Senim júgi aýyr
О́ńirlerde «100 naqty qadam» Ult Jospary júzege asyryla bastady. Osy maqsat jolyndaǵy Elbasy talaptaryn, tapsyrmalaryn oryndaý – mindet.
Ult Josparyn júzege asyrý úshin oblysta arnaıy komıssııa qurylyp, alty jumys toby jumys jasaýda. Basty maqsat – «100 naqty qadam» alǵa qoıǵan mindetterdi oryndaý. Sondyqtan negizgi basymdyq óndiristi óńirdiń órkendeýine, jańa jumys oryndarynyń ashylýyna, halyqtyń ómir súrý deńgeıiniń joǵary bolýy úshin jumys jasaıtyn salalarǵa beriledi. Pavlodardaǵy óńirlik kommýnıkasııalar qyzmetinde brıfıng ótkizgen oblys ákimi Bolat Baqaýov osy baǵytta atqarylatyn jumystarǵa sholý jasady.
Ákimniń aıtýynsha, óz isin jańa bastaǵan sheneýnikterge tálimgerler bekitilip, beıimdelý jospary qurylady, ıaǵnı memlekettik qyzmetshiler jumysqa qabyldaný tártibimen mansap satysymen kóteriledi. О́ıtkeni, aldymyzda el damýynyń basty baǵyttaryn aıqyndaıtyn naqty mindetter tur. Birinshi reforma – «Kásibı memlekettik apparat qurý». Alǵashqy toqsanda oblysta ótken 16 baıqaýdyń nátıjesinde 6 memlekettik qyzmetshi joǵary laýazymǵa taǵaıyndaldy. Birinshi ret memlekettik qyzmetke ornalasqandarǵa úsh satyly irikteý júıesi engizildi. Oblysta jyl basynan beri 537 adam test tapsyrǵan. Olardyń 297-si joǵary nátıjege qol jetkizdi. О́ńir basshysy memlekettik qyzmetke birinshi ret qabyldanýshylar úshin mindetti túrde synaq merzimi berilip, eńbekaqy jumys nátıjesi boıynsha tólenedi, dedi. Bul kúnderi 32 memlekettik qyzmetshi synaq merziminen ótýde. Memlekettik organdarda memlekettik qyzmetshilerdiń qyzmetin baqylaý ádistemesi bekitildi. Al, «B» korpýsy qyzmetshileriniń sapasy jyldyq jeke jospar boıynsha baǵalanady. Birinshi toqsanda 2380 memlekettik qyzmetshi baǵalaýdan ótti.
Elimizde júrgizilip jatqan reformalarǵa sáıkes zań ústemdigin qamtamasyz etý úshin oblysta jergilikti polısııa jumysyn bastady. Qoǵamdyq tártipti qorǵaý, jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý úshin jańa josparlar jasalyp, jergilikti polısııanyń jumysyna aqparattyq qoldaý jasalýda. Jyldyń alǵashqy toqsanynda qylmystyq quqyq buzýshylyqqa qatysty 140 fakti anyqtalǵan. Mal urlyǵy jáne buzaqylyq boıynsha qylmysty áshkereleý 75 paıyzǵa ulǵaıdy. Budan bólek, jergilikti polısııa qyzmetkerleri aýyldyq jerdegi mal urlaý máselesine erekshe mán berýde. Jergilikti ákimshilik, sharýa qojalyǵynyń basshysy jáne malshy arasynda resmı túrde shart jasalyp, eńbekaqy belgilenedi. Oblysta aýyldardyń kartasyn qurý josparlanýda. Sonymen birge, «Qylmystyq quqyq buzýshylyq kartasy» respýblıkalyq ınternet-portaly quryldy. Turǵyndar portal arqyly qylmystyq ahýal týraly pikirlerin qaldyra alady. Bul jumys úshin oblystyq bıýdjetten 28 mıllıon teńge bólindi. Jalpy, alǵashqy toqsan qorytyndysy boıynsha qoǵamdyq oryndardaǵy qylmys sany 9 paıyzǵa deıin, kóshedegi qylmys 16,6 paıyzǵa, jol-kólik oqıǵalary 0,7 paıyzǵa, jol apatynan qaıtys bolǵandar sany 40 paıyzǵa deıin tómendegen. Sot otyrystarynyń 92 zaly aýdıo-beınetirkeý quraldarymen jabdyqtaldy. Ekinshi reforma – «Zańnyń ústemdigin qamtamasyz etý». Reformanyń maqsaty – azamattardyń sot tóreligine qoljetimdiligin jeńildetý. Osy oraıda «Qoǵamdyq kelisim» medıasııa ortalyǵy quryldy.
