Atqarylǵan is az emes

Keshe Ishki ister mınıstrliginde 2010 jylǵy atqarylǵan jumys nátıjelerin qorytyndylaǵan alqa májilisi bolyp ótti. Oǵan Prezıdent Nursultan Nazarbaev qatysyp, sóz sóıledi. Ishki ister ǵımaratyna kelisimen Prezıdent elimizdegi ishki ister organdary jaraqtandyrylǵan qazirgi tańdaǵy sarapshy-krımınaldyq, baılanys jáne basqa da arnaýly tehnıkany qarady. Elbasy óz sózin: «Búgin men Ishki ister mınıstrliginiń qory­tyn­dy alqasynda arnaıy sizdermen kezdesip, ishki ister organ­da­ry­nyń aldynda turǵan mindetterdi aıqyndap, mańyzdy máse­le­lerdi taǵy bir pysyqtap alýdy jón kórdim», dep bastady. Odan ári Nursultan Nazarbaev polı­seı­lerdiń qyzmetin joǵary baǵa­laı­tynyn aıtty. О́ıtkeni, qa­shan­da qylmyspen kúreste al­dyń­ǵy shepte polısııa qyzmet­ker­leri turady. Olar óz ómir­lerin qaterge tige otyryp, bizdiń azamattardyń quqyn qorǵaıdy. Ishki ister mınıstrligi elimizdegi eń iri quqyq qorǵaý organy bo­lyp tabylady jáne olarǵa qo­ǵamdyq tártipti qorǵaýdan bastap kóshi-qon jáne jol qozǵalysy qylmystarymen kúresý mindeti júktelgen. Sondyqtan, dedi Mem­leket basshysy, men siz­der­diń vedomstvolaryńyzǵa únemi nazar aýdaryp otyramyn. Bul oraıda IIM ózine tapsyrylǵan min­detterdi atqaryp keledi. Soń­ǵy bes jyl ishinde IIM qarjy­lan­dyrý bir jarym esege ulǵaıtyldy. О́tken jyly IIM bıýdjeti bir jarym mıllıard teńgeni qurady. Bul polısııanyń tehnıkalyq qamtamasyz etilýine úlken kómek boldy. Basqarýdyń avtomattyq jáne beınebaqylaý júıesi engizilýde. Biraq, kez kelgen iste ózin­dik problema bar degendeı, kemshilikter de joq emes, dedi budan ári Prezıdent. О́tken jyly qu­qyqqorǵaý organdary jumy­sy­nyń keıbir baǵyttary boıynsha reformalar júrgizilgen edi. Endi onyń nátıjesi qandaı? Qandaı máseleler sheshimin tapqan joq, IIM boıynsha qandaı baǵyttardy júzege asyrý qajet? Búgingi tal­qy­lanatyn másele osy, degen El­ba­sy ótken jıyrma jyldyń ishin­de ekonomıka, saıasat, máde­nıet jáne halyqaralyq jaǵdaı túgel ózgerdi, dep atap ótti.Árı­ne, bul kezeńde quqyq qorǵaý or­gandary da ózgermedi dep aıtýǵa bolmas. Jańa mańyz­dy zańdar qabyldanyp, baǵaly basqarý tá­jirıbesi qalyptasty. Degenmen, onyń ekonomıkamen salystyr­ǵan­da artta qalýshy­ly­ǵy aıqyn baıqalady. Sondyqtan da Elba­sy barlyq quqyq qorǵaý júıesin reformalaý qajettigin aıtty. Sonyń arqasynda biz ót­ken jyly birqatar mańyzdy jetistikterge qol jetkizdik. Birinshiden, dedi Prezıdent, qylmys­tyq zańnamany izgilendirý arqy­ly myńdaǵan adam túrmege túsý­den aman qalady. О́ıtkeni, jeńil jáne orta aýyrlyqtaǵy quqyq buzýshylyqtar úshin qazir bas bostandyǵynan aıyrmaıdy. Ekin­shiden, tergeý balamalaryn birshama qysqartyp, kúsh qurylym­dary arasyndaǵy vedomstvoara­lyq júıeni ońtaılandyrdyq. Búginde esirtki qylmysymen IIM aınalysady, al ekonomıkalyq jáne sybaılas jemqorlyq qyl­mystarymen qarjy polısııasy shuǵyldanady. Úshinshiden, bas aýyrtatyn bir másele sonaý ke­ńes­tik kezeńnen bizge mura bolyp qalǵan tergeý júıesi edi. Reforma arqasynda sotqa deıingi ón­di­risti qarapaıymdylandyrýǵa qol jetti. Qazir jeńil jáne orta qylmystar ońtaılandyrylǵan syzba boıynsha qaralǵandyqtan tergeý merzimi birden qysqardy. Soǵan oraı búginde tergeý úde­risinde prosessýaldyq jaǵdaıdy jeńildetý úshin synaq ótip ja­tyr. Onyń qorytyndysy 2011 jyly belgili bolmaq. Tórtinshi­den, quqyq qorǵaý organdary ońtaılandyryldy. Keıbir qu­ry­lymdyq bólimshelerdi nyǵaıtý, keıbir ortalyq apparatty qys­qar­tý arqyly quqyq qorǵaý or­gandary qyzmetkerleriniń jal­py sany 15 paıyzǵa azaıdy. Sonymen qatar, myńdaǵan adam pogondaryn sheshti. Pogondy qylmyspen kú­re­setin, qoǵamdyq tártipti saqtaý mindetimen naqty aınalysatyn adamdar ǵana taǵýy kerek. Qalǵan saladaǵy adamdarǵa pogon taǵý­dyń qajeti shamaly. Besinshiden, IIM keıbir qyzmet túrlerin na­ryqtyq ortaǵa berý tek vedom­stvolyq mindettermen aına­ly­sý­ǵa múmkindik berdi. Sonyń ishinde keıbir qyzmetter Bilim, Den­saýlyq saqtaý, Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrlikterine ótti. Sóıtip, birqatar mańyzdy qu­ry­lym­dyq-basqarý sheshimderi qa­byl­dandy. Búginde Qazaqstan úl­ken kóshi-qon jolynda tur. Zańsyz kóshi-qon kólemi kúnnen kúnge artyp keledi. Sondyqtan kóshi-qon polısııasy komıtetin qurý týraly sheshim durys bol­d­y, dep atap ótti Elbasy. Buǵan qosa esirtki saý­da­symen kúres jó­nindegi aımaqtyq bólimshe­le­r­diń komıtetke baǵy­nysh­ty bo­lýy da kóńilge qonady. Mine, osy jaǵdaılarǵa baı­la­nysty belgili bir nátıjeler bar, dedi budan ári Prezıdent. Biraq munymen toqmeıilsýge bol­maı­dy. Aldymyzda áli iri mindetter tur jáne olardyń kópshiligi IIM tyǵyz baılanysty. Qoǵamdyq tár­tipti kúzetý men qylmyspen kú­res mınıstrlik qyzmetindegi ba­symdyq bolyp tabylady. Osy­ǵan oraı alda turǵan mindetterge basqa qyrynan qarap, jańa ba­ǵyt­tardyń tıimdi jaqtaryn aı­qyndaý qajet. Bul baǵyttarda ne isteý qajet ekendigin túsindirý úshin Elbasy segiz máselege toq­talyp ótti. Birinshi. «Ishki ister organ­da­ry týraly» Zańnyń qabyl­dan­ǵanyna 15 jyl ótti. Ol zań basqa tarıhı jaǵdaıda qabyldandy, al biz qazir múlde basqa jaǵdaıda ómir súrýdemiz. Sondyqtan ústimizdegi jyly «Ishki ister organdary tý­raly» jańa zańnyń mazmunyn qarap jáne ony 2012 jyldan qaldyrmaı qabyldaý qajet. Ekinshi. Quqyq qorǵaý organ­da­ryn odan ári reformalaý aıa­syn­da álemniń kóptegen elderindegi sekildi polıseı men ter­geýshiniń qyzmetin ajyratatyn syzba jobasyn jan-jaqty daı­yn­daý qajet. Bolashaqta polısııa mindeti izdeý, qylmyskerdi ustaý jáne qylmysty tirkeý bolady. Odan arǵy dálelderdi jınaqtap sotqa joldaý tergeýshiniń mindeti bolýǵa tıis. Bul sotqa deıingi ter­geý úrdisiniń tıimdiligin art­tyrady. Bul oraıda biz qazir Tergeý komıtetin reformalaýǵa kiristik, dedi Memleket basshysy. Tergeý men