Qanaǵat

«Qanaǵat qaryn toıdyrady, qanaǵatsyzdyq jarlynyń jalǵyz atyn soıdyrady» degen maqal bar. Ǵasyrlar qoınaýynan jetken maqaldyń bári halyq danalyǵy. Aqıqat. Olar umytylmaı, joıylmaı bizge jetti, óıtkeni, ol shyn sóz, al, shyn sóz eshqashan ólmeıdi. Myna maqal da sonyń biri. «Ulttyq kesel» oıdan shyqqan joq Al, osy biz qanaǵatshylmyz ba? Qanaǵat­shyldyq bizdiń mentalıtetimizge jat pa, álde jaqyn ba?.. degen suraqtar týady. Imandylyq jolyna túsip, Islam talaptaryn oryndaıtyn musylmandardyń kóbi qanaǵatshyl ekenin kózimiz kórip júr. Olar dúnıeniń sońyna qatty túsip, aqyl-esinen aıyrylǵansha qazyna jınamaqty toǵysharlyq sanap, ondaıǵa kiná da qoıyp jatady. Biraq halqymyzdyń basym bóligi baı bolmaqty, dúnıeni mol qarpymaqty oılap, keıde, tipti, kúndiz kúlkiden, túnde uıqydan aıyrylýǵa bar. «Baılyq murat emes, joqtyq uıat emes» degen halyq dana­lyǵyn da olar mansuq etip, «aqyldy bolsań nege baı emessiń» delinetin basqa halyqtyń naqylyn boıyna sińirip keledi. Árıne, muny da teristeýge bolmaıdy, dáýletti turmystyń zalaly joq, kerisinshe, kedeı bolǵandyq, qol qysqalyq qıyn. Biraq azǵa qanaǵattanyp, múm­kinshiligińe qaraı dúnıe jııý bar da, Abaı aıtpaqshy, «bir-aq sekirip shyǵam dep, bir-aq yrǵyp túsem dep, mertigedi, jatady» degendeı baılyqqa birden jetemin, jaqsy turmysqa birden bógemin degen oımen suǵanaq qylyqtarǵa jol berip, dúnıe jıǵysy keletinder bar. Zańsyz jolmen mal taýyp, qolynan kelse para alyp, basqalarǵa qysastyq qylý, zardap shektirý arqyly dúnıeniń sońyna túskender osyndaılar. Bular qyzmet ornyn, aqyl-oıyn, amal-aılasyn, qysqasy, qoldan keletin barlyq múmkinshiligin osyndaı isterdiń jolyna jegip, basqa dúnıeni umytyp, alasurady. О́kinishke qaraı, osyndaı jandar aramyzda kóbeıip barady. Talaılardyń osy joldaǵy qylmystary áshkerelenip, keıbireýleriniń tirnektep jıǵan bar abyroıy laq etip bir-aq aqtarylyp, ózderi túrmeden shyǵyp jatsa da, basqalarǵa ol sabaq bolatyn emes. Qanaǵatsyzdyqty qazir jalpy ulttyq kesel deýge de tolyq negiz bar. О́ıtkeni, para ala alatyn, aqsha jeıtin múmkinshiligi barlar ǵana emes, qaltasyna mańdaı termen túsken az tabysyn qaıtsem jeńil jolmen molaıta alamyn dep qumar oıyndaryna baratyn, kazınodan shyqpaıtyn, oıyn avtomattarynyń aldyn bermeıtin, býkmekerlik keńselerdi timiskilep jaǵalaıtyn qazaqtar da tolyp júr. Talaılary ómir boıy tirnektep jıǵan bar dúnıesinen, baspanasynan, máshınesinen aıyrylyp jatsa da, qaıtsem de jeńil tabysqa, jedel baılyqqa jetemin dep jantalasýda. Tolyp jatqan «aldaýysh pıramıdalar», kúmándiligi kóp júıeli marketıngter de osyndaılardyń áýestigi. Jýyrda Almatyǵa Rýmynııadan kelgen bir top alaıaqtarǵa jem bolǵan otandastarymyz týraly estidik. «Sheteldik týrıstermiz» dep jaqsy sóılep, jarqyrap kıingen alaıaqtarǵa basqa jurtqa qaraǵanda shıraq, pysyq dep sanalatyn almatylyqtardyń ózi júzdep