О́tken jyldyń qorytyndylary boıynsha óńirge 450 mlrd. teńge ınvestısııa tartyldy. Bul elimizdegi óńirler arasynda ınvestısııalar tartý boıynsha oblystyń kóshbasshy bolýyna jol ashyp otyr. Alǵashqy besjyldyqta oblysta 274 mlrd. teńgege 68 joba engizilipti. Bul jobalardyń iske asýy barysynda 5,5 myńnan astam jumys orny qurylyp, quny 200 mlrd. teńgeden astam ónim óndirildi. Ekinshi besjyldyqta da ınvestısııalar kólemi 1,2 trln. teńgege jetpekshi. Iаǵnı, 7 myń jumys ornyn ashatyn 31 joba josparlanyp otyr. Bıyldyń ózinde quny 24 mlrd. teńge turatyn, 700 jumys orny ashylatyn 11 jobany iske qosý kózdelýde.
Ult Josparynyń «Indýstrııalandyrý jáne ekonomıkalyq ósim» atty úshinshi baǵytyn júzege asyrýda ınvestısııa tartý jergilikti atqarýshy organdardyń negizgi mindeti bolyp tabylady. Investorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda ótken jyldan bastap oblysta Investısııalar tartý agenttigi qyzmet etedi. Onyń negizgi mindeti – óńirdiń oń ınvestısııalyq ımıdjin qurý jáne alǵa bastyrý, bolashaǵy bar jobalardyń tizbesin qalyptastyrý, ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý kezinde «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha qyzmetter usyný, jobalardy iske asyrý barysynda týyndaıtyn júıeli máselelerdi sheshý. Investısııa aǵynyn arttyrý jóninde usynymdar ázirleý úshin oblysta Investorlar keńesi qurylǵan, onyń quramynda iri otandyq jáne sheteldik kompanııalar, bankter men sarapshylar bar. Investorlar úshin arnaıy saıt iske qosylmaq. «Ertis Invest» ınvestısııalyq forýmyn ótkizý dástúrge aınaldy. Byltyr 500 mlrd. teńge kóleminde kelisimderge qol qoıyldy.
Jerdi tıimdi paıdalaný jáne naryq aınalymyna túsirý ekonomıkany damytý baǵyttarynyń biri bolyp sanalady. О́tken jyly jáne jyldyń aǵymdaǵy kezeńinde aınalymǵa 653 myń ga tartyldy, onyń 497 myń ga alańyndaǵy 655 jer telimi ótkizilgen 43 konkýrstyń nátıjeleri boıynsha ýaqytsha paıdalanýǵa berildi. Jáne de 156 myń ga turǵyndardyń maldaryn ustaýǵa satýdan tys usynyldy. Paıdalanýsyz jatqan aýylsharýashylyq jerlerine aı saıyn monıtorıng júrgizilýde. Búgingi kúni buryn qabyldanǵan qaýlylardyń jáne jalǵa berý sharttarynyń kúshin joıý arqyly memleketke 323,3 myń ga jer qaıtaryldy, sot organdaryna 30,3 myń ga jerdi májbúrlep alý jóninde talap aryz jiberildi. Aldaǵy naýqanda óńirdegi egis alqaby 1194000 gektardy qurap otyr. Aýyspaly eginshilik júıesin saqtaı otyryp, 1 gektar sýarmaly alqaptan 1 mıllıon teńgeniń ónimin alýǵa bolady. Tabysqa kenelý úshin shaǵyn sharýashylyqtardyń kooperatıv qurýy kerek. Aýylsharýashylyq taýar óndirýshileri básekege barynsha tótep berýi tıis. Byltyr 700 myń tonnadan astam astyq jınaldy. Kartoptyń ónimdiligi 1,2 esege ósti. Aýdandardaǵy bos turǵan Ertis jáne Ýálıhanov elevatorlary iske qosyldy. Ýspen aýdanynda jańa eki astyq saqtaý qoımasy paıdalanýǵa berildi.
