dástúrli pikir almasý alańy
Eýrazııalyq medıa forým – táýelsiz, úkimettik emes organ. Ol jyl saıyn halyqaralyq forým ótkizip, ǵalamdyq aýqymda oılaıtyn saıasatkerlerdiń, jýrnalısterdiń, sarapshylardyń basyn qosyp, erkin jáne barynsha ashyq pikir almasý alańyn quryp berip otyrady. Pikir almasý barysynda álemdegi jáne aımaqtardaǵy turaqtylyqty saqtaýdyń sony joldary da atalyp, olardy úkimet basyndaǵy saıasatkerlerdiń qulaǵyna jetkizý jumystary qatar júredi
2002 jyldan beri elimizde ótkizilip kele jatqan osynaý keń aýqymdy halyqaralyq shara – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń beıbitsúıgish saıasatyn, únqatysý joldaryn iske asyrýdaǵy halyqaralyq aýqymdy isterdiń biri bolyp keledi. Forýmnyń jumysyna elimizdiń aıtýly BAQ-tarynan basqa, CNN, Soltústik Atlantıka alıansy (NATO), Associated Press, Eýrazııa úıi, Kembrıdj ýnıversıtetiniń «Eýrazııa» ortalyǵy, International Herald Tribune, Eýronıýs, Russia Today, Halyqaralyq baspasóz ınstıtýty, ITAR-TASS, Reseıdiń «Jańalyqtar» aqparat agenttigi, Germanııa-Qazaqstan qoǵamy, Brıtanııa-Qazaqstan qoǵamy, Batys-Shyǵys ınstıtýty, Televızııa óneri men ǵylymynyń halyqaralyq akademııasy (AQSh), Amerıkanyń Qazaqstandaǵy saýda palatasy, Jýrnalıster odaǵynyń halyqaralyq konfederasııasy, Osy zamanǵy saıasattyń halyqaralyq ınstıtýty sııaqty álemdik jáne halyqaralyq BAQ, saraptama, zertteý uıymdary men qoǵamdary belsene atsalysady.
Bıylǵy HIII Eýrazııalyq medıa forýmnyń negizgi taqyryby álemdik ekonomıka jáne Shyǵys pen Batys arasyndaǵy bosqyndar problemasyna arnalmaq. Sonymen qatar, aımaqtyq jáne álemdik turaqtylyqty saqtaýdaǵy BAQ-tyń róli týraly áńgime qozǵalmaqshy. О́ziniń bul forýmǵa burynyraqta bergen baǵasynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bylaı degen bolatyn: «Osy jyldar aralyǵynda forým halyqaralyq deńgeıde keńinen tanylyp, aýmaly-tókpeli álemniń eń ózekti problemalaryn talqylaıtyn alańǵa aınalyp úlgerdi jáne olardy sheshýdiń jańa joldaryn tabýǵa jol saldy».
Eýrazııalyq medıa forýmnyń baspasóz hatshysy Tatıana Prılepınanyń aıtýyna qaraǵanda, HIII konferensııaǵa álemniń túkpir-túkpirinen, naqty aıtqanda, 50 elden 400 delegat keledi dep kútilýde eken. Solardyń ishinde álemdik deńgeıdegi sarapshy saıasatkerler, jetekshi ekonomıster men medıamamandar bar. Atap aıtqanda, AQSh-tyń arnaýly operasııalar komandovanıesiniń geosaıası máseleler jónindegi keńesshisi, doktor Parag Hanna, «Ulttyq brendıng» termıniniń avtory, zertteýshi Saımon Anholt, Grekııa parlamentiniń depýtaty, týrızm eks-mınıstri Olga Kefaloıannı, reseılik saıasattanýshy Maksım Sýchkov, Lıvannyń otstavkadaǵy brıgada-generaly, Taıaý Shyǵys problemalary zertteý ortalyǵynyń dırektory Hısham Djaber, RT (Russia Today) telearnasynyń bıznes baǵdarlamalary dıreksııasynyń júrgizýshisi Oksana Derevıanko sııaqty belgili qalamgerler men sarapshylar forýmǵa keletindigi jónindegi aıtypty.
