýirlerdegi derekkózderine súıene otyryp, ultqa kerek, sabaq alýǵa turatyn dúnıeni eshkimniń bet bedeline qaramaı jazǵanyn alǵa tartty. Belgili ǵalym Serik Negımov 852 betten turatyn kitapty tolyq oqyp shyqqanyn, 470 atom synaǵy jerdi búldirip, tasty úgitkeninen, kóktegi qyran qustyń kózin aǵyzyp túsirgeninen mysaldar keltirdi. Professor Náýbet Qalıev sol qasiretten kórgen azap, tartqan tozaqqa den qoıyp, shermende shejirege ózi de kýá bolǵan jaı­lardy kóldeneń tartty. Ol Semeı óńiri patsha zamanynda da, odan keıingi oırandarda da kórgen zulmaty az bolmaǵanyn atap, 30-shy jyldardyń aldynda Shyńǵystaýda 34 myń halyq bolsa, keıin sodan 6-aq myń qalǵanyn dáıekke keltirdi. Atom qasireti eldi toz-toz etkenin, ondaı kúndi endi ol óńirge kórsetpesin degen tilegin de bildirip, áıtse de, bir kezderi dáýleti men sáýleti teń túsken keıbir aýyldardyń qazir jurty qalyp bara jatqany kimdi de bolsa oılandyrmaı qoımaıtynyn atady. Akademık Seıit Qasqabasov polıgon zardabyn alǵash kórgen­derdiń biri ózi ekenin aıtyp, sony zerttegen ataqty ǵalym Baqııa At­shabarovpen aýrýhanada birge jatqanda, ylǵı ándetip júre­tinin, «Munyńyz qalaı?» dep suraǵandarǵa: «Ult úshin bir is bas­tap edik, sol aıaqtalmaı qaldy. Endi ándetip júrgennen basqa ne qaldy», degenin eske túsirip, Medeý Sársekeniń bul kitabyn syılyqqa usyný kerek dedi. Akademık Ǵarıfolla Esim 80-ge kelgen qalamgerdiń osyndaı kitap jazǵanyna dán rızalyǵyn bildirip, eń bastysy, ózderi jan-jaqqa ketkende, kıeli topyraqqa qut bolyp qalǵan asyl aǵasyna degen shynaıy sezimin jetkizdi. Belgili jazýshy Sultan Orazaly synaq bolady dep eldi kóshirgende úı esikteri ashyq-shashyq qalǵanyn, sol kezdegi adamdardyń nıetinen be, ury-qary álgi baspanalardy barymtaǵa salmaǵanyn aıtyp, jan basyna taratqan 50 somdy mise tutqanyn, sondaı shyryldaǵan shyndyqty jazǵan jazýshyǵa el rıza, dep mundaı eńbekke qandaı syılyq berse de jarasatynyn jetkizdi. Aqyn Serik Turǵynbekuly Medeý Sárseke qyran tektes qalamger ekenin, bárin alystan shalatynyn, qazaqtyń arys uldarynyń biri Kákimbek Salyqov: «Medeý Sársekeniń jaratylysy bólek, ony zertteý kerek», deıtinin eske saldy. Sonymen, taǵy bir qazaqtyń sherli shejiresin shertken kólemdi kitap oqyrman qolyna tıdi. Súleımen MÁMET, «Egemen Qazaqstan».