Aıyppuldardy azaıtýǵa jol ashyq

Elimizdegi zańnamalardy jetildirý qazirgi tańdaǵy mańyzdy mindetterdiń biri. Osyǵan oraı keshe Ádilet mınıstrligi men Zańnama ınstıtýty birlesip «Ákimshilik zańnamany jetildirý jańa Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksti qoldaný praktıkasyn qorytyndylaý nátıjeleri» taqyrybynda dóńgelek ústel ótkizdi. Otyrysta qoldanystaǵy ákim­shilik zańnamany damy­týdyń basymdyqtary talqy­landy. Sondaı-aq, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly ko­deksine ózgerister men to­lyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasynyń negizgi erejeleri kópshilik nazaryna usynyldy. Jalpy, atalǵan zańdyq qujat elimizdiń mańyzdy kodeksteri­niń biri sanalady. О́ıtkeni, ol el azamattary men zańdy tul­ǵalardyń is-áreketteriniń barlyq aspektilerin qamtıdy. Ádilet mınıstriniń orynbasary Záýresh Baımoldınanyń aıtýynsha, Ákimshilik quqyq buzýshy­lyq týraly kodekstiń jańa re­­dak­sııasynyń qabyldanǵany­na da bir jyldaı bolyp qaldy jáne de ondaǵy ýákiletti organdar jumysy men azamattar men zańdy tulǵalardyń múddesin qorǵaýdaǵy normalar óziniń oń nátıjesin kórsetip berdi. Endi zańdyq qujat jobasy bıylǵy jyldyń qyrkúıeginde Úkimet nazaryna, al tıisinshe qazan aıynda Parlament qaraýyna usynylýy tıis. Onyń jobasynda jeti júzge tarta aıyppuldardyń kólemi tómendetilgen. Ásirese, izgilendirý baǵytynda ákimshilik aıyppuldardy azaıtý kózdelip otyrǵandyǵy da erekshe ataldy. Budan basqa, zań jobasynda aldyn alý sharalary kórinis tapqan. Búgingi tańda aıyppuldary azaıtylǵan quramdarǵa qatysty máseleler talqylanyp jatqany da belgili boldy. Ondaı aıyp­puldary tómendetilgen quramdar sa­ny 58-ge jetken. Jumys toby solardyń 48-in qarap, bul baǵytta múmkindikterdiń barlyǵyn alǵa tartýda. Al qalǵan 10-y pysyqtalýdan ótkizilýde. Zańnama ınstıtýtynyń dırektory Aslan Túkıevtiń paıymynsha, Ákimshilik kodekste 1700 quram turǵanda, 58 quram boıynsha aıyppuldardy tómendetý tipti de kúlkili jaǵdaı. Sondyqtan da múddelilik tanytqan memlekettik organdar bul máseleni taǵy bir qarap shyǵýy tıis. Tek, ázirge, bul máselede ishki ister organdary tarapynan ǵana jol erejesin buzýshylyqqa oraı aıyppuldardyń kólemin tó­men­detýge qatysty qyzyǵý­shylyq baıqalǵan. Sondyqtan da Ádilet mınıstrligi óz ta­ra­­­pynan qajet dep tapqan jaǵ­daıda, keıbir quramdar bo­ıynsha aıyppuldardyń kólemin tómendetý týraly sheshim qa­byldaı beretin bolady. Reti kelgende aıta ketý kerek, múddeli memlekettik organdar tarapynan aldyn alý jóninde tek 18 quram boıynsha usynys engizilipti. Ázirge sonyń 7-i qoldaý tapsa, qalǵan 11-i qaralý ústinde eken. О́ıtkeni, onda aıyppuldardy óteý balamaly sıpatta bola ma, joq, álde naq sol qalpynda qala ma, ol jaǵy naqtylanbapty. Árıne, 18 usynys atalǵan kodekstegi jalpy quramdardyń 1 paıyzyna da jetpeıdi. Izgilendirý baǵytynda 24 quram ǵana qamtylsa, bul da jetkiliksiz. Ásirese, úkimettik emes uıym­dar tarapynan baptar sanksııasyn ádildik prınsıpine negizdeý, ótkizýde konfıskasııalaýdy alyp tastaý nemese balamaly usynystar engizý sııaqty bastamalar kóterilýge tıistigi erekshe ataldy. Sondaı-aq, óndiristik qysqartý ınstıtýty óziniń tıimdiligin dáleldegen. Statıstıka málimetteri kór­setkendeı, 2015 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda óndiristik qysqartý boıynsha 4 mıllıard teńge bolatyn 684 myń qaýly qaralǵan. Bul jalpy kólemi 3 mıllıon qaýlynyń 684 myńy memlekettik organdardyń aralasýynsyz júzege asyrylǵandyǵyn bildiredi. Olaı bolsa bul aıyp­puldaryn ózderi tólep kele jatqan el azamattary úshin de, memlekettik organdar úshin de tıimdi. Osylaısha azamattarǵa óz jaýapkershilikterin sezindirý turǵysynda qadam jasalyp otyr. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»