El men Elbasy – egiz uǵym
Qazaqstan mádenıeti men óneri qaıratkerleriniń úndeýi
Elimiz óz táýelsizdiginiń 20 jyly ishinde álem saıasatkerleri «Qazaqstan joly» dep baǵalaǵan ózindik damý modelin tańdap, ekonomıkasy ósip-órkendegen, saıası turaqtylyq pen qoǵamdyq kelisimdi berik ornyqtyrǵan, búkil álem moıyndaǵan aldyńǵy qatarly memleketke aınaldy. О́tken jyly Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tabysty tóraǵalyq etken elimizdiń jyl sońynda jer júzin tańdandyrǵan Astana Sammıtin ótkizýi Qazaqstannyń álem qaýymdastyǵy aldyndaǵy bedelin burynǵydan da bıiktete tústi. Al bıyl Qazaqstan Islam Konferensııasy Uıymyna tóraǵalyq etip, Batys pen Shyǵys órkenıetiniń arasyn jalǵaıtyn bolady. Elbasymyz el egemendiginiń 20 jylynda ult mádenıetiniń ósip-órkendeýine de ólsheýsiz úles qosty. Ol toqsanynshy jyldardaǵy qıyn-qystaý kezeńniń ózinde-aq ónerdiń ómirsheńdigine erekshe mán berip, Almatydaǵy Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatryn túgeldeı qaıta jańǵyrtýdan ótkizdi. Memleket basshysynyń osyndaı qanatty qamqorlyǵynyń arqasynda táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary elimizde jańadan 13 teatr ashyldy. Astana men Shymkenttegi opera jáne balet teatrlary, Astana, Shymkent, Oral, Petropavl, Kókshetaý, Aqtaý, Túrkistan qalalaryndaǵy qazaq drama teatrlary, Shymkenttegi ázil-syqaq teatry, Saıramdaǵy ózbek teatry, Petropavldaǵy qýyrshaq teatry – táýelsizdiktiń jemisteri. Mádenıet pen óner qaıratkerleri zaman talabyna saı jańa opera, balet, drama jáne kıno týyndylaryn dúnıege ákelip, táýelsizdik tuǵyryn bıiktetti. Astanada ótken jyly О́ner ýnıversıteti bolyp qaıta qurylǵan Mýzykalyq akademııa, Almatyda О́ner akademııasy boı kóterdi. Kópultty Qazaqstanda ózge halyqtar mádenıetiniń damýyna da aıryqsha kóńil bólinýde. Ultaralyq tatýlyq pen qoǵamdyq kelisim saıasaty berik uıyǵan elimizde búgingi tańda 15 orys jáne koreı, uıǵyr, nemis, ózbek teatrlary jumys isteıdi. Munyń bári saıasat pen mádenıette árqashanda tarazy basyn teń ustaıtyn Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń keń de kemel saıasatynyń naqty kórinisi. Elimizde 2004 jyldan beri qazaq halqynyń kóne zamandardan kúni búginge deıingi tarıhyn túgendep, ult mádenıeti men ádebıetiniń uly jaýharlaryn júıeleýge arnalǵan «Mádenı mura» baǵdarlamasy oıdaǵydaı júzege asyrylyp keledi. Sonyń nátıjesinde kóptegen shet elderdiń muraǵattary men murajaılarynda saqtalǵan qazaq tarıhyna qatysty qundy qujattar men jádigerler qaıtarylyp, Qazaqstannyń aqtańdaqtardan arylǵan shynaıy tarıhy 5 tomdyq irgeli eńbek kúıinde basylyp shyqty. Tarıhymyzdyń bólinbes bólshegi sanalatyn 100-ge jýyq kóne jáne ortaǵasyrlyq qalalarda arheologııalyq qazba jumystary júrgizilip, onyń jańalyqtary ǵylym men bilimniń ıgiligine aınaldy. Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Berel qorǵanynan altyndatylǵan at ábzelderi men saq patshasynyń zergerlik zattary, Shilikti qorǵanynan úshinshi «altyn adam», Qarqaraly mańynan san alýan altyn buıymdar tabylýy – «Mádenı muranyń» el tarıhyn túgendeýdegi eleýli nátıjeleriniń aıǵaǵy. Táýelsizdik jyldarynda bir kezderi ábden tozyǵy jetýge aınalǵan 89 tarıhı-mádenı nysanǵa keshendi jańartý jumystary júrgizilip, shet elderdegi qazaq tarıhyna qatysty eskertkishter qaıta jańǵyrtyla bastady. Damask qalasyndaǵy Beıbarystyń kesene-kitaphanasy tolyq rekonstrýksııadan ótkizilip, Ál-Farabıdiń ómiri men shyǵarmalaryn zertteýge arnalǵan Dúnıejúzilik ǵylymı ortalyq ǵımaratynyń qurylysy qarqyndy júrgizilýde. Kaırdegi Beıbarys meshitine kúrdeli jóndeý jumystary bastaldy. Osynyń bári Elbasynyń eldiń búginimen qatar, ótkenine de erekshe qamqorlyqpen qaraıtyn kemeńger tulǵa ekendiginiń aıqyn dáleli. «Mádenı mura» baǵdarlamasy sheńberinde qazaq halqynyń ǵasyrlar boıǵy jasalǵan rýhanı murasy júıelenip, ret-retimen jaryq kórýde. Qazaqtyń 1000 kúıi men 1000 áni halyqpen qaıta qaýyshty. Keıingi kezderi «Babalar sózi» serııasymen qolǵa alynǵan aýyz ádebıetiniń 100 tomdyǵy jobasy sheńberinde 66 kitap oqyrmanǵa jol tartty. Ertegilerimizden bastap, batyrlyq jyrlarǵa deıingi aýyz ádebıetiniń mol murasyn qamtıtyn bul biregeı joba alda da jalǵasyn tabatyn bolady. Buǵan qosymsha, álem ádebıetiniń, mádenıeti men