aldanypty. «Elge qaıtýǵa aqshamyz taýsylyp qalǵan soń qysylǵannan ǵana myna qymbat dúnıelerimizdi satýǵa májbúr bolyp turmyz» dep Almatynyń bazarlarynda 15-16 myń teńge ǵana turatyn ydys-aıaqtardy olar 1 myń dollarǵa deıin buldap satqan. Sony ondaǵan adamdar alyp, aıaq astynan alaıaqtarǵa jem bolǵan. О́mirdiń ózgerýimen alaıaqtar álemi de óz «ónerlerin» damytyp, qaı jerdiń halqy ańqaý, ońaı sengish, baılyqqa shekten tys qumar, dúnıeqońyz ekenin aldyn ala zerttep alatyn kórinedi. Aqshasy joq qyrǵyzdarǵa olar bara qoımas edi, qaltasy qalyń bolsa da kóbinese mańdaı ter, taban aqysymen tabatyn ony jumsaýǵa kelgende tabandap turyp alatyn ózbekterge jolaı qoıýy da ekitalaı. Al, qazaqtar jeńildeý halyq, óz­gergish, qubylǵysh, aqshaǵa qumartqysh, dú­nıege aldanǵysh... Alaıaqtar osyny bilgen soń birden úlken top bolyp (17 adam) kelip, qanshama adamdy qan qaqsatyp ketken... Qym­bat kıimder kıinip, kóz aldaý úshin jalǵa alǵan elıtaly kólikterden shirenip túsip jatqan olarǵa tańyrqaǵannan aýzy ashylǵan al­matylyqtar alaıaq eken dep áste oılamapty... Sol sııaqty, almatylyq alaıaq áıel Janardyń Aqtaý qalasynda birneshe adamdy qan qaqsatyp ketkenin estidik. Alaıaqqa aldanyp, ýaqytsha berilgen «qaryzdardyń» kólemine de tańǵalmasqa sharań joq. Bir áıelden Janar mashına alǵan soń qaıtaramyn dep 6 mln. 750 myń teńge, taǵy bireýinen 8 mln., al sońǵy áıelden 4 mln. teńge «qaryz» alypty. Eger mańdaı ter, taban aqymen tabylǵan dúnıe bolsa adam osynsha aqshany basqa bireýge búıtip ońaı bere qoımas edi. Bul aqshalar da jeńil jolmen kelgen dúnıelerge uqsaıdy. Qazir jurt basqa túgili, bir anadan týǵan baýyrlaryna da mundaı somany bermeıdi. Al, mynalar sonshama qazynany kóldeneń kók attyǵa ustata salǵan... Pavlodarda da 60 jastar shama­syn­daǵy alaıaq bes adamdy 100 mln. teńgege «otyrǵyzyp» ketken. Bul da Aqtaýdaǵy oqıǵamen úndes. Toǵyshar jandar qolyndaǵy kóp aqshasyn ońaı sekirispen eseleýdiń «jolyn» aıtqan alaıaqqa aldanǵan. Munyń sebebi de sol qanaǵatsyzdyq. Qolynda osynsha dúnıe bolǵan soń ony ońaı jolmen eseleýdi oılaǵan toǵysharlar alaıaqtyń usynysyna aldanyp qala bergen. О́ıtkeni, oıynda tek jeńil jol, jyldam baıý, «bir-aq sekirý» ǵana tur. О́zine ońaı kelgen aqsha odan ári jeńil jol tabady dep oılaǵan. Aqyry, «jelmen kelgen – jelmen ketti». Mundaıda qazaq «Uryny qaraqshy urlaıdy» degen sóz qaldyrǵan. Toıymsyzdyqtyń tórkini Psıhologtar aldanýdyń ar jaǵynda ashkózdik turǵanyn aıtady. Toıymsyzdyq aqshanyń kóptigine qaramaıdy, deıdi olar. Onyń tórkini basqa bireýdiń esebinen baıýdy kózdegen ózimshildikten shyǵady eken. Aqsha, dúnıe degender olar úshin Qudaı. Toıymsyzdar tek soǵan bas ıedi. Sondyqtan, azǵantaı ǵana paıdanyń ózi olar úshin mańyzdy. Odan aıyrylyp qalmas úshin mundaılar janyn salady. Mıllıondaryn «qaryzǵa» berip jatqan joǵaryda biz aıtqan naq osyndaı adamdar. Olar