Sýbsıdııadan qashanǵy qaǵylamyn?..

Memleket basshysy N.Nazarbaev aýyl sharýa­shy­lyǵyn damytýǵa erekshe kóńil bólip keledi. Sonyń jarqyn dálelindeı bolyp sharýa adamyna qoldaý bildirý maqsatynda kóptegen memlekettik baǵdarlamalar ázirlenip, qazir júzege asyrylýda. О́kinishke qaraı, memleket tarapynan kórsetiletin mundaı qoldaýdan keıbirimiz syrt qalyp jatqan jaıymyz bar. Máselen, men Elbasy saıasatyna ıek artqandyqtan, Jambyl oblysy, Merki aýdany, Qostoǵan aýylynda «Dáýren» sharýa qojalyǵyn qurǵan edim. Alaıda, bul «dáýrenimiz» uzaqqa barmaı ma degen qaýip te joq emes. Sonaý 1993 jyly mem­lekettik jer qorynan alynǵan 196 gektar alqappen aýdandaǵy áıelder arasynda birinshi bolyp eginshi­lik­pen aınalysa bastadym. Sony­men ne kerek, ótken jyly Merki aýdanynyń basshylyǵy barlyq sharýa qojalyqtaryna qant qyzyl­shasyn ósirý týraly usynys tastady. О́ıtkeni, Merki qant zaýytyna shıkizat qajet edi. Men bul iske bilek túre kirisip, jerimdi daıyndaǵan soń Merki aýdany ákiminiń orynbasary M.О́mirbekovke baryp, «jerim daıyn, tek tehnıka men qarajat kerek» dep kómek suradym. Ol «qyzylsha eki qulaq bolǵanda maǵan kelińiz, sýbsıdııa alasyz» degen ýádesin berdi. Sodan 61 gektar jerge qyzyl­sha egip, onyń barlyq kútimin ja­sadym. Jáne de jerimniń 40 gek­­taryna saflor, al 40 gektaryna arpa ósirdim. Oraıy kelgende aıta ketetin bir jaıt, el Úkimeti qant qyzylshasynyń ár gektaryna 50 myń teńge sýbsıdııa beredi degennen keıin tıisti qujattarymdy da ótkizgen edim. Qyzylsha alqabymnyń jaıyn tekserý úshin aýdan ákimdiginiń arnaıy komıssııasy da kelip kórip, tıisti qorytyndylaryn berdi. Tipti, Sarymoldaev aýyl­dyq okrýgy ákiminiń anyqtamasy da bar. Alaı­da, meniń eń­begim zaıa kete­tin boldy, sosyn Merki aýdany ákiminiń aýyl sharýa­shylyǵyn qada­ǵalaıtyn orynbasary M.A.О́mir­­bekovtiń aldyna bir­­neshe ret barsam da esh­bir kómek kórsetilmedi. Ne kerek, sóıtip memleket sáýir aıynda bólgen zańdy qar­jyny der kezinde ala almaı, aryq tartýǵa, qyzylsha alqabyn sýarýǵa múmkindik bolmady. О́zimniń qant qyzylshasy men arpaǵa sýbsıdııa alma­ǵanym týraly aýdan basshy­laryna birneshe ret aıttym. Tipti, byltyrǵy shil­de aıynda Jambyl oblysy ákiminiń orynbasary A.Nuralıevke de baryp, jaǵdaıymdy aıtyp jetkizdim. Bul jaıttan oblystyq aýyl sharýa­shy­lyǵy basqarmasynyń bas­­shysy N.Nurjigitov te jaq­sy habardar. О́kinishke qaraı, búgingi kúnge deıin odan eshbir nátıje joq. Ob­lys aýdan­ǵa siltese, al aýdan bas­shylary meni qur­ǵaq ýá­demen bos áýrege salyp ke­ledi. Ol ol ma, oblys bas­­shy­lyǵynyń atyna byl­tyrǵy jyldyń jeltoqsan aıyndaǵy jaz­ǵan