ǵylymynyń kóptegen klassıkalyq týyndylary qazaq tiline, al qazaq ádebıetiniń ozyq shyǵarmalary ózge tilderge aýdarylyp, áldeneshe ret baspa júzin kórdi. Osynyń bári óskeleń urpaqtyń bilim kókjıegin keńeıtti. Táýelsizdik jaǵdaıynda memlekettik tildiń de tynysy ashyldy. Bul eń aldymen qazaq tildi mektepter sanyn arttyrýdan kórinis tapty. Egemendik qarsańyndaǵy 1989-1990 jyldarǵy oqý jylynda respýblıkadaǵy qazaq mektepterinde 910 myń oqýshy oqyǵan bolsa, bıyl bul kórsetkish 1,5 mıllıonnan asyp tústi. Eger keńes kezeńiniń 60-70-jyldarynda Qazaqstanda 600-ge jýyq qazaq mektebi jabylyp qalsa, keıingi 20 jyldyń kóleminde 1000-ǵa jýyq qazaq mektebi ashyldy. Respýblıkamyzda sondaı-aq orys, uıǵyr, ózbek, tájik tilderinde oqytatyn mektepter men 190 jeksenbilik mektepte ózge ulttar ókilderi óz ana tilderin oqyp-úırenýde. Buǵan qosa, eresekterge memlekettik tildi úıretetin 100-den astam ortalyq jumys isteıdi. Elbasynyń shynaıy qamqorlyǵy arqasynda bıýdjettik sala qyzmetkerlerimen qatar, mádenıet qyzmetkerleriniń jalaqylary da jylma-jyl ósip keledi. Tek sońǵy eki jyldyń ózinde bul ósý deńgeıi 50 paıyzdy qurasa, bıylǵy jyldyń ekinshi jartysynan bastap eńbekaqy taǵy 30 paıyzǵa kóteriledi. Munyń bári óziniń de ónerde ólsheýsiz ónegesi bar Nursultan Ábishulynyń mádenıet salasynyń úlken janashyry ekenin kórsetedi. Sondyqtan da el mádenıeti men óneri kelesheginiń kepili Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń ókilettigin 2020 jylǵa deıin uzartý jónindegi respýblıka Parlamentiniń sheshimin qyzý qoldap, barsha qazaqstandyqtardy osyǵan ún qosýǵa shaqyramyz. Ermek Serkebaev, KSRO halyq ártisi, Sosıalıstik Eńbek Eri, KSRO jáne QR Memlekettik syılyqtarynyń laýreaty, Bıbigúl Tólegenova, KSRO halyq ártisi, Sosıalıstik Eńbek Eri, KSRO jáne QR Memlekettik syılyqtarynyń laýreaty, Roza Baǵlanova, KSRO halyq ártisi, Halyq qaharmany, Ábish Kekilbaev, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Eńbek Eri, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Erkeǵalı Rahmadıev, KSRO halyq ártisi, Eńbek Eri, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Asanáli Áshimov, KSRO halyq ártisi, KSRO jáne QR Memlekettik syılyqtarynyń laýreaty, Hadısha Bókeeva, KSRO halyq ártisi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Álibek Dinishev, KSRO halyq ártisi, QR Tuńǵysh Prezıdentiniń Memlekettik beıbitshilik jáne progress syılyǵynyń laýreaty, Roza Jamanova, KSRO halyq ártisi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Ramazan Bapov, KSRO halyq ártisi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qanafııa Teljanov, KSRO halyq sýretshisi, Shot-Aman Ýálıhanov, Qazaqstannyń eńbek sińirgen arhıtektory, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Seıit Qasqabasov, Qazaqstan ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, О́mirzaq Aıtbaev, Qazaqstan ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, Karl Baıpaqov, Qazaqstan ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, Ábdimálik Nysanbaev, Qazaqstan ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Nurjuman Yqtymbaev, Qazaqstannyń halyq ártisi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Eskendir Hasanǵalıev, Qazaqstannyń halyq ártisi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Nurǵalı Núsipjanov, Qazaqstannyń halyq ártisi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Bolat Aıýhanov, Qazaqstannyń halyq ártisi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Rýben Andrıasıan, Qazaqstannyń halyq ártisi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Tuńǵyshbaı Jamanqulov, Qazaqstannyń halyq ártisi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Sábıt Orazbaev, Qazaqstannyń halyq ártisi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Murat Ahmadıev, Qazaqstannyń halyq ártisi, Esmuhan Obaev, Qazaqstannyń halyq ártisi, Iýrıı Pomeransev, Qazaqstannyń halyq ártisi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Lııa Nelskaıa, Qazaqstannyń halyq ártisi, Igor Vovnıanko, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Amandos Aqanaev, Qazaqstan ónerine eńbegi sińgen qaıratker, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Oleg Lı, Qazaqstan ónerine eńbegi sińgen qaıratker.