qaryzǵa osynsha qarajatty jaıdan-jaı bergen joq, tek ósimniń, ákeletin paıdanyń úlkendigine qyzyǵyp berip turǵany sózsiz. Iаǵnı, toıymsyz qomaǵaılyq olardy orǵa jyqty. Jeńil jol, ońaı ádis izdemeı-aq, sonshama qarajaty bar adamdar kerek dúnıesine zańdy jolmen qol jetkizýine de bolady ǵoı. Biraq boıyna sińgen ashkózdik, jan-dúnıesiniń jutańdyǵy olarǵa tek oraǵytpa ádistiń tıimdiligin aıtyp tur. Osyndaıǵa qul bolǵandar úlken aqylǵa sala almaı, aqyrynda, alaıaqtardyń qaqpanyna óz erkimen túsetin kórinedi. О́mirde kóp nársege qol jetkize almaǵa­nyna, mahabbat, qýanysh, baılyqty te­reń keshe almaǵanyna ókingen ózimshil adam osynyń báriniń esesi retinde to­ıymsyzdyqty ózi qalaıdy eken. Sóıtip, ol sanasynyń sansyraýyn, kóp nárseden «qur qaldym» dep ókindiretin kóńilindegi bos qýysty osylaı toltyratyn kórinedi. «Qysylǵan» týrısterdiń «qymbat dúnıe­sin» arzanǵa satyp alyp, oljaǵa qaryq bolǵysy kelý de sananyń osyndaı osaldy­ǵynyń bir kórinisi. Qazaqta: «Kedeıdiń baıyǵanynan bez», degen de sóz bar. Bul jerdegi «kedeı» degen aqshasy joq, turmysy tómen adam emes, jandúnıesi jutań, tar, qyzǵanshaq, kóre almaıtyn, onyń ústine ómir-boıy ózin jolym bolmady dep qor tutyp kelgen adam. Biz aıtyp otyrǵan adamdar toby da osyndaılar. Ata-babadan berilgen adamgershilik qasıetteri joq, ıaǵnı tegi álsiz adamdar da osyǵan jatady. Endi aýzy asqa jaryp, aýy atqa jaryp degendeı, qaltasy aqshaǵa tolyp, qymbat mashına mine bastasa, mundaılar adamdyq qasıetten múlde jurdaı bolady. О́ıtkeni, joǵaryda aıtqanymyzdaı, olar úshin Qudaı – aqsha men baılyq qana Soǵan qol jetkizgen soń olar eshkimdi mensinbeı, kózge ilmeı, keshe ǵana birge júrgen joldas­taryn da tanymaı ózgerip ketedi. Qazir el ishinde azdy-kópti baılyq jıǵan jan-dúnıesi baı, tekti adamdar da bar. Sondaı-aq baı, qýatty adamdardyń jaqsylyq jasaýyna yqpal ete alatyn tekti tulǵalar da kezdesip qalady. Olar qaıtse de aınalasyna kómek qolyn sozyp jatady. Júrgen-turǵan, ómir súrip jatqan ortasyn jaqsy jaqqa ózgertýge atsalysady, kómegin jasaıdy. Mysaly, Qýat Esimhanov degen azamatty kóp adam biledi. Bir kezde Pavlodar oblysynyń Aqsý aýdanynda ákim bolǵan, odan Soltústik Qazaqstan oblysynda ákimniń orynbasary boldy, keıingi jyldary «Qazaqstan temir joly» AQ-tyń bir qurylymyn basqarady. Osy azamat jeke ózinde úlken baılyq bolmasa da, talaı baı jigitterdi uıymdastyryp, elge, jerge qajetti, halyqtyń rýhanı qazynasyn arttyrýǵa tıisti ondaǵan ister tyndyrdy. Olardy sanamalap shyǵýdyń ózi bir maqalaǵa júk bolar edi. Atyraýda da osyndaı Murat Sarmanov degen azamat shyǵypty. Ol óziniń qaltaly joldastaryn úgittep, kedeı otbasylaryn qamqorlyqqa alýǵa úndepti. Osy bastamanyń arqasynda oblystaǵy 198 kedeı otbasyn 68 kásipker óz qamqorlyǵyna alyp otyr eken. Mine, osyndaılar jany jomart, kóńil kókjıegi keń, asyl tekti adamdar. О́kinishke