Turǵyn úı máselesine oraı «Alıýmınstroı» shaǵyn aýdanynda kóp qabatty zamanaýı turǵyn úıler salý isi jalǵasady. О́tken jyly óńirde memlekettik baǵdarlamalar sheńberinde 12 turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Oblys ortalyǵynda osy aptada «О́ńirlerdi damytý-2020» baǵdarlamasy aıasynda 72 otbasy páter aldy. Jańa 5 mektep ashyldy. Oblys ortalyǵynda perınataldyq ortalyqtyń jańa ǵımaraty boı kóterdi. Aýdandarda 7 dárigerlik ambýlatorııa iske qosyldy. Oblysta jyljymaıtyn múliktiń shamamen alǵandaǵy jalpy quny 4,4 mlrd. teńge bolatyn 2344 nysandy zańdastyrýǵa 1090 ótinish berildi.
Ult Josparynyń 56-shy qadam aıasynda memlekettik menshikti jekeshelendirý júrgizilýde, qalpyna keltirý jáne bankrottyq áreketter jetildirilýde. Keshendi jekeshelendirý josparynyń sheńberinde oblysta quny 1,4 mlrd. teńge turatyn 9 nysan satyldy.
Bilim salasynda kóptildi bilim berýdi iske asyrý sheńberinde osy baǵyt boıynsha baǵdarlamalardy júzege asyratyn mektepter sany artyp keledi. 79-qadam – «Bilim berý júıesinde – joǵary synyptar men JOO-larda aǵylshyn tilinde oqytýǵa kezeń-kezeńmen kóshý» boıynsha kóp tilde bilim beretin mektepter sany bıyl 66-ǵa jetpek. Bastaýysh bilimniń jańa standartynyń «Adam jáne qoǵam» bóliminde «Máńgilik El» ıdeıasynyń qundylyqtaryn tárbıeleýge baǵdarlanǵan «Dúnıetaný» jáne «О́zin-ózi taný» pánderi engizilgen.
Densaýlyq saqtaý basqarmasy memleket-jekemenshik seriktestigi sheńberinde 5 jobany iske asyrýdy josparlap otyr. Lenın kentiniń dárigerlik ambýlatorııasy qaladaǵy №3 emhanaǵa, Kenjekól aýylynyń dárigerlik ambýlatorııasy №4 emhanaǵa, Ekibastuzdaǵy №1 emhana satyp alý quqyǵynsyz senimgerlik basqarýǵa berilmek. Al, oblys ortalyǵyndaǵy №1 aýrýhana jáne Ekibastuz qalalyq aýrýhanasy ǵımarattary kompıýterlik tomograf ornatýǵa arnalyp qaıta qurylady.
84-qadamǵa sáıkes áleýmettik kómekti ońtaılandyrý júrgizilýde, bul maqsatta «О́rleý» jobasy júzege asyrylýda. Qazirgi kezde otbasyn turaqtanýdyrýdyń áleýmettik sharttaryn 44 otbasy jasasty ( adamdarynyń sany – 209), olarǵa 1,9 mln. teńge shartty aqshalaı kómek berildi. Jyl basynan «О́rleý» qanatqaqty jobasy Pavlodar oblysynyń 4 óńirinde jalǵasýda. О́ńirde 24 oblystyq, 83 qalalyq jáne aýdandyq etnomádenı birlestik, oblystyq assambleıanyń 13 fılıaly, 43 qoǵamdyq keńes, 21 analar keńesi óz jumystaryn júrgizýde. Oblys ortalyǵyndaǵy Dostyq úıinde mereıtoılyq jylǵa bastaý bolǵan «Úlken El – Úlken Otbasy» aksııasy ótkizildi. Elbasynyń qatysýymen aǵymdaǵy jylǵy naýryz aıynda Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyn qurý sheńberinde eńbek ujymdarynyń respýblıkalyq forýmyna 4 myńnan astam jumysshy mamandyǵynyń ókilderi qatysty.