aryzyma áli kúnge deıin jaýap joq. Osyndaı jaý­apsyzdyq saldarynan men Merki qant zaýytyna qyzylsha tuqy­myn alǵanym úshin 449 myń teńge, al jer jyrtyp, tuqym sepken traktorshy jigitke 80 myń teńgedeı qaryz boldym. Al endi qant qyzylshasyn menen 1,5-2 aı kesh sepken sharýalar da sýbsıdııa alǵany má­lim. Sonda me­niń jazyǵym ne? Aýdan bas­shylarynyń mindeti Elbasy tapsyrmasyna saı kásipkerlerge, sha­rýalarǵa jaǵdaı jasaý, kómek berý jáne halyqqa qyzmet kórsetý emes pe edi? Jalpy, Sarymoldaev pen Oıtal aýyldyq okrýg­teriniń, Merki aýdany bas­shylarynyń sharýalarǵa degen kózqarasy ala-qula ma dep oılaısyz. Máselen, meni osy jyldary eshbir saltanatty sharalarǵa shaqyrǵan emes jáne marapat ta kórmedim. Esesine byltyr jeltoqsan aıynda aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleri merekesin ót­kizip, onda malshylar men dıqandarǵa baǵaly syı­­­lyqtar berildi. Sol syı­lyqtarǵa aýyl sharýa­shy­lyǵyna esh qatysy joq jandar, jas qyzmetkerler ıe bolyp shyǵa keldi. Biz de ań-tań boldyq. Tipti, maǵan bir aýyz jyly sóz aıtpaǵany da janyma batady. Jasym alpystyń altaýyna jetse de analyq basymmen jap-jas basshylardyń esigin qaǵyp, júıkemdi tozdyryp, qajyp ta qamyǵyp ta júrgen jaıy­m bar. Al maǵan tıisti sýbsıdııa bermeı ákim-qaralar bıyl taǵy da qant qy­zyl­shasyn ósirińder degen tapsyrma berip jatyr. Sonda qyzylsha alqabyn kóbeıtý tek joǵaryǵa aqpa­rat berý, aldyńǵy orynnan kóriný, aýdanǵa mol qarjy bóldirý úshin qajet bolǵany ma? Nege olar meniń quqymdy tap­taıdy? Men osy má­seleni muqııat baıandap, eli­mizdiń Bas Prokýroryna joldaǵan aryzymdy Merki aýdany prokýroryna jol­daǵan eken. Al Merki pro­kýrorynyń jaýa­bynda men sýbsıdııa su­ra­ǵan aryzymdy qaıta alyppyn-mys. Al zań boıyn­sha me­niń aryzym eshqashan qaı­tarylmaıdy, tek ony qa­raýsyz qaldyrý týraly ózim qosymsha aryz jazýym ke­rek. Biraq, men eshqandaı qosymsha aryz jazǵan emes­pin. Qoryta aıtqanda, mem­lekettiń zańdy bólgen aq­sha­­synan men ne úshin bas tartýym kerek? Aýdan pro­kýrorynyń jaýaby eshbir negizsiz jaýap emes pe? Sha­­rýa qojalyǵymdy ke­ńeıtý, kó­kónis ósirý maq­satymen 2008 jyly standartty jylyjaı salýǵa arnaıy fırmamen keli­sim­ge otyrǵan edim. Ol josparym da iske aspady. О́ıt­keni, aýdan bas­shy­lary qol­damady. Sonda aýdan basshylarynyń kózdegeni ne, memlekettik baǵ­darlama kimder úshin jáne ne úshin jasalady? Áıtpese sýbsı­dııadan men qashanǵy qaǵy­lamyn? Quzyrly orynda otyrǵan halyqqa janashyr adamdardyń men se­kildi qa­rapaıym sharýaǵa berer kó­megi bar ma eken? Nesipkúl KEZEŃBAEVA, «Dáýren» sharýa qojalyǵynyń tóraıymy Jambyl oblysy