qaraı, mundaı azamattar óte az. Al, teksiz, jan-dúnıesi kedeı adamdar mıllıard dollarǵa deıin baılyq jınasa da, halyqqa istegen birde-bir jaqsylyǵy joq, attaryn da eshkim bilmeıdi. Olardy tek «Forbes» jýrnalynyń tiziminen ǵana kórip qalasyń... Bizdiń dana halqymyz osyndaılardan bez degen. Alaıaqtyqtyń da qazir neshe túrli «jetil­gen» ádisteri shyǵyp jatyr. Birde ınternette úıińdegi elektr togyna tóleıtin aqshańdy eki esege deıin azaıtýdyń joly bar degen jarnama shyqty. (Sol áli de júrip jatyr). Ol úshin jarnama berýshiniń bir quralyn satyp alýyń kerek eken, sony úıge ákelip tokqa qosyp qoısań... o ǵalamat, elektr energııasyn eki ese únemdep, oǵan tóleıtin aqshańdy azaıtady. Qalaı qyzyqpassyń? Ondaǵan adamdar ony alyp, alaıaqtardy baıytyp jatqan kórinedi. Fılosofııada «Bar nárse joǵalmaıdy, joqtan bar paıda bolmaıdy» degen postýlat bar. Sol aıtpaqshy, úıińdegi 220 vatta jumys isteýge shaqtalǵan elektr quraldary ony azaıtsań boldy, istemeı qalady emes pe? Al, elektr qýatynyń qunyn tek qana onyń jumsalǵan kólemin azaıtyp qana túsirýge bolatyny sózsiz. Mynalar olaı demeıdi, bizdiń quralymyz elektr eseptegishti aqyryn aınaldyrý arqyly onyń kólemin azaıtady deıdi. Sonda, memlekettik standarttaý uıymynyń ózi sapa sertıfıkatyn bergen bizdiń eseptegish quraldarymyz durys kórsetpegeni me? Eger osy uıym jumsalǵan qýattyń kólemin kóp qylyp kórsetetin eseptegishke sapa sertıfıkatyn berse – ol qylmys qoı. Árıne, standarttaý uıymy mundaıǵa barmaıdy. Demek, ınternetpen satylatyn jumbaq quraldyń tıimdiligi kúmándi. Degenmen, synamaq bolyp biz olarǵa habarlasqan edik, siz der shaǵynda habarlas­tyńyz, bizde qazir quralymyzdyń baǵasyn arzandatýdy kózdegen aksııa júrip jatyr, tezirek alyp qalsańyz paıdaǵa batasyz. Erteń ákeleıik pe, álde aqshańyz bolsa búgin-aq jetkizip bereıik pe dep «janashyrlyq» tanytyp, zarlap qoıa berdi. Qup. Alaıda, maǵan aldymen sizdiń quraldaryńyzdy alǵan bir-eki adamnyń mekenjaıyn aıtyńyzshy, men olardan tıimdiligin surap kóreıin dep edim, joq, biz óz klıentterimiz týraly aqparatty jarııa qylmaımyz dep at-tondaryn ala qashty. Jaqsy, endeshe, sizder maǵan óz quraldaryńyzdy bir aıǵa berińizder, men onyń buzylmaı saqtalýyna kepil-hat bereıin. Bir aıdan keıin úıdegi elektr eseptegishim aldyńǵy aımen salystyrǵanda, sizder aıtqandaı, eki ese az kórsetetin bolsa, quraldaryńyzdy satyp alaıyn, sonymen birge kem degende taǵy bes adamnyń alýyna da kepildik bereıin deımin ǵoı baıaǵy. Qaıdaǵy... Bul joly da quıryǵyna otyrǵyzbady, sondaǵy aıtatyn ýájderi: siz dúkennen birdeńe alsańyz aqshasyn tólemeı almaısyz ǵoı, bizdiki de sondaı deıdi. Dúkendegi nárse ashyq satylatyn jáne sapasyna kóziń jetken dúnıe, al sizderdiki kúmándi desek, alǵyńyz kelmese qosh turyńyz dep tutqany qoıa saldy. Mine, jaqsy sóılep, jalpyldap turǵan osyndaılar da alaıaqtar. Alaıaq