«Úlken El – Úlken Otbasy» jalpyulttyq jobasynyń sheńberinde oblysta qaıyrymdylyq jumystary uıymdastyrylýda. «Qaıyrymdylyq kerýeni» jáne «Qaıyrymdylyq» aksııalaryna barlyq menshik nysandaryndaǵy uıymdar, etnomádenı birlestikter belsendi qatysyp, is-shara barysynda turǵyndardyń osal toptaryna, ardagerlerge, múmkindikteri shekteýli adamdarǵa, az qamtamasyz etilgen jáne kópbalaly otbasylaryna materıaldyq qoldaý kórsetedi. Oblysta qoǵamdyq keńes quryldy. Keńes músheleriniń úshten ekisin azamattyq qoǵam ókilderi quraıdy. Qoǵamdyq keńester qyzmetiniń basty maqsaty – turǵyndardyń áleýmettik mańyzdy máseleler boıynsha pikirlerin eskerý.
Brıfıng qorytyndysynda Bolat Baqaýov óńirdegi memlekettik qyzmetshilerdi «100 naqty qadam» Ult Josparynyń oryndalýyn jaýapkershilikpen atqarýǵa shaqyrdy. Ár memlekettik qyzmetshi óziniń naqty ýchaskesinde ne istegeni jáne qandaı jumystardy atqaryp jatqandyǵyna baılanysty kez kelgen ýaqytta naqty jaýap berýge daıyn bolýy tıis», dedi ákim baspasóz máslıhatynda. Sońynan oblys ákimi jýrnalısterdiń suraqtaryna jaýap berdi.
Baıanaýyl da EKSPO-2017-ge daıyndalýda
Halyqaralyq kórmege keletin sheteldik týrıster sany kóbeıeri anyq. Otandyq týrızmniń jolyn ashýǵa tamasha múmkindik. Oblystyq ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń habarynsha, bizdiń óńirdegi «Saıat Pavlodar» jáne «Pıat zvezd» týrıstik kompanııalary «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasymen kelisimshartqa otyryp, kórmede sheteldikterge qyzmet kórsetetin uıymdardyń qataryna qosyldy. Kelisimshart sheńberinde oblysta 5 týrıstik marshrýt ashylmaqshy. Sheteldikter «Pavlodar – Ertis jaǵasyndaǵy qala», «Baıanaýyl ańyzdary – 1», «Baıanaýyl ańyzdary – 2», «Shaldaı ormanyna saıahat» jáne «Ertis-Baıan óńiri» marshrýttarymen júre alady. Baıanaýyldyń Jasybaı, Sabyndykól kólderi, Máshhúr Júsip kesenesi, Ǵabdulýahıt Haziret kesenesi, «Qaz qonaq» eskertkishi bar. Negizgi marshrýttar óńirdiń Baıanaýyl, Lebıaji, Sharbaqty aýdandarynyń jáne Pavlodar men Ekibastuz qalalarynyń aýmaǵyna arnalyp otyr.
Qazir týrıstik marshrýttardy, saıahattaý baǵytyna engen ár nysandy daıyndaý sharalary júrgizilýde. Budan soń «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasy tekserip, tıisti ruqsatyn beredi. Iаǵnı, bizdiń oblys halyqaralyq kórmede tranzıttik óńir atanady. Reseıdiń birqatar óńirleri Astanaǵa bizdiń oblys arqyly jolǵa shyǵady. Týrıstik belgilerdi de úsh tilde daıyndaý bastalady. Marshrýttar aýdıogıdpen qamtamasyz etilmek. Eriktiler jumys jasaıdy. О́ńirge jańa ınvestorlardy tartýǵa jáne týrıstik nysandardy damytýǵa jol ashylmaq. Qazir oblystan EKSPO nysandarynyń qurylysyna «Qazenergokabel», «Kastıng», «KSP Steel» jáne «STIROL» kásiporyndary qatysýda. Qurylysqa qajetti bolat ónimderin, elektr ótkizgish symdardy jáne jol qurylysyna qajetti penopolıstırol jetkizýde. Olar «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasymen kelisimshartqa otyrǵan.
