Úkili úmittiń jelkeni

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev 2006 jyldyń qazanyn­da ótken Qazaqstan halqy  Assemb­leıa­synyń  XII quryltaıynda «Úshtuǵyrly til» týraly joba­ny jarııa etken bolatyn. Sony­men qatar, 2007 jylǵy «Jańa álemdegi jańa Qazaqstan» at­ty halyqqa Joldaýynda da  «Til­derdiń úshtuǵyrlylyǵy» at­ty mádenı jobany kezeń-kezeń­men iske asyrýdy usyndy. Iаǵnı, bul baǵdarlamalardyń basty ıdeıasy Qazaqstandy búkil álem halyqtaryna úsh tildi birdeı paıdalanatyn joǵary bilimdi memleket retinde tanytý edi. Atap aıtatyn bolsaq, olar: qazaq tili – memlekettik til, orys tili – qarym-qatynas tili jáne aǵylshyn tili – damyǵan memlekettermen tereze teńestirip, solardyń qataryna qosylý úshin qajet. Qarapaıym tilmen aıtqanda, qazaq tildi damytý kerek, orys tilin qoldanamyz jáne aǵylshyn tilin úırenemiz. Eger Elbasymyz qurǵan jospar halyq tarapynan qoldaý tabatyn bolsa, onda elimiz úlken jeńisterge jeteri aıdan anyq. Birinshiden, tilderdiń birligi halyqtardyń birligine alyp keledi degen úmittemin. Elimizde qazaq, orys, aǵyl­shyn tilderi teń ustalsa, eli­miz ekonomıkalyq jaǵynan da be­les­terdi baǵyndyrary anyq. Sońǵy jyldardaǵy elimizdiń eleýli jeńisteriniń biri EKSPO-2017 kórmesinen keıingi ásem qurylystar qaıda qalady dep oıladyńyzdar ma?! Al sol ǵımarattar Azııanyń bıznes ortalyǵyna aınalǵaly tur. Ol ortalyqtyń resmı tili – aǵylshyn tili bolyp sanalmaq. Bul elimizdegi týrızmniń damýyna alyp keler birden-bir jol. Ekinshiden, lıngvıstıka ǵyly­mynda, kóp til biletin adamnyń oılaý aýmaǵy, oı órisi keń bola­tyny dáleldengen. Adam ár tildi úırene otyryp sol tildiń máde­nıetimen, salt-dástúrimen tany­sady. Qazaqtyń batyry, jazý­shy Baýyrjan Momyshuly «Qansha til bilseń, sonsha ret adam­syń», – de­gen eken. Sol sebep­ti ár azamat óz­ge tilderdi ózi úshin úırenýi kerek. Úshinshiden, qazir úsh tildi meńgerý zamannyń talabyna aınalyp bara jatyr. Mysaly, men ózim oqıtyn bizdiń mektepte úsh til tereńdetilip oqytylady. Al qazir qazaq tilinde joq kóp aqparat orys, aǵylshyn tilderinde tabylyp jatady. Sol sebepti, «Til – bilimniń qaınar kózi» dep aıtsaq qatelespeımiz. Ýaqyt ótken saıyn úsh tildi meńgerý tańǵa­lar­lyq jáıt bolýdan qalýda. Bul bizdiń elimiz úshin jaqsy bolmasa jaman emes. Iаǵnı, úshtuǵyrly til el úmitin alǵa súıreıtin jelken! Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» strategııasynda da úshtildilikti negizgi maqsat etip aldy. Sebebi, aǵylshyn tili álemdegi eń keń taraǵan til. Shamamen bul tilde jer betinde bir mıllıardtan astam adam sóıleıdi eken. Álem­degi ekonomıkasy damyǵan mem­le­ketter – Ulybrıtanııa men AQSh-tyń memlekettik tili. Sonymen qatar, ondaǵan mem­le­­­ket­terdiń resmı tili. Dúnıe­­degi barlyq aýdarma shyǵar­ma­lardyń, aqparattardyń 33 paıyzy aǵylshyn tilinen aýda­ryl­sa, 15 paıyzy fransýz tili­nen, al 1 paıyzy ǵana nemis tili­nen aýdarylady. Bul statıs­tıkalardan-aq aǵylshyn tilin meńgerýdiń qanshalyqty mańyzdy ekenin, aqparat pen bilimniń barlyǵy da sol tilde ekenin túsinýge bolady. Aǵylshyn tilin biletin adam jer júzinde bir mıllıard adammen erkin kommý­nı­kasııaǵa túse alady degen sóz. Biraq ózge tildi úırenemin dep júrip óz tilimizdi de umytý durys emes. Qurmetti aqynymyz Qadyr Myrza-Álıdiń: Ana tiliń – aryń bul, Uıatyń bop tur bette. О́zge tildiń bárin bil, О́z tilińdi qurmette, – degen tujyrymy barlyǵymyzǵa qoıylatyn talap. Sol sebepti til – qaı ulttyń bolmasyn tarı­hy men taǵdyry, tálimi men tár­bıe­siniń túp tamyry ekenin jady­myzda saqtaýymyz kerek. Eger halqymyz úshtildilikke kóship, Elbasymyzdyń saıasatyn qol­daıtyn bolsa, Qazaqstan­nyń damy­ǵan 30 memlekettiń qataryna qosylatynyna men kámil senemin. Qanat ISABEK, N.Nurmaqov atyndaǵy mamandandyrylǵan mektep-ınternattyń 10-synyp oqýshysy QARAǴANDY