bolmasa, satatyn dúnıesin ashyq saýdaǵa salmaı ma? Bizdiń jeńilge, jasyryn dúnıege qyzyqqyshtyǵymyzdy biletin qýlar alaıaq­tyqtyń osyndaı túrin de oılap tapqan. О́kinishke oraı, osyndaılarǵa da aldanyp jatqandar kóp. Ońaı oljaǵa kenelemin dep aqshasyn bosqa shashady. Al, eýropalyqtar mundaıǵa aldanbas edi, óıtkeni, olar dúnıeni tek taza eńbekpen, túzý jolmen, durys júrip tapqandy qalaıdy. Sondaı dúnıe ǵana boıǵa juǵymdy degendi sanaǵa sińirgen. Urlyq ta qylmaıdy, ondaıdy oıǵa da almaıdy. Zań buzý degen olarǵa nan jeýden bas tartýmen birdeı. Artyq dúnıeni kerek te qylmaıdy. Baılyqtyń jolyna kóz jumyp túspeıdi. Kereginshe dúnıe jınap, artyǵyn dalaǵa shyǵaryp tastaıdy. Olarda obyrlyq, meshkeılik joq. Aldaý-arbaý degendi de bilmeıdi. (Árıne, ishinara qylmyskerler bolmaı qalmaıdy, biraq olardyń úlesi bizdikimen salystyrǵanda jer men kókteı). Jınaǵan azdy-kóp dúnıelerin ózderiniń qyzyǵyna ǵana jumsaıdy, saıahat jasaıdy, jer kóredi, el kóredi. Mine, bul Eýropanyń bizden artyq ketkendiginiń bir aıǵaǵy. Bizdiń mentalıtetimiz Abaı zamanynan beri kóp ózgergen joq. Ol óz zamanynda «Jurt júr ǵoı aramdyqty ep kórem dep, Toqtaý aıtqan kisini shet kórem dep. Bar ma eken jaı júrgen jan qanaǵatpen, Qudaıdyń óz bergenin jep kórem dep» degen bolsa, ókinishke oraı, biz áli de sol minezden aryla almaı kelemiz. Keńes Odaǵy jyldary bizge bilim berdi, dúnıege kózimizdi ashty, biraq sanamyzdy toıymsyzdyqtan, obyrlyqtan arylta almady. Kerisinshe, osyndaı keleńsiz dúnıelerdi kóbeıtti. О́ıtkeni, ol, ashpa-jalap, birde jetse birde jetpeıtin, adal eńbekpen úlken tabysqa jete almaıtyn, sondyqtan, urlyqty jappaı kúıttegen qoǵam boldy. Kórpeńe qaraı kósilseń – baılyq sol Osyndaıdan tyıylýdyń joly týraly adam sanasynyń joǵary sapaǵa jetilý baspaldaqtaryn arnaıy zertteıtin psıhologııa ǵylymy ne deıdi eken, soǵan toqtalyp kórelik. Biz baı adam dep saqtyq kassasynda onshaqty mıllıon dollar aqshasy bar, úlken kásiporyndary bar, jalǵa bergen birneshe ǵımaraty bar adamdardy aıtamyz ǵoı. Psıholog mamandar osynyń ózin durys emes dep sanaıdy. Eger sizdiń shaı-pulyńyzǵa, kúndelikti shyǵyndaryńyzǵa erkin jetetin turaqty tabysyńyz bolsa, osynyń ózi sizdiń baqýatty ekendigińizdiń tórtten birin kórsetedi, deıdi olar. Ekinshiden, aıy­na qansha aqsha shyǵyndaıtynyńdy bilý jáne ony ıgerýdiń tizginin bekem ustaı alý – baqýatty turmystyń basty belgisiniń biri osy kórinedi. Sonymen qatar, siz páterińizdiń kommýnaldyq aqylaryna, telefonyńyzǵa, salyǵyńyzǵa jáne t.b. mindetti tólemderden esh qınalmastan ýaqytynda qutylyp otyrsańyz, bul da baqýatty turmystyń bir belgisi eken. Al endi anda-sanda áriptesterińizben qydyrystap júrip, ózińizge asa qajet bolmasa da byl­ǵarymen qaptalǵan ádemi kúndelik, ıa basqa bir qymbattaý, alaıda, qajettiligi kúıip bara jatpaǵan zat satyp aldyńyz deıik. Osyndaı shyǵyndar sizdiń qaltańyzǵa