Al, EKSPO-2017 kórmesiniń taqyryby – Bolashaqtyń energııasy. Oblys ortalyǵyndaǵy joǵary oqý oryndary da jobalaryn usynýda. О́ńirde kórmeni nasıhattaıtyn 26 bılbord ornatylǵan. Búginde 150 erikti sertıfıkat alǵan. 2017 jylǵa deıin oblysta eriktiler sany 1 myń adamǵa jetpekshi. J.Aımaýytov atyndaǵy oblystyq mýzykaly-drama teatry Astanada óner kórsetedi.
Bozshakól álem nazarynda
2015 jyldyń jeltoqsan aıynda Memleket basshysynyń qatysýymen ótken jalpyulttyq telekópir aıasynda Bozshakólde iske qosý-retteý jumystary bastalǵan bolatyn. Bıyl aqpanda alǵashqy mys konsentraty alyndy. Bozshakól óniminiń alǵashqy partııasy Qytaıǵa eksporttalmaq.
«KAZ Minerals Bozshakol» kompanııasynyń málimetterinshe, Bozshakól ken baıytý kombınaty óndirisi 2016 jyldyń sońyna qaraı tolyq qýatynda jumys jasaıtyn bolady. Ol kezde ken baıytý kombınaty jylyna 30 mıllıon tonna mys óndiredi. Aldaǵy jyldary óndiriletin mystyń kólemin 49 mıllıon tonnaǵa jetkizý josparlanýda. Bul kúnderi fabrıkada táýligine 120 myń tonna ken óndirilse, keler jyldan bastap bul kórsetkish 140 myń tonnaǵa jetedi. Kásiporynda vahtalyq tártip boıynsha elimizdiń ár jerinen 1500 jumysshy, qurylysshy eńbek etýde. Kompanııa kásiporynǵa jastardy jumysqa qabyldaýǵa basymdyq beredi.
Ekibastuz dalasyndaǵy Bozshakól – álemdik deńgeıdegi biregeı kenish. Kenishtiń qoldanylý merzimi – 40 jyl. Ken baıytý kombınatynyń qurylysyn júrgizý elimizdiń Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha júzege asty. Bozshakól, jalpy, ıgerilmegen ken oryndarynyń biri. Pavlodar-Astana baǵytyndaǵy joldyń boıy, Shiderti kentinen ótken soń, oń jaqtan alyp qurylys alańy kórinedi. Negizinde, Bozshakóldegi jobany ıgerýdiń úshjyldyq kezeńi 2012 jyly bastaldy. Bozshakól syndy aýqymdy kenishti salýǵa 6-7 jyl ýaqyt ketedi eken. Ken ornynyń jumys jasaýyna Ekibastuzdyń GRES-1 stansasy jáne Shiderti sý qoımasynyń qory paıdalanylady dep eseptelgen. Alǵashqy 10 jyl ishinde jylyna orta eseppen 100 myń tonna ken alynady. Bozshakóldiń mysy jer astyna túspeı-aq betinde ǵana tur, qazýǵa daıyn, sondyqtan ashyq ádispen óndiriledi. Bul dalada mys qana emes, sondaı-aq, molıbden, altyn, kúmis jáne basqa da qundy metaldar jetedi. Bozshakól dalasynyń ken qorlarynyń ereksheligi de sol. Tabıǵı baılyqty satýdan qazynamyzǵa kiris quıylady, ornyqty ekonomıkalyq ósýge tıimdilik týǵyzady. Iаǵnı, Bozshakól evolıýsııalyq órkendeýdiń ǵasyrlyq jobasy deýge bolady. Ken baıytý kombınatynyń qurylysy álemdik standarttarǵa saı júrgizilýde, deıdi mamandar.