Munda kelgen qonaqtarǵa aldymen EKSPO-2017 kórmesiniń tusaýkeseri jasalady. Sondaı-aq, osy jerde qazaqstandyq týrızm jáne «100 naqty qadam» baǵdarlamasynyń kórmeleri de sarapshylar men jýrnalısterge tanystyrylady. Odan ári forýmnyń ashylý saltanaty bolyp, ony belgili jýrnalıst Rız Han júrgizip otyrady. Munda dástúrli túrde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń quttyqtaýy oqylady. Sosyn uıymdastyrý komıtetiniń tóraıymy Darıǵa Nazarbaeva sóz sóıleıdi dep kózdelgen.
Forýmnyń alǵashqy otyrysy «Bolashaqqa aparatyn «100 naqty qadam». Osy zamanǵy tabysty memleketti uıymdastyrýdyń jańa joldary» degen jalpy taqyryppen bastalady eken. Onda álemdik ekonomıkalyq daǵdarys, munaı baǵasynyń kúrt quldyraýy, valıýtalardyń turaqsyzdyǵy, ınflıasııa sııaqty máseleler talqylaýdyń ortaq taqyryptaryna aınalatyn kórinedi.
Ekinshi otyrys «Álemdik ekonomıkanyń búgini men bolashaǵy. Kóshbasshy kim?» degen taqyrypta oı órbitedi dep kútilýde. 2014 jyl álemdik saıasat pen ekonomıkaǵa kúrdeli ózgerister ákeldi. Qazir ekonomıkalyq kórsetkishterdi joǵarylatý jolyndaǵy kúres údep tur. Qytaı ekonomıkasynyń damý perspektıvalary qaıda soǵýy múmkin. Gaz jolyndaǵy kúres, onyń bolashaǵy qandaı? Tabıǵı gaz geosaıasattyń quraly bola ala ma? Ol álemdik ekonomıkanyń energetıkalyq sektoryna qanshalyqty áser etedi? Mine, osy suraqtar otyrysta talqyǵa túsedi dep josparlanǵan.
Úshinshi otyrys «Taıaý Shyǵys. Múddeler qaıshylyǵy, bolashaqtyń boljamdary» degen taqyryptardy qamtıtyn bolady. Búgingi tańda aımaqta turaqtylyq qalyptasqan joq. Kerisinshe, jarylystar men teraktiler kúnine ondaǵan jazyqsyz adamnyń ómirin qıyp jatyr. Qazaqstanda tyıym salynǵan «Islam memleketi» (DAISh) degen qurylym áli de álemge úlken qaýip týdyryp otyr. Halyqaralyq koalısııa qansha kúsh-jiger jumsap jatqanymen, Islam radıkalızmi Taıaý Shyǵysty barynsha jaılap, qalypty tirshiliktiń tynysyn taryltýda. Bul óńirde oryn tepken memleketter basshylary óz kúshterimen terrorıstik uıymdardy aýyzdyqtaı alar emes. Osyndaı jaǵdaıda ne isteý kerek, qandaı usynystar men oı qosýlar bolýy múmkin degen suraqtar osy otyrysta keńinen talqylanbaqshy.
