Áskerge árkimniń-aq bar talasy

Sońǵy kezderi «jigittiń kóbi áskerge jaramsyz» nemese  «áskerge barǵysy kelmeıdi», «Otan aldyndaǵy paryzyn óteýge qulshynys joq»,  degen syńaıly áńgimeler jıi aıtylyp júr. Tipti, «sol úshin áskerden jaltarǵandarǵa jazany da kúsheıtipti» degendi de estidik. Shynymen, solaı ma? Jalpy, kóktemgi áskerge shaqyrý naýqany qalaı bolyp jatyr? Bul suraqtardy  Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Bas shtaby Uıymdastyrý-jumyldyrý jumystary departamenti bastyǵynyń orynbasary – jasaqtaý basqarmasynyń bastyǵy Amantaı О́SERBAEVQA joldaǵan edik. – Amantaı Slamjanuly, eli­mizde qazir jas azamattar­dy kók­­temgi merzimdi áskerı qyz­metke shaqyrý júrip jatqany belgili. Osy jumystyń búginge deıin­gi qorytyndysymen bólis­­seńiz. – 2016 jyldyń 1 sáýirinde elimizdiń barlyq óńirlerinde 18 ben 27 jas aralyǵyndaǵy jas azamattardy merzimdi áske­rı qyzmetke shaqyrý bastaldy. Kók­temgi shaqyrý naýqany maýsym aıyna deıin jalǵasatynyn aıta keteıik. Iаǵnı, naqty qory­tyndysyn aıtý úshin naýqan áli aıaqtalǵan joq. 1 sáýir men 3 ma­­­myr aralyǵynda kelip tús­ken málimetke sáıkes, 9 myńǵa jýyq áskerge shaqyrylýshydan iriktelip, áskerge 3500-ge jýyq azamat shaqyryldy. 500-ge jý­yq áskerge shaqyrylýshy jaramsyz dep tanyldy. 1000-ǵa jýyq azamat keıinge qaldyryldy. Irikteýdiń barlyq kezeńinen ótken 3500-ge jýyq jańadan shaqyrtylǵan bozbala áskerı bólimderge jóneltildi. Onyń ishinde Ulttyq qaýipsizdik komıteti Shekara qyzmetine – 2500, Qarýly Kúshterge – 700, Memlekettik kúzet qyzmetine 300-ge jýyq azamat irikteldi. – Áskerge shaqyrtý ala­­tyn 18 ben 27 jastaǵy azamattardyń arasynda áskerge ótetinder kóbine 20-21-degiler. Máselen, 27 jastaǵy jigittiń «áskerge ketip bara jatyrmyn» degenin estimeppin. Osyndaıda jalpy áskerge shaqyrý jasyn 27  emes, odan góri tómendetýge bolmas pa edi degen  oı keledi. Bulaı deýime bir sebep, jasynda jaramsyz bolǵan jigit, jasy ulǵaıǵanda da jaramdy bolýy ekitalaı ǵoı. Qaıta, osy jasy ulǵaıǵandar komıssııadan ótýge ýaqytynda kelmeı, biraz másele týyndap jatady. Kóbisiniń jumysbasty nemese balaly-shaǵaly bolatyny ta­ǵy bar. – Sizdiń «áskerge shaqyrý jasyn 27-ge deıin emes, odan góri tómendetýge bolmas pa edi» degen pikirińizge toqtalsam, áskerge sha­qyrylatyn azamattardyń jas aralyǵy «Áskerı qyzmet pen ás­kerı qyzmetshilerdiń már­tebesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy­nyń zańyna sáıkes bekitilgen. Bú­ginde ás­kerge shaqyrylýshynyń jasyn tómendetý máselesi qaras­tyrylyp jatyr. О́zderińiz bile­sizder, kóbine-kóp 20-21 jastaǵy jigitter iriktelip alynady. Máselen, 22 jastan asqan irikteýden óte almaı, áskerge qabyldanbaı qalǵan azamattar aqyly túrde áskerı daıarlyqtan ótip, áskerı bılet alýǵa bolady. Mundaı da múmkindikter qarastyrylǵan. – Qazirgi kúni áskerden jal­ta­­ratyndar kóp pe? О́zińiz bi­le­tindeı, ótken jyldan beri ás­kerden jaltarǵandarǵa jaza kúsheıdi. Osy jaıynda keńirek toqtalsańyz? – Qazirgi ýaqytta shaqyrtý pýnktine óz erkimen kelýshilerdiń sany kúnnen-kúnge arta túskenin zor qýanyshpen aıta alamyz. Áskerden ártúrli áleýmettik nemese jeke basynyń máselesi boıynsha jaltaryp, jergilikti áskerı basqarý organdarynda esepke alý qaǵıdattaryn buz­ǵandar bar, árıne. Alaıda, ás­kerı qyzmetten jaltarǵandar ja­ýapqa tartylatyn bolady.  Áskerı qyzmetten jaltarý myń aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aıyppul tóleýmen, ne osyndaı mólsherdegi túzeý jumystarymen, nemese bir jylǵa deıin bostandyqty shekteýmen, ne osyndaı merzimge bostandyqtan aıyrýmen jazalanady. Eger ás­kerge shaqyrylýshy tergeý organy isti sotqa ótkizgenge deıin óz erkimen áskerge shaqyrý pýnktine kelse, onda ol qylmystyq ja­ýap­kershilikten bosatylady. Ás­kerı qyzmetten bosatýǵa zańdy sebepteri bolmaı jaltarǵan aza­mattarǵa myń aılyq eseptik kórsetkish kóleminde aıyppul salynady nemese eńbekpen túzetý jumystaryna jiberiledi, tipti bir jylǵa bas bostandyǵynan aıyryl­ýy múmkin. – О́tken jyldan beri qansha jigitke áskerden jaltarǵany úshin aıyppul salyndy? – О́tken jyly esepke alý qa­ǵıdatyn buzyp, ýaqytynda jer­gilikti tirkelgen jeri boıynsha sha­qyrý pýnktine kelmegeni úshin 5 myńǵa jýyq azamatqa aıyp­pul salyndy. Alaıda, es­kertý, túsindirý baǵytynda pro­fı­laktıkalyq ju­mystar atqarylyp jatyr. – Estýimizshe, qazirgi kúni áskerdegi jaǵdaı burynǵydaı emes, áldeqaıda jaqsarǵan ári merzimi de bir jyl ǵana. Oǵan qosa, áskerge baryp kelgender­ge de elimizde erekshelikter bar. Máselen, jumysqa ornalasýyna da artyqshylyqtar qa­rastyrylǵan. Al soǵan qa­ramastan, áskerge barǵysy kel­­meıtinder az emes. Múmkin munyń bir sebebi áskerdegi qa­zirgi jaǵdaı týraly nasıhat jumystarynyń azdyǵy bolar? –«Áskerge barǵysy kel­meı­tinder az emes» degen pikirińizge kelispeımin. Kerisinshe, jyldan-jylǵa Otan aldyndaǵy paryzyn óteımin degen jastardyń sany artyp keledi. Sózimniń dáleli retinde aıtaıyn, áskerge shaqyrý pýnktterine baryp kórińizshi, irikteýden, medısınalyq komıs­sııadan ótip, áskerge qabyl­dan­sam degen jastardyń umty­ly­syn kórip, ózińiz de bul só­zime kýá bolasyz. Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Konstıtýsııasynyń 36-babyna sáıkes «Qazaqstan Respýblıkasyn qorǵaý – onyń ár azamatynyń qasıetti boryshy» bolyp tabylady. Áskerge baryp-kelgenderge zań boıynsha eshqandaı artyqshylyqtar qarastyrylmaǵan. Alaıda, ás­kerı bıleti bar azamattarǵa qyz­met­ke ornalasý áldeqaıda jeńil keledi. Áskerge shaqyrý barysynda jergilikti atqarýshy organdar jergilikti áskerı basqarý organdarymen, áskerı bólimdermen birlesip, jalpy bilim berý meke­melerinde Qarýly Kúshterdiń mártebesin arttyrýǵa jáne ás­kerı qyzmetti nasıhattaýǵa ba­ǵyt­­talǵan áskerı-patrıottyq is-sharalar ótkizilýde. Sonyń ishin­de, «Áskerge shaqyrylýshy kúni», «Jas ásker kúni», «Erlik sabaqtary» sııaqty birneshe aksııa­­lar uıymdastyryldy. Búginde jastardyń áskerı boryshyn óteýge degen umty­lysyn arttyrý maqsatynda bar­lyq mektepterde ótetin al­ǵashqy áskerı daıyndyq saba­ǵy áskerı bólimdermen, áskerı qyzmetshilermen ózara tyǵyz baılanysta júrgiziledi. Qarý-jaraq túrleri tanystyrylyp, jaýyngerlik daıarlyq sabaq­tary ótkiziledi. Munyń bári boz­balalardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyra túsýde. – Otan qorǵaýshy kúni­ne oraı qandaı sharalar uıym­dastyrylýda? – 7 mamyr – Otan qorǵaýshy kúnine oraı Qorǵanys mınıstr­liginiń bastamasymen aýqymdy áskerı-patrıottyq jáne mádenı-buqaralyq sharalar ótedi. Atap aıtqanda, elimizdiń barlyq óńi­rinde áskerı saltanatty sapqa turý, «Máńgilik El tuǵyry – qýatty Armııa!» taqyrybynda ashyq esik kúnderi, Qarýly Kúshter áskerı qyzmetshileriniń qatysýymen ótetin erlik sabaq­tary, Qorǵanys mınıstrligi Ortalyq orkestriniń kórsetilimi, merekelik konsertter jáne ózge de aýqymdy merekelik is-sharalar josparlanýda. Áńgimelesken Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»