Ken baıytý kombınatynyń iske qosylýy eldiń metallýrgııalyq shıkizat qýattylyǵyn elý jylǵa qamtamasyz etedi.
Túrkııalyq baýyrlardan úırenerimiz kóp
Bolashaqta oblysta keńse taýarlaryn shyǵaratyn kásiporyn iske qosylýy múmkin. Túrkııalyq kásipkerler óńirde osyndaı ınvestısııalyq jobany qolǵa almaqshy. О́ńir úshin 25 mıllıon dollar ınvestısııa salyp, arnaıy ekonomıkalyq aýmaǵynda keńse taýarlary men balalar oıyn alańdaryn shyǵaratyn kásiporyndar ashýǵa daıyn.
Bul týraly oblys ákimdiginde bolǵan kezdesý barysynda aıtyldy. Ekijaqty tıimdi áriptestik múmkindikteri talqylandy. Bul oblysqa shetelden quıylatyn ınvestısııalar arta bastady degen sóz. Budan basqa, mysaly, Túrkııa eliniń taýar tasymaldaýshylary da jumys isteıdi, birqatar birlesken kásiporyndar da bar. О́ńirimizdiń tıimdi geografııalyq jaǵdaıy ınvestısııalar tartýda úlken basymdyq berýde. Investorlar úshin salyqtyq jeńildikter qarastyrylǵan «Pavlodar» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy ornalasqan. Aımaqtyń negizgi baǵyttary – hımııa, munaı-hımııa salalaryn jáne tústi metallýrgııa salalaryn damytý. Investorlar óńirde óndiriletin alıýmınııge, «Neftehım LTD kompanııasy» JShS men basqa da ónerkásip kásiporyndarynyń ónimderine qyzyǵýshylyq tanytty. Alıýmınıı ónimderi álemdik ekonomıkalyq daǵdarysqa qaramastan, Túrkııa men Belarýs elderine eksporttalýda. Oblystyq ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy málimetinshe, ótken jyly óńirden alys-jaqyn shetelderge alıýmınıı metaly tasymaldanǵan. Pavlodarlyq alıýmınıı Túrkııa eline de jetkizilýde. О́tken jyldyń alǵashqy bes aıynda taýar aınalymynyń kólemi 102,6 mıllıon AQSh dollaryna jetti. Mamannyń sózinshe, jergilikti tórtinshi deńgeıli alıýmınııge degen suranys joǵarylaı túsken. Mysaly, 2013 jyly metaldan jasalǵan symdar 6,2 mln. dollar kóleminde eksporttalsa, araǵa jyl salyp atalmysh kórsetkish 9,7 mln. dollarǵa jetti.
Túrkııalyqtardy da pavlodarlyq alıýmınıı men polıpropılen qyzyqtyrady eken. Abdýllah Ekındjı basshylyq etetin «Burak Aluminyim» zaýyty – óz elindegi iri óndiris oryndarynyń biri. Alıýmınııdi óńdeýdi osy kásiporyn basshylyǵy qolǵa almaqshy.
Al, «Pensan A.S» kompanııasy jylyna 1-1,5 mıllıon dana qalam shyǵaryp, 58 memleketke jetkizedi. Kompanııanyń bas dırektory Fatıh Chıftchıoglý endi syrtta óndiris ashatyn ýaqyt jetti. Pavlodarlyq kásip
kerlermen birlesip, keńse taýarlaryn shyǵarý isin qolǵa almaqpyz, deıdi.
Dápter, qaryndash, óshirgish, syzǵysh jasap shyǵarýǵa jergilikti bılik pen kásipkerler daıynbyz dep otyr. Ystanbul kásipkerleri qaýymdastyǵynyń basshysy Mustafa Bashqurt pavlodarlyqtarǵa alǵys aıtyp, aldaǵy ýaqytta ortaq ınvestısııalyq jobalardyń sátti júzege asýynan senim bildirdi.
Betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Pavlodar oblysyndaǵy tilshisi Farıda BYQAI
