Arhıv derekterine júginsek, Oshaqbaı Ilebaıuly Apbasov 1942 jyldyń qańtarynda 19 jasynda Jambyl oblysynyń Jambyl aýdandyq áskerı komıssarıattan soǵysqa shaqyrylǵan. Maıdanda túrli áskerı amaldardy meńgerip, qysyltaıań kezde qyraǵylyq tanytqan serjanttyń jaýdy qapyda qaldyryp, ábjildik tanytqan kezi az emes. Aldymen, 1944 jyldyń maýsymynda jaýǵa qarsy shaıqasta kórsetken janqııarlyq qaısarlyǵy úshin «Erligi úshin» medalimen marapattalady (№30674078 jazba). Bul medalǵa usynylǵan marapattaý qaǵazynda 1-dıvızıonnyń 2-batareıasy eseptobynyń komandıri, gvardııa serjanty Oshaqbaı Apbasovtyń 1944 jyldyń 27 maýsymynda jasaǵan alǵashqy erligi jaıynda baıandalady. Dál osy kúni saǵat
11-de Beshenkovıchı aýdanynan ilgeri jyljyp bara jatqan keńestik áskerleriniń kolonnasyna bir top nemis soldaty Verhove selosynda shabýyl jasaıdy.
Al, 1944 jyldyń 23 maýsymyndaǵy gvardııa serjanty O.Apbasov bergen naqty derekterdiń arqasynda, Shýmılıno aýdanynda jaýdyń eki batareıasy tabanda joıylǵan. Mine, osylaısha qazaq sarbazynyń urys dalasynda kórsetken tabandylyǵy men qyraǵylyǵyn, jaýdan seskenbes qaısarlyǵyn, aqyldylyǵy men bilgirligin joǵary baǵalaǵan 1-dıvızıonǵa qarasty 2-batareıa komandıri, gvardııa kapıtany Ýgrıýmov memlekettik nagradaǵa laıyq dep tapqan. Bul áskerı qurylymnyń Belorýssııa jerin azat etý maıdanyna belsene qatysqanyn arhıvtik derekter aıǵaqtaıdy.
Qazaq jerinen attanǵan maıdangerlerdiń qaı-qaısysy da elden jyraq, qan maıdannyń qaq ortasynda júrip, sol kezdegi ortaq Otanyn basqynshylardan azat etý jolynda bar qabiletin, bilimin jumsap, jaý qolynda qalǵan qalalar men aýyldardy bosatyp alýda keskilesken urysty bastan keship, erliktiń úlgisin kórsetkeni aqıqat. Olardyń aldyńǵy sapynda gvardııa serjanty Oshaqbaı Apbasovtyń bolǵanyna tarıhı derekter kýá.
Taǵy bir arhıvtik maǵlumatqa kóz jiberelik. Bólimsheniń 1944 jyldyń 23 qyrkúıegindegi №68 buıryǵynda (arhıv SAMO, qor 33, hattama 690155, saqtaý birligi 6243, jazba №35454998) gvardııa serjanty Oshaqbaı Ilebaıuly Apbasovtyń «Qyzyl Juldyz» ordenine usynylǵany jóninde tolyq málimet keltirilgen. Marapattaý qaǵazynda baıandalǵandaı, Vıtebsk brıgadasy 1/37 gvardııalyq armııasy zeńbirek artıllerııa basqarmasy baqylaýshylar vzvodynyń aǵa barlaýshysy O.Apbasov 1944 jyldyń 13 qyrkúıeginde jaý áskeriniń kúshti qarsylyǵyna qaramastan, óz ómirine qaýip-qater tónip tursa da, qaharmandyqpen jaý shebine baqylaý júrgizgen. Qazaq barlaýshysynyń sebelegen oqtyń astynda qalyp, batyl ári jedel is-áreketiniń nátıjesinde jaýdyń 2/105 mm batareıasy men 3/75 mm batareıasynyń orny anyqtalyp, Baldon aýdanynda dushpannyń jaıaý áskeriniń tankke shoǵyrlanyp jatqany týraly málimeti der kezinde qolbasshylyqqa jetkiziledi. Sonyń nátıjesinde keńes artıllerısteri jaýdyń 2 batareıasynyń tas-talqanyn shyǵarady. Sondaı-aq, nemis basqynshylarynyń jaıaý ásker batalony jaýyndaı sebelegen zeńbirek oǵynan toz-tozy shyǵyp, jan-jaqqa bytyraı qashady. Sóıtip, fashısterdiń bir mashınasy tabanda isten shyǵady. Aǵa barlaýshy Oshaqbaı Ilebaıuly osy erligi úshin 1-barlaýshylar dıvızıonynyń bastyǵy, gvardııa aǵa leıtenanty Tıýhov pen brıgada komandıri, gvardııa maıory Kýlıshtiń usynýymen joǵary marapatqa – «Qyzyl Juldyz» ordenine ıe bolady. Bul maıdangerdiń urys dalasynda elin qorǵaý jolynda kórsetken janqııarlyq erligine kórsetilgen úlken qurmet ekeni sózsiz.
