Sónbegen úmit

Habar-osharsyz ketken maıdangerdiń derekteri arada 74 jyl ótkende tabyldy Áshtaı Sharǵynov 1941 jyly 24 jasynda Qyzylaryq aýylynan Otan qorǵaýǵa attandy. Ol 1942 jyldyń mamyr aıynda qazirgi Reseı Federasııasynyń Novgorod oblysyndaǵy Holm qalasynyń túbinde keskilesken shaıqasta qaza taýyp, baýyrlastar zıratyna jerlendi . Biraq, bir ókinishtisi, sol tusta onyń týǵan jerine qara qaǵaz jiberilmedi. Mine, sodan beri arada qansha jyl ótse de, Áshtaı Sharǵynov týraly múldem derek bolmady. Tipten, onyń esimi habar-osharsyz ketkender qatarynda da bolmaı shyqty. Elimiz táýelsizdik alǵannan keıin basylǵan «Bozdaqtar», «Zerde» kitaptarynda da maıdangerdiń aty-jóni, shaıqasqan, qaza tapqan jeri týraly málimet bolǵan joq. Bul jaıt Áshtaıdyń týǵan-týys­ta­ry­na, ásirese, onymen birge týǵan qaryn­dasy Kúlánda apaıdyń qabyrǵasyna qat­ty batty. Qyzylaryq aýylynda turǵan keıýana ómiriniń aqyrǵy kúnderine deıin baýyrynan bir derek bolyp qalar degen úmitpen ótti. Tek qaıtys bolarynyń az aldynda Qordaı aýdanynda turatyn qyzy Jumaıymdy shaqyryp alyp, oǵan janyn mazalaǵan syrdy ashady. Sonda anasy qyzyna aǵasyn qalaı bolǵanda da izdep taýyp, basyna týǵan jerdiń bir ýys topyraǵyn salýdy amanat etip tabystaıdy. Taıaýda Jumaıym Kúlishbekova bizdiń redaksııamyzǵa kelip, naǵashy atasy maıdanger Áshtaı Sharǵynovtyń deregi tabylǵanyn habarlady. Búginde jasy jetpisten asqan Jumaıym apaıdyń júzinen qýanysh nury tógilip turdy. – Anamnyń amanatyn alǵaly naǵashy atamdy izdeýge kiristim, – dedi apaı aýyr kúrsinip. – Odan bir derek kezdesip qalar ma eken degen oımen aqparat quraldaryna jıi qulaq túrip, sharq uryp izdeı bastadym. Uly Otan soǵysynda qaza bolǵan qazaqstandyq bozdaqtardyń esimderi basylǵan kitaptardy qarap shyǵyp, shyǵarýshylarymen habarlastyq. Alaıda, olardan eshnárse tappaı, taýym shaǵylǵandaı bolyp, ýaıymym qalyńdaı tústi. Degenmen, moıymaı, úmitimdi úzbes­ten izdeýimdi jalǵastyra berdim. Bir kúni basyma  «Men osy anamnyń baýyryn nege Internetten izdep kórmeı­min?» degen oı keldi. Mine, sodan bas­tap kompıýterdi jaqsy meńgergen nemerem Nurgúldi qasyma qosyp aldym. Ekeýi­miz ǵalamtordy sharlap, aı boıy taban­dap izdedik. Qordaıdaǵy Qaqpatas aýyl­dyq okrýgi ákimdiginiń áskerı esep ús­teli mamanynyń kómegi kóp tıdi. Ol bizge maı­dangerdi Reseıdiń qorǵanys sala­syndaǵy mekemelerdiń saıttarynan izdeý kerektigin aıtty. Biz endi osy saıttarǵa kirip, aldymen «a», «sh», «ch» áripterimen naǵashymnyń aty men tegin jazyp, izdeýdi jalǵastyrdyq. Ishki túısigim bizdi aldamapty. Reseı Qorǵanys mınıstrliginiń ortalyq arhıvi Internetke ornalastyrǵan málimetter arasynda (QMOM qaıtarymsyz shyǵyn­dardyń Ataýly tizimi, qor nómiri 58, tizimdeme nómiri 818883, is nómiri 1112) serjant Áshtaı Sharǵynov (Sharchınov) týraly derek kózime ottaı basyldy! Sońǵy qyzmet etken jeri: 1077 gvardııalyq atqyshtar polkiniń 8 gvardııalyq dıvızııasy delinipti. Serjant Áshtaı Sharǵynovtyń 1942 jyldyń 19 mamyrynda sol kezdegi Kalının oblysy Holm aýdanynyń Dýbovkı derevnıasy túbinde Holm qalasy úshin bolǵan urysta mert bolǵany, denesi sol jerde jerlengeni anyqtaldy. Qazir munda Novgorod oblysy Holm mýnısıpaldy aýdanynyń Morhov selolyq qonysy ákimshiligi ornalasqan eken. Atamnyń naqty jerlengen jerin anyqtaý maqsatynda 2015 jyldyń jazynda Morhov selolyq qonysynyń ákim­shi­ligine hat jazdym. 1 shildede qonys ákim­shiligi basshysynyń (ákiminiń) oryn­ba­sary G.Egorovadan «atańyz Áshtaı Shar­ǵynovtyń esimin máńgi este qaldyrý úshin Siz Novgorod oblystyq áskerı komıs­sarıatynyń Staraıa Rýssa, Holm qala­lary, Starorýsskıı, Holm, Parfın, Poddor aýdandary boıynsha bólimine ótinish­pen júginýińiz kerek» degen jaýap aldym. Hatta kórsetilgen mekenjaı bo­ıyn­sha Novgorod oblystyq áskerı komıs­sarıa­tynyń atalǵan bólimine hat jazdym. Kóp uzamaı bólim bastyǵy I.Skachkov hat jol­d­ap, «Dýbovkı derevnıasyndaǵy baýyr­las­tar zıratyn­daǵy jaýyngerlerdiń máıit­teri ótken ǵasyrdyń 50-60-shy jyldary Nov­gorod oblysy, Holm aýdanynyń, Per­vo­maısk kentindegi jaýyngerler zıra­ty­na qaıta jerlengen» degen jaýap jazyp jiberdi. Hatty oqyp, kóńilim bosaı berdi. Anam­nyń amanatyn oryndaýǵa bir taban jaqyn qalǵanymdy sezinip,  nemeremdi qushaqtaı, kóz jasyma erik berdim. Jumaıym apaıdyń endigi dittegen maqsaty – atasy jerlengen zıratqa týǵan eliniń topyraǵyn salý jáne onyń zıratynan topyraq ákelip, týǵan jerindegi áke-sheshesiniń zıratyna salý boldy. Osy oımen Novgorod oblystyq áskerı komıssarıatynyń atalǵan bólim bastyǵy I.Skachkovqa qaıtara hat joldady. Olardan oń jaýap alǵan Jumaıym apaı ótken jyly qara kúzde týǵan jeri Qyzylaryq aýylyna kelip, ata-babasynyń zıratynan topyraq alyp, Reseıge jóneltti. Jańa jyldyń qarsańynda Novgorod oblystyq áskerı komıssarıattyń bóliminen jaýap hat keldi. «Topyraq tym dymqyl eken. Ony keptirip alyp, Holm qalasynyń nemis-fashıst bas­qyn­shylarynan azat etilgen kúni – 21 aq­panǵa jáne Otan qorǵaýshy kúnine oraı ótkiziletin dástúrli mıtıngte qazaq­standyq Áshtaı Sharǵynovtyń týǵan jerinen kelgen topyraq retinde jaýyn­gerdiń zıratyna saltanatty jaǵdaıda jerlenedi. Al onyń esimin máńgi este qal­dyrý maqsatynda aldaǵy jyldyń 9 mamy­rynda zırat basyndaǵy monýmentke maıdangerdiń esimi qashap jazylatyn bolady» depti. Hatta sondaı-aq jaýynger Áshtaı Sharǵynovtyń zıratynan alǵan topyraqtyń Qazaqstanǵa, hat ıesiniń Qordaıdaǵy meken-jaıyna joldanǵany jazylypty. Osy ataýly kún qarsańynda Holm qalasynda Áshtaı Sharǵynovtyń Otany Qazaqstannan Holm qalasyna jetkizilgen topyraq qazaqstandyq jaýyngerdiń zıratyna salyndy. Al, ol jaqtan jiberilgen topyraq elge Naýryz merekesi qarsańynda jetipti. Jumaıym apaı osy kelisinde anasynyń aqtyq amanatyn oryndady. Anasynyń baýyry Áshtaı jatqan jerdiń topyraǵyn týǵan jerine alyp kelip, ata-babasy jerlengen zıratqa saldy. Jaqyn-jýyqtaǵy aǵaıyn-týystyń basyn qurap, quran oqytyp, qudaıy tamaq berdi. Uly Jeńis merekesi qarsańynda maıdangerdiń týǵan jurty Qyzylaryq aýylyndaǵy UOS-qa qatysýshylarǵa arnalǵan eskertkishke bozdaqtyń esimi jazy­­lyp, osyndaǵy Altynsarın atyn­daǵy orta mektepte oqýshylar arasynda Áshtaı Sharǵynov týraly sabaqtar uıymdastyrylmaq. 74 jyl boıy beımálim bolyp kelgen maıdangerdiń esimi osylaısha ulyqtaldy. Erlik – elge mura, urpaqqa uran degen osy. О́ıtkeni, erlik eshqashan umytylmaıdy. Ol – máńgi tiri!  Abylaıhan SÁRSEN, jýrnalıst  Jambyl oblysy, Jýaly aýdany