Qaıtalanǵan taǵdyr

О́mirlik jar tabýda jańylysa beretinderdi bylaı qoıǵanda, bir jasaǵan qateligin qaıta-qaıta jasaıtyn, qansha súrinse de sabaq bolmaıtyn, mańdaıynyń sory bes ese qalyńdar da bar emes pe?! Máselen, qaıtyp baspaımyn degen jerin úsh ret basqan, tórt ret turmysqa shyqsa da, kúıeýleriniń qylyǵy birinen biri aınymaǵan myna bir áıeldiń taǵdyryn alyp qaraıyqshy. Bul áıelge bastapqyda kúıeý­leri jaqsy kórip qosylyp, biraq ýaqyt óte kele túsiniksiz jaǵdaıda aralary sýyp, tipti, onyń bar-joǵyn umyta bastaıtyn erkekteri burynǵy otbasyna nemese tastap ketken naqsúıerine qaıta oralady eken. Bir qyzyǵy, bul áıel ózin súıgen azamatty súımeıdi, baqytty ete alady-aý degen erkekke tımeıdi. Psıhologtar onyń mahabbatqa qatysty mashaqattaryn zertteı kele, baqytsyzdyǵynyń syryn balalyq shaǵynan izdeıdi. Mektepte oqyp júrgende basqa uldar ony unatyp qalsa da, kóp uzamaı basqa qyzdarmen áýeıi bola jóneledi. Nege ekeni belgisiz, kózge túsetin, jaqsy oqıtyn, bedeldi balalardy ishteı unatsa da, kóp uzamaı qashqaqtaı bastaıtynyn nemese ózin jaqsy kórip qalǵan bozbaladan ózi de birtindep boıyn aýlaq sala bastaıtynyn sezetin, moıyndaıtyn. Bolmysynda bir ótkirliktiń jetispeıtindigi, jaqsy kórgen adamyna birden táýeldi bolyp, yǵyna jyǵyla bastaýy jigitterdi birden jalyqtyratyn-dy Al endi keıin eseıip, ózine esep bere alatyn jasta da mundaı oqıǵalar óz ómirinde qaıtalanyp jatty. Qysqasy, onyń qyz kezinde de, óz taǵdyryna kelgende, jigerli bolǵany shamaly bolatyn. Jas jigitterden góri, jasy úlken erkekter, tipti, otbasy bar adamdarǵa jıi urynatyn-dy. «Ortaq ógizden – ońasha buzaý artyq» degendeı, buryn úıli-baran­dy bolǵan janmen tolyqqandy baqyt­ty bolý sırek kezdesetin jaǵ­daı emes pe?! Burynǵy áıelin jer-jebirine jetkizip jamandaıtyn, eki qolyn tóbesine qoıyp ajyrasyp kelgen eki kúıeýi de ýaqyt óte kele, jazdym-jańyldym dep, burynǵy otbasyna oralǵanyn ózi biledi. Úshinshi kúıeýi de biraz otandasqannan keıin, kóp shataq shyǵarmaı-aq, túsinis­peı júrgen sheshesiniń úıine ketip tynǵan. Tórtinshisinen de osyǵan uqsas jaǵdaıdyń aınalasynda ajy­rasty. Basynda bári de durys sııaq­ty bolatyn, ýaqyt óte kele tele­fonyn qolynan tastamaı, sáti tús­se sytyla ketip, syrtqa shy­ǵyp sóılesip, sybyr-kúbiri kóbeıe ber­di... Sonymen, eki jyldan soń ol da balalarym úshin degendi sebep qy­lyp, burynǵy áıeline ketip qalady. Sonymen, tórt ret turmysqa shyǵyp, baǵy ashylmaǵan áıelmen psıholog kóp ýaqyt jumys isteı kele, tómendegideı paıymǵa keledi. Bizdiń keıipkerimiz óz ómirine uqsas osynaý jaǵdaılardy bala kúninde jıi sezingenin moıyndaıdy. Únemi yryń-jyryń bolyp, kerisip jatatyn ákesi men sheshesi. Anasy ákesimen qatty ursysyp qalsa, kishkentaı qyzyn pana tutyp, ishindegi qasireti men muńyn osyǵan shaǵady eken. Otbasyndaǵy urys-keristi umytý úshin qyzyn jetektep, dúken aralap, aınalyp-tolǵanyp, barlyq nazaryn perzentine aýdarady da, ákesimen qaıta tatýlassa, munyń bar-joǵyn da umytyp ketedi. Qysqasy, osyndaı enjar qarym-qatynas birtindep kóńiline qaıaý salyp qana qoımaı, sanaly ǵumyrynda da qaıtalanyp, kesirin tıgizip otyr. Sonymen, mamandar bul áıelge «kereksizdik sındromynan» balalyq shaqtan ilesip kele jatqan satqyndyq salqynynan arylý úshin qandaı keńes beredi? Bala kezden ilesip kele jatqan osynaý ssenarıı eseıgen kezde de soǵan uqsas soqpaqty tańdaýǵa ıtermelep tur ǵoı. Sebebi, bul áıel ózin jalǵyz sezingen kezde ǵana ózi sııaqty qam­qorlyq pen túsinistikke muqtaj adam­dy izdeıdi de, ol adam ózin tapqan kezde bizdiń keıipkerimiz bala kúngisindeı taǵy da eshkimge kereksiz bolyp shyǵa keledi. Eger bul áıeldiń búkil ómirine saraptama jasasaq, ol da óziniń janynan jaqyn adam kerek kezde súıikti jartysyna janyn salady da, araǵa biraz ýaqyt salyp, kúıeýi bar ekenimen óziniń de isi bolmaıdy, erine degen súıispenshiligi joǵalady. Qysqasy, bir kezde anasy ózine ne istese, ol da erkekterge sony isteıdi nemese kerisinshe. Eń bastysy, bizdiń keıipkerimiz sana túkpirinde tyǵylyp otyrǵan sol ssenarııden qutylý úshin shyndap súıýge, shyn máninde baqytty bolýǵa, ótkendi keshirýge, tipti, túbegeıli ózgerýge týra keleri anyq. Árıne, bul bir ǵana adamnyń mysaly, eger san túrli baqytsyzdyq bolsa, onda onyń san túrli sebebi bar. Biz kóterip otyrǵan máseleniń ózge de qyrlary jeterlik. Máselen, ómirde eshteńe de tekke ketpeıtindigi málim. О́mir bir sheńber sııaqty. Jasaǵan jaqsylyǵyń da aldyńnan shyǵady, jamandyǵyń da ózińe qaıtyp oralady. Bizdiń taǵdyrymyzdaǵy baqyt­syzdyqtardyń qaıtalanýyn basqa turǵyda qarastyratyn ilimder bar. Máselen, bir úıde atasy, ájesi, balasy, kelini, nemeresi nemese kún kórsetpeıtin qaıynene, qaıynsińli degen sııaqty, taǵysyn taǵylar boldy delik. Bir-birine týysqan, jora-joldas, jegjat bolyp keletin bul adamdar ótken ómirde de bir-birine baılanysta bolǵan adamdar kórinedi. Nege bulaı bolady? Bizdiń qyly­ǵymyz, jasaǵan qadamdarymyz – Qudaıdyń qudiretimen – jaqsy bolsyn, jaman bolsyn aldymyzdan shyǵady. Qarap otyrsaq, balalarymyzdyń, ákemizdiń, sheshemizdiń, tipti, baýyr­larymyzdyń bizdiń aldymyzda ótelmegen qaryzy bar sııaqty – bizdiń de olardyń aldynda ózimiz de bilmeıtin, ótelmegen boryshtarymyz bar kórinedi. Sonda ne isteýimiz kerek degen saýal týady ǵoı. Adam jaralǵaly beri osynyń mánisin zertteýge ýaqytyn arnaǵan ǵulamalar bizge jaqyndarymyzǵa barynsha jaqyn bolýǵa keńes beredi. Iаǵnı, qanyń men urqyń aralasqan adamdarmen barynsha tatý-tátti bolyp, túsinistikke umtylyp, keshi­rim­men qarap, óz tegińniń qarǵys pen naladan ada bolýyna kúsh salǵanda ǵana baqytty bola alasyń. Áıtpese, ákesi sheshesin, sheshesi qyzyn, qyzy balasyn, balasy basqany túsinbeı, osy bir qyrsyq atadan balaǵa aýysyp kele jatqan áýletter bolady. Úlkenin syılap kórmegen úıdiń keıingileri de dál sondaı bolyp ósedi. Mundaı jaǵdaıda maqsat bireý: áýlettegi bir adam, eń bastysy, esti áıel, ıaǵnı otanasy osy baqytsyzdyqqa qalaıda toqtaý salýǵa, tosqaýyl qoıýǵa tıis­ti. Balalary ony qanshama jerden túsinbeı, ókpelep, kókiregi qars aıy­rylyp tursa da, otbasyndaǵy tár­bıeni túbegeıli ózgertip, «sen jaman», «men jaman» deı bermeı, barynsha meıirimdi bolyp, sol jolda ózin qurban etýge týra keledi. Adam ózi jaqyndaryn syılamasa, balasy anasyn qadirlemese, ákesi atasyn qurmet tutpasa – Jaratqannyń jazasy jalǵasa beredi. Osynaý taqyrypqa jazylǵan talaı tomdardy aqtara otyryp túıgenimiz, árbir adam óziniń et jaqyn­darynyń aldynda paryzy men qaryzy bar. Úıdiń erkegi ózi­niń ákelik mindetin atqarýy, qam­qorlyǵyn kórsetýi, asyraýy, tárbıe berýi tıis bolsa, áıeldiń de balasyn taýyp, ata-enesin syılaýy, ot­basynyń berekesin keltirýi moınyna jazylǵan mindet. Adal bolý ekeýine de birdeı ýájip. Al balalarǵa kelsek, bala eshteńe túsinbeıdi dep oılaımyz. Dúnıedegi eń sezimtal, aq paraqtaı taza sananyń ıesi sábı ekendigin umytyp kete beretindigimiz jalǵan emes qoı. Bala – kózin ashqannan ne kórse, sony bo­ıyna sińirip ósetinin ózińiz de bilesiz. Aýyzben aıtqandy emes, kórgenin jalǵastyrady. Ne desek te, áke óziniń ákelik boryshyn aqtamaǵanda, áıel áıel bolyp jarytpaǵan jerde baqytsyzdyqtar bastalady. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan».  ALMATY.