Tórtinshi otyrys tolyǵymen BAQ-tyń búgingi tańdaǵy múmkinshilikteri men bolashaqtaǵy áleýetine arnalyp, «Aqyl-oı men júrekti jaýlap alý úshin kúres. HHI ǵasyrdaǵy aqparattyq soǵystardyń erekshelikteri» atty taqyryptardy talqylaıdy. Jahandaný úderisi jaǵdaıynda adamdardyń aqyl-oıyn jaýlap alý jolyndaǵy kúres kún sanap údeı túsýde. О́ıtkeni, bul jekelegen memleketter men adamdardyń múddesine saı bolyp otyr. Jalǵan aqparattyń qalyń buqarany kóterip, onyń boıyna radıkaldyq ıdeıalardy sińire alady. Sóıtip, jappaı tártipsizdikter men tolqýlarǵa jol ashady. Sondyqtan, shynshyl aqparattyń áleýetin barynsha kúsheıtý kerek. Aqıqatty aqparat saıasat pen ekonomıkany ǵana emes, bıznesti de alǵa ilgerilete alady. Alaıda, kóptegen medıa-korporasııalar men olardyń qojaıyndary aqparat taratýdy tek ózderiniń aqsha tabar paıdaly qarýyna aınaldyrýdy kózdeýde. Sondyqtan, olar aqsha túsetin bolsa, barynsha jalǵan, las aqparattardy da qarsha boratýdan taıynbaıdy. Osyndaı adamzat úshin jasalatyn qaskúnemdikterge qalaı qarsy turýǵa bolady? Qandaı qarsy amaldardy qoldaný kerek? Mine, otyrysta osy baǵyttaǵy oı-pikirler ortaǵa salynatyn bolady.
«Brendıng eldiń ımıdjin ilgeriletýdiń quraly» atty taqyryptaǵy pikir almasýlar besinshi otyrysta júzege asyrylady dep kútilip otyr. Búgingi tańda naryqty brendterdi damytý strategııasynsyz kózge elestetýdiń ózi qıyn. Brend qarjy aktıvi retinde taza tabys ákeledi. Sonymen qatar, tutas memlekettiń ekonomıkalyq ósiminiń draıveri bola alady. Eldiń brendıngi – básekelestiń mańyzdy faktory jáne ınvestısııa tartýdyń tamasha bazasy. Sondyqtan, marketıng pen PR salasynda brendıng qalyptastyrý úshin eldiń ozyq aqyl-oılylary ter tógýde. Qysqasy, barynsha tanymal memleket bolý úshin brendıngti qalaı qoldaný kerek degen máseleler osy kúngi otyrystyń negizgi talqylanatyn taqyryptary bolmaq.
Al úshinshi – sońǵy kúngi otyrystyń taqyryby fýtýrologııa máselesine arnalady. Soǵan oraı, otyrystyń taqyryby da: «Fýtýrologııa – qoǵamdy jahandyq transformasııalaý nemese bolashaqtyń problemalaryn sheshý joldary» dep alynypty. Bolashaqtyń problemalary, qoǵam damýynyń jahandyq zańdylyqpen damý joldaryn tabý búgingi adamzattyń aldynda turǵan ózekti aǵymdardyń biri. Sondyqtan, bolashaqty boljaý ǵylymyn qandaı joldarmen alyp júrse durys bolady, boljamdardyń búgingi jetistikteri bolashaqty qanaǵattandyra ala ma, osy baǵyttaǵy ǵylymı jańalyqtar qandaı degen máseleler ortaǵa shyǵarylyp, mamandar men sarapshylar ózderiniń oılaryn aıtatyn bolady. Sonyń ishinde «qazaqstandyq 100 qadamnyń róli» týraly sheteldik sarapshylarǵa óz pikirlerin aıtý usynylady.
Forým jabylatyn kúni Darıǵa Nazarbaeva qorytyndy sóz sóıleıdi dep kútilýde. Odan ári «Astana-mıýzıkl» saraıynda forýmǵa qatysýshylarǵa uıymdastyrýshylar atynan gala-qabyldaý jasalady dep josparlanǵan.
Sonymen, HIII medıa forým óz jumysyn osylaısha aıaqtaıtyn bolady. Oı men pikir erkindigine jáne alýandyǵyna shek qoıylmaıtyndyqtan, onyń jumysy barysynda belgilengen taqyryptardan aýytqýshylyqtar, basqa da ózekti problemalardy ortaǵa salýshylyq oryn alýy ábden yqtımal. Ony burynǵy forýmdardyń tájirıbesinen bilemiz.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»