aýyr salmaq túsirmese, sizdiń baqýatty ekenińizdiń taǵy bir belgisi sol. Eger siz qajetti shyǵyndaryńyzdy erkin ıgerip, tipti, odan da kóbirek shyǵynǵa ishi­nara jol berýge shamańyz kelip otyrsa jáne osynyń ústine bolashaq úshin azdy-kóp qarajat jııa alsańyz, bul endi sizdiń turmysyńyzdyń baqýattylyqtan da joǵary ekendiginiń bir belgisi. Al, osy jıyp júrgen qarajatyńyzǵa 2-3 aıda bir iri zat satyp alýǵa shamańyz kelse nemese asa iri zat alamyn dep kez kelgen bankten nesıe alýǵa jáne ony erkin óteýge shamańyz kelip jatsa – onda siz ózińizdi baılyqtyń tabaldyryǵynda turǵan adammyn dep sanaýyńyzǵa tolyq haqyńyz bar eken. Psıhologtar baılyqtyń jaı adam kóre bermeıtin názik tustaryn da nazardan tys qaldyrmaıdy. Eger siz, deıdi olar, qarjylyq josparlaryńyzdy, ómirdegi máselelerińizdi jan jaryńyzben aqyldasyp, birigip, kelisimmen sheshetin bolsańyz – bul da baqytty, baı turmystyń belgisine jatatyn kórinedi. Osyndaıda qazaqtyń: «Jarasyp eki jubaı tatý bolsa – dúnıeniń bar qyzyǵy sol-aq eken» deıtin danalyǵy eriksiz eske túsedi. Qazekeń psıhologııany arnaıy oqymasa da onyń qıyn qyrlaryn júregimen tanyǵan ǵoı... Qazir baqýatty adamdardy «tabysty adamdar» deıtin sóz shyqty. Munyń maǵynasy baılyqtan góri keńirek. Ol qaltadaǵy qara­jatty ǵana emes, jańa tehnologııa jolyndaǵy tabysty, qoǵamdaǵy salmaqty, qorshaǵan ortadaǵy yqpaldy, t.b. qamtıdy. Psıhologtar osyndaı adamdar ómirdiń barlyq salasynda bilimin jetildirip otyrsa, ony da baılyq dep sanaıdy. Sonymen birge, túsimdi degen jerdi dál taýyp, aksııasyn satyp alsańyz, bul da baılyqty ıgergenniń bir belgisi eken. Mine, ǵylymnyń ózi aspandaǵy aıǵa qol sozbaı-aq osyndaılarǵa qol jetkizgen adam ózin baımyn dep sanaýyna bolady jáne sony baǵalaı bilý kerek deıdi. Endeshe, kúndiz kúlkiden, túnde uıqydan aıyrylyp onyń sońyna túsýdiń qajeti joq. Qazaqtyń Allanyń bergenin qanaǵat tutyp, densaýlyǵyń jaqsy bolsa – sonyń ózi baılyq degeni de sol emes pe? Atalarymyz da adamǵa kóp nárse kerek emes, báribir ana dúnıege alyp ketetiniń 20 metr bóz ǵana dedi ǵoı? О́kinishke qaraı, bizde óte jaısyz jarys bar. (Orysshada muny «nezdorovaıa konkýrensııa» deıdi. Bul qazaq tiline tereńirek ornamaı jatqan termın). Mysaly, ózimdeı anaý adamnyń turmysy qalaı jaqsaryp ketken, mynaý qalaı keremet toı jasady... Men de solardan qalmaýym kerek qoı degen qaraý oı qamshy bolyp, aq júrektiń adal perdesine qara kóleńke túsire bastaıdy. Sóıtip, qanaǵat degen qasıettiń betine shirkeý túsip, baılyqqa jabaıy jolmen (zańsyz, toıymsyz degen maǵynada) umtylamyz. Saıyp kelgende, sol bizdi orǵa jyǵady. Sondyqtan, sanaly adamnyń boıyna Alladan berilgen asyl qasıet – qanaǵatty árqashan da ardaqtap ustap, onyń betine shirkeý túsirmeý kerek. Hakim Abaı aıt­qandaı, «sonda ǵana tolyq bolarymyz» aqıqat. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan».