Baýyr – óte qaıyrymdy aǵza

Almatylyq dárigerler eki balaqaıǵa ekinshi ómir syılady Almaty qalasynda tuńǵysh ret bala aǵzasyn aýystyrý operasııasy jasalyp, sátti aıaqtaldy. Ota Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵynda (UǴHO) dúnıejúzine tanymal Apollo (Nıý-Delı) aýrýhanasynyń professory Sýbash Gýbtanyń jetekshiligimen, sondaı-aq professor Bolatbek Baımahanov, hırýrgter Danııar Toqsanbaev, Baqytjan Shyrtaev, anestezıologtar Tileýberdi Qýandyqov pen Vladımır Mýtagırdyń qatysýymen ótti. Aıta ketý kerek, buǵan deıin Qa­zaqstanda 6 balanyń baýyry aýys­­tyrylǵan. Alǵashqy ret 6 jastaǵy naýqas balanyń baýyry Astanadaǵy Je­del medısınalyq kómek kórsetý ortalyǵynda hırýrg O.Rýmmonyń (Belarýs) jetekshiligimen aýystyrylsa, 2014-2015 jyldary Ulttyq ana men bala ǵylymı ortalyǵynda 5 baýyr transplantasııasynyń 3-eýin Bashkent ýnıversıteti klınıkasynyń (Túrkııa), ekeýin Apollo aýrýhanasynyń mamandary jasaǵan bolatyn. Al osy jyldyń 26-27 naýryz kúnderi UǴHO-da ót joldary artrezııasyna, ıaǵnı týabitti ót shyǵarý joldary tolyq bitelgen 5 aılyq Asylaı Muratbekovaǵa tiri donordyń baýy­ry aýystyrylyp salyndy. Do­nor bolyp, baýyryn bólip berýge anasynyń týǵan ápkesi, 32 jastaǵy Kúlpan tátesi kelisken. Operasııaǵa eki komanda qatysyp, ol 8 saǵatqa sozylǵan. Biri donordyń múshesin alýmen aınalyssa, ekinshisi re­sepıenttiń basy-qasynda bolǵan. Al krıptogendi sırrozǵa shal­dyqqan 7 jastaǵy Ismaıl Bos­tandyqqa ákesiniń ápkesi Gaýhardyń 24 jastaǵy qyzy Aıda Asylbekova donor bolǵan. Búginde eki naýqastyń da densaýlyǵy qalypty, jansaqtaý bóliminen shyǵarylǵan. Otadan keıingi 12 kún ishinde balanyń den­saýlyǵynda eshqandaı asqyný joq. Donorlardyń da densaýlyǵy óte jaqsy. Olar aýrýhanadan shyq­­­qan. Statıstıkaǵa súıensek, elimizde jyl saıyn dúnıege kelgen 350 myńnan astam sábıdiń 20 shaqtysynyń ót joly biteý bolyp týylady eken. Ədette, olar 8-10 aıdan artyq ómir súrmeıdi. Ondaı jaǵdaıda baýyr aýystyrǵannan basqa ádis, amal joq. Eger transplantasııa durys jasalyp, esh­qandaı asqyný bolmasa balalar qalypty ómir súredi. – Bıyldan bastap Ulttyq orta­lyq «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý barysynda balalarǵa baýyr transplantasııasyn jasaýdy jolǵa qoıýdy maqsat etip otyrmyz, – deı­­­di Syzǵanov atyndaǵy UǴHO-nyń basqarma tóraǵasy, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Bolatbek Baımahanov. – О́ıt­keni, mundaı otalar Qazaqstan me­dı­­sınasynyń damý deńgeıiniń joǵary ekendigin kórsetedi. Qazir TMD elderiniń ishinde mundaı otalar tek Ýkraına, Belarýs, Re­seıde jasalady. 4 jyl ishinde Qazaqstanda barlyǵy 800-den asa transplantasııalyq ota jasalǵan. Bul óte joǵary nátıje. Onyń basym kópshiligi búırek, odan keıingi ke­­­zekte baýyr, sosyn júrek aýys­tyrý. Professordyń aıtýynsha, ba­la­­­­larǵa negizinen tiri donordan alyp jasaǵan tıimdi. Ortalyqta ota tuńǵysh ret jasalǵan soń dú­nıe júzinde eń tájirıbesi mol úndistandyqtardy tartqan. Ári donor týysqany bolsa, jaýapkershilik eki esege artady. О́ıtkeni, ol adamǵa eshqandaı zııan kelmeýi tıis. – Baýyr – tamyry eń kóp aǵza. Sondyqtan, óte muqııat bolý kerek. Bes aılyq balaǵa baýyrdyń 25 pa­ıy­zyn aldyq. Alynǵan baýyr qannan jaqsylap jýylyp, balanyń qyldaı tamyrlaryna on bes jerden tigildi. Balaqaıdy qutqarmaǵan jaǵdaıda bir apta ǵana ómiri qalǵan. Baýyr – óte qaıyrymdy aǵza. Biraz ýaqyttan keıin ósip, qalpyna ke­ledi. Qazir balada eshqandaı sarǵaıý joq, qalypty jaǵdaıǵa keldi. Ekin­shi balaǵa baýyrdyń 40 paıyzyn al­dyq. – Asylaı ekinshi balam, – dedi Tarazdan kelgen ustaz Quralaı Qazaqbaeva. – Dıagnozy eki aıynda anyqtalyp, qalypty belorýbın 18-20 bolsa, bizde 600-ge jetip, bala múldem sarǵaıyp ketti. Barmaǵan jerimiz joq. Máskeýge barsaq, onda mundaı ota elý myń dollardan joǵary eken. Sodan osy ortalyqqa kelgenimizde kómek beretinin aıtty. Qudaıǵa shúkir, búginde donordyń da, balanyń da jaǵdaıy jaqsy. Bizge ekinshi ómir syılaǵan ortalyqtyń barlyq qyzmetkerlerine, ásirese, qysqa merzimde osyndaı sheshim qa­byldaǵan ortalyq basshysy Bo­latbek Baımahanovqa analyq alǵysymdy bildiremin. О́zin naýqastyń nemere áp­kesimin dep tanystyrǵan Gúlsim Qaljanova inisiniń ómirin saqtap qalǵan barlyq dárigerlerge rahmetin jaýdyryp, kózine jas aldy. Ortalyq basshysynyń aıtýynsha, qazir kezekte Almatyda osyndaı otaǵa muqtaj eki bala tur. Olardyń birine əkesi óz baýyrynyń jartysyn bermek. Ota kelesi aptaǵa josparlanýda. Bir aıta keterligi, elimizde mundaı ota men otadan keıingi kezeńderdiń barlyǵy tegin. Bizde ota quny óte arzan ári nátıje joǵary bolǵandyqtan Qyrǵyzstan men О́zbekstan elderinen trans­plantasııaǵa muqtaj adamdar kelýde. Sońǵy kezde olardyń sany kúrt ósken. Máselen, bizde 10 myń AQSh dollary bolsa, Eýropada 150 myń eýro. Ortalyq dárigerleri jyl sońyna deıin 30 baýyr, 90 búırek transplantasııasyn jasaýdy, budan bólek, júrek jáne uıqy bezin al­mas­tyrýdy jos­parlap otyr. Gúlzeınep SÁDIRQYZY, «Egemen Qazaqstan» Almaty