krımınaldyq polısııa qyzmetin biriktirý boıynsha Asta­nadaǵy jáne Almaty obly­syn­daǵy qanatqaqty jobanyń jú­zege asýyna asa mán berilýi kerek. Úshinshi. Sotqa deıingi óndi­ris­ti ońtaılandyrýdyń bir joly mámilege kelý ınstıtýtyn damy­tý bolyp tabylady. Ol eki tarap­ty tatýlastyrýda óte qajet. Sol sııaqty jazalaýdyń balama, máse­len, aıyppul, úıqamaq, túzetý jumystary degen sekildi túr­le­rin kóbeıtý kerek. Bul bir ja­ǵy­nan qylmystyq-atqarý júıesiniń júktemesin azaıtyp, ekinshi ja­ǵynan bıýdjetke tıimdi bolmaq. Tórtinshi. Quqyq qorǵaý or­gan­darynyń, onyń ishinde IIM qyz­metin baǵalaý belgilerin óz­ger­tý qajet. Quqyq qorǵaý organ­da­rynyń qyzmetin baǵalaǵanda aýyr jáne asa aýyr qylmys­tar­dyń ashylý belgilerin saqtaǵan durys. Al ýaq jáne orta quqyq buzýshylyqtarǵa kelsek olar jumystyń negizgi baǵa belgileri bolyp tabylady. Besinshi. Jol qaýipsizdigi sa­la­synda tártip ornatatyn ýaqyt jetti. Eń aldymen joldaǵy kor­rýp­sııany quryqtaýǵa kúsh salǵan durys. Sondyqtan jol polı­sı­ıa­sy qyzmetin uıymdastyrý men mártebesin ózgertý qajet. Jol polısııasy men jol qozǵalysy músheleriniń qarym-qatynasyn ba­rynsha azaıtý jemqorlyqty toqtatýǵa áser etedi. Kelesi kezekte Elbasy esirtki saýdasy men esirtki qylmysymen kúrestiń mańyzyna toqtalyp ót­ti. Sondyqtan munyń nátıjesi boı­ynsha suraý da qatań bolaty­nyn eskertti. Jetinshi. Kóshi-qon polısııa­sy bizdiń barlyq kóshi-qon saıa­satymyzdyń jandy quraly bo­lý­ǵa tıis. Qazaqstan qazirgi ýaqytta zańdy jáne zańsyz mıgrant­tar­dyń alańyna aınaldy. О́ıtkeni, elimizdegi joǵary ómir súrý deń­geıi basqa shet jurttardy ózine tartýda. Al zańsyz kóshi-qon kó­bi­ne qylmyspen baılanysty bo­lady. Demek, zańsyz kelgen sheteldikterdi elden shyǵarýdyń qa­tań tetigi jasalǵany jón. Bizge eń aldymen el azamattarynyń múd­desi qymbat. Segizinshi máselege toqtalǵan Memleket basshysy sońǵy bes-alty jylda atqarylǵan, daıyn­dyq júrgizilgen kadrlyq jumys­tarǵa saraptama jasap, baǵa berý qajettigin aıtty. Quqyq qorǵaý salasyndaǵy qyzmetkerlerdiń áleý­mettik qorǵalý normasyn qa­rap, sonymen qatar qyzmetker­ler­diń quqyq buzýshylyǵy úshin basshylardyń jaýapkershiligin arttyrýdy oılaǵan jón. Ishki ister organdarynyń ót­ken jylǵy jumys nátıjesi boı­ynsha baıandama jasaǵan mınıstr Serik Baımaǵanbetov Memleket basshy­sy­nyń alǵa qoıǵan tap­syr­ma­la­ryn oryndaý arqasyn­da eldegi qyl­mystyq ahýal tu­raqty, dedi. Aýyr jáne asa aýyr qylmys­tar­dy jasaý 12 paıyzǵa tómendedi. Onyń ishinde kisi ól­tirý 13 paı­yzǵa, den­saýlyqqa zııan keltirý 6 paıyzǵa azaıyp otyr. Munyń bári polısııa qyz­metin aldyn-ala anyqtaýdyń ar­qasynda qol jetken tabystar. Eli­miz egemendigin alǵaly beri mem­leket tarapynan ishki ister organdaryna asa mán berilip keledi. Ár qyzmetkerdiń áleýmettik jaǵ­­daıy, bólinisterdi materıal­dyq-tehnıkalyq jab­dyq­­taý esh­qa­shan nazardan tys qalyp kór­gen emes. О́tken jyly IIM negizgi qyz­met basymdyqtary aýyldyq, aýdan­dyq jáne qalalyq jerlerdegi qoǵam­dyq tártipti qadaǵa­laýǵa aýda­ryl­dy. Kúndelikti kóshedegi qoǵamdyq tártipti ba­qylaýǵa shyǵatyn polısııa men ishki ásker qyzmet­ker­le­riniń sany 14 myńnan 19 myńǵa deıin jetti. Oblys ortalyqtary men iri qalalarda júzden asa jyl­jy­maly pýnktter jumys isteıdi. Al qylmystyq ahýal kúrdeli jerlerde onan da kóp polı­sııanyń stasıonarlyq beketteri qyzmet kórsetedi. Turǵyn jaılar aýmaǵy men asa qaýipti degen jerlerge beınekameralar orna­ty­lýda. Qa­zir elimizde mundaı beıne ba­qylaý kameralardyń sany 1300- den asady. Beınebaqylaý kamera­lary­nyń arqasynda 2 myńnyń ústin­de qylmys anyqtalyp, 300 myń­nan asa zań buzýshylyqtyń aldy al­yn­dy. Jalpy, aýyr qylmys­tar sa­ny tómendep otyr. Prokýratýra organdarymen birlese barlyq jergilikti jerlerde aza­mattardyń ótinishterin elek­tron­dy tirkeý jú­zege asyryldy. Bul aryzdaný­shy­lardyń shaǵym­daryn der kezinde qaraýǵa jáne úsh kún ishinde sheshim shyǵarýǵa múmkindik týǵyzdy. О́tken jyly polısııa organy 4 mln. asa aza­mattardyń ary­zyn tirkep, qara­dy. О́tinish­terdi der kezinde qarap, máseleni ońdy sheshe bilý nátıjesinde ǵana halyqtyń senimi de arta túsetini belgili. Basqa da quqyq qorǵaý organ­darymen birlese otyryp, Astana Sammıti sekildi iri halyq­ara­lyq jıyndardy ótkizýde kópte­gen oń tájirıbe jınaqtaldy. Osy Sammıtte jınaǵan táji­rı­bege qaraı endi alda turǵan Azıada oıyn­da­ryn ótkizý qaýip­sizdigi saqtalady. Onda 9 myń­nyń ústinde polısııa qyz­met­keri Azıada oıyndarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etetin bolady. Sonymen birge, alda tur­ǵan eń mańyzdy mindet, ol uıym­dasqan qylmyspen ymy­ra­syz kúres júrgizý bolyp taby­la­dy. 2010 jyly uıymdasqan qylmys­tyq top qurdy degen derek boıynsha 29 qylmystyq is ashyl­dy. Qylmystyq jaýapkershilikke atalǵan uıymdardyń 55 belsendisi jáne 265 múshesi tartyldy. Olardan kóptegen qa­rý-jaraq pen esirtki tárkilendi. Aqtaý qalasyn­da sheteldik ká­sip­kerdi tapsyrys­pen óltirgeli jatqan, Reseı men Ýkraınada tapsyryspen birneshe adamdy ól­­tirgen halyqaralyq izdeýde júrgen Ýkraına azamaty Soloshenko qolǵa tústi. Qazirgi kúni is sotqa berildi. Reseıdiń IIM birlesken jedel shara kezinde Qa­zaq­standa birneshe aýyr qyl­mys jasaǵan 17 qylmyskerdi Soltústik Kavkazdan izdep, ta­býǵa qol jetti. Olar sol aımaqta jasyrynyp júrgen bolatyn. Jalpy, mınıstrdiń aıtýynsha, ishki ister organdary alǵa qoı­ǵan mindetterdi oryndap otyr jáne aldaǵy ýaqytta sol talap deńgeıinen tabyla bermek. Budan keıin sóz sóılegen Astana qalalyq IID bastyǵy M.Demeýov, IIM Jol polısııasy komı­tetiniń tóraǵasy Q.Tynybekov jáne basqalar óz salalary boıynsha atqarylǵan jumystar týraly baıandady. Aleksandr TASBOLATOV. ----------------------------------------- Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.