Árıne, oq pen ottyń astynda, tolarsaqtan saz keship, el men jerdiń azattyǵy úshin kúshi basym, aılaly jaýmen alysqan jaýyngerlerdiń bári de qolynan kelgenshe aıanyp qalmaǵany belgili. Qaı maıdanger de jeńiske jetý úshin keskilesken maıdan shebinde birinshi bolyp basqynshylarǵa tap berip, jýsatyp salýǵa umtylatynyn ár ardagerdiń áńgimesinen estip, uǵyp júrgen joqpyz ba?! Sol sebepti keıipkerimiz Oshaqbaı Ilebaıulynyń biz sóz etken isteri de basqa maıdanger seriktesterimen birge júzege asyrylǵan sátti operasııalardyń biri ekendiginde esh kúmánimiz joq.
1945 jyldyń sáýirinde nemis basqynshylary jeńiliske ushyrap, Keńes Odaǵynyń aýmaǵynan óz jerlerine qaraı tyqsyrylyp, keńestik armııasynyń jeńiske qol jetkize bastaǵan kezi edi. Bul ýaqytta kishi leıtenant áskerı shenin alǵan Oshaqbaı Apbasovtyń taǵy bir erligi úshin 1945 jyldyń 9 sáýirinde dıvızıon komandıri, gvardııa maıory Malyshevtiń usynýymen, oǵan II dárejeli «Otan soǵysy» ordeni beriledi. Gvardııa kishi leıtenanty O.Apbasov bul joly qandaı erlik jasady deısiz ǵoı?! Endi soǵan toqtalaıyq. Bul kezde Keńes áskerlerinen kún-tún sanap, saǵat sanap, sát sanap úlken shyǵynmen, zor kúshpen yǵysqan nemis basqynshylary árbir súıem, árbir oram úshin jantalasa toıtarys berýge tyrysqany tarıhtan aıan. Ásirese, Kengısberg qalasy úshin qandy shaıqas júrip jatqan bolatyn. Oshaqbaı Apbasovtyń osynaý shaıqasta kórsetken erjúrek is-qımyly jóninde marapattaý qaǵazynda gvardııa maıory Malyshev bylaı dep naqty ári súısine jazady: «Kenıgsberg qalasy úshin bolǵan shaıqasta ózin erjúrek ofıser retinde kórsetti. Jaıaý ásker qatarynda júrip, jaýdyń batareıalaryn, DOT, DZOT ornyn anyqtaýdy uıymdastyrdy, osylaısha 4 artıllerııa batareıasyn, DOT, 6 DZOT-tyn baıqaǵan. Bir ózi 2 artıllerııa batareıasyn, 3 mınomet batareıasyn jáne 4 DZOT-ty tapty. Batareıanyń oq atý nysanasyna túzetýler jasaý arqyly jaýdyń artıllerııalyq batareıasynyń kózi joıyldy, 2 DZOT-y men jaıaý ásker vzvodyna deıin talqandaldy». Mine, naǵyz erlik degen osy bolar, sirá!..
Osylaısha, Oshaqbaı Ilebaıulynyń jaýdyń berik bekinisin dóp basyp, anyq tanyp, artıllerııalyq, mınomettik batareıalarynyń ornalