Bolashaqtyń kepili

Til birligi bolmasa, pikir birligi bolmaıdy. Sondyqtan, bárinen de buryn adamdar arasyndaǵy birlikti ustap turǵan til máselesi mańyzdy. Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan – 2050: Máńgilik El» Joldaýynda úsh tuǵyrly tildi damytýdy qadap aıtty. «Qazaqstan memlekettik tildi ıgerýi kerek, orys tili arqyly álemdik mádenıet pen ádebıetke jetkenimizdi moıyndaýymyz kerek, bul tildi umytýǵa bolmaıdy» deı kele, aǵylshyn tili elimizdi álemdik arenaǵa shyǵarýdyń joly ekenin málim etti. Osy sózdi basshylyqqa ala otyryp, Esik gýmanıtarlyq-ekonomıkalyq kolledjinde qazaq, orys jáne aǵylshyn tili kafedrasynda aýqymdy da mańyzdy ister atqarylýda. Ultymyzdyń uly ustazy Ahmet Baıtursynov «О́z aldyna el bolýǵa ózindik tili, ádebıeti bar el ǵana jaraı alady» degen eken. Halqymyzdyń ǵasyrlar boıy ańsaǵan táýelsizdigin nyǵaıtýdyń, ultymyzdyń tutastyǵyn saqtap qalýdyń negizgi alǵysharttarynyń biri – ana tili­mizdiń mereıin kóterý, paıdalaný aıasyn keńeıtý. Osy izgi paryzdy oryndaý­da kolledjde memlekettik tildi oqytý, úırený, qoldaný men damytýǵa baǵyttalǵan jumystar udaıy jáne júıeli júrgizilýde. Barlyq oqý-óndiristik qujattar: josparlaý, oqý isin uıymdastyrý men basqarý býyndarynyń barlyq otyrystarynyń hattamalary, joǵary oryndarǵa berilgen esepter men anyqtamalar 100 paıyz qazaq tilinde júrgiziledi. Elimiz ben jerimizdiń erteńgi ıesi – otanshyl, bilimdi urpaqty tárbıelep ósirý álemdik órkenıet kóshindegi óz ornymyzdy anyqtaýmen barabar. Asyl qundylyqtarymyzdy nasıhattaý, ulty­myzdy álemdik arenaǵa alyp shyǵý aǵyl­shyn tiliniń kómegimen iske asyrylary sózsiz. Kolledjde bilimgerlerdiń alǵan teorııalyq bilimderin is-tájirıbede kórsetý úshin «Aýdarma isi» mamandyǵy boıynsha dástúrli úrdis – joba jumystary júrgiziledi. Joba jumystarynyń negizgi maqsaty: bilimgerlerdiń oılaý qabi­letterin damyta otyryp, sózdik qor­laryn molaıtý, aýyzeki sóıleýge, óz oı-pikirlerin bildirýge, belgili bir taqyrypty talqylaı alýǵa daǵdylandyrý. Osyndaı jobalarymyzdyń biri – ertegiler. Balalar­dyń súıip tyń­daıtyn «Aldar kóse» erte­gisiniń 25 se­rııasy aýdarylyp, sýbtıtr jasalynsa, «Bastaýysh shet tili muǵalimi» mamandyǵy boıynsha oqıtyn bilimgerler 1-synypqa arnalǵan «О́zin-ózi taný» oqýlyǵyn jáne ertegiler men epostyq jyrlardy aǵylshyn tiline aýdaryp qana qoımaı, arnaıy kitap etip shyǵardy. Aýdarylǵan jumystardyń qorytyndysyn sahnalyq kóriniste kórsetý bilimgerlerdiń tilmen qatar akterlik sheberlikterin qalyptastyratyn ádisterdiń biri bolyp tabylady. Sondyqtan, atalǵan jumys­tardy bilim alýshylar arnaıy sahnada somdap, tildik daǵdysyn, akterlik qabiletin, bilim men biliktiligin kópshilik qaýymǵa usynady. Udaıy izdenis úlken bilimniń bastaýy­na aparary haq. Sol sebepti, bilim alýshy­lar praktıkalyq jobalar aıasynda Qazaq tarıhy, Altyn adam, Qazaqstan, Astana, Qazaqstannyń jeti keremeti degen birneshe tarıhı jumystardy aǵylshyn tiline aýdaryp, kolledj murajaıyna qol ushyn berip, kelgen sheteldik qonaqtardyń qyzyǵý­shylyǵyn arttyrý jolynda paıdaly ári qyzyqty jumystar atqarýda. Aýdarma isimen aınalysý kezinde birinshi, ekinshi kýrs bilim alýshylaryn tóseldirý úshin jeńil týyndylardan alynsa, al úshinshi kýrsqa kelgende, árıne, jumystyń kólemi men mazmuny kúrdelene túsedi. Búgingi kúni Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń rejısseri Aqan Sataevtyń «Jaýjúrek myń bala» tarıhı ekshn-fılmi men belgili reseılik rejısser Leonıd Belozorovıch túsirgen partızan jazýshy, Halyq qaharmany, Uly Otan soǵysynyń batyry Qasym Qaısenovtiń erligi madaqtalǵan, Ýkraınada jaryqqa shyqqan shytyrman oqıǵaly tarıhı fılmdi jáne tórt bólimnen turatyn «Baýyrjan Momyshuly» fılmin qazaq tilinen aǵylshyn tiline aýdaryp, olarǵa sýbtıtr men dybystaý jasaý arqyly bilimgerler bilimderin shyńdaýda. Bul oraıda jol kórsetip, izdeniske umtyldyryp júrgen, árıne, ustazdar qaýymy ekeni sózsiz. Mamandyqtyń máni men mazmunyn tereńnen tolǵaı­tyn qazaq tili, orys tili jáne aǵylshyn tili men oqytý ádistemesi kafedrasy­n­yń oqytýshylary atalǵan is-sharalardy josparly jáne júıeli atqarýda. Til arqyly adam dúnıeni tanyp biledi, barlyq bilimdi sol arqyly ıgeredi. Sondyq­tan, «Mekteptiń tili bolmaǵan til memleket­tiń de tili bola almaıdy», dep Halel Dosmuhamedulynyń aıtqan sózin eskersek, tildiń oqytý sapasynyń joǵary bolýy – bolashaqtyń kepili. Tarıhymyz ben mádenı qundylyqtarymyzdy nasıhattaý – ǵylymı baǵytta parasattylyqpen durys jolǵa qoıylsa, Elbasynyń alǵa qoıǵan Máńgilik El bolý maqsaty oryndalatyny sózsiz. Nurjan JÁRKIMBEKOV, Esik gýmanıtarlyq-ekonomıkalyq kolledjiniń aǵylshyn tili pán oqytýshysy Almaty oblysy, Eńbekshiqazaq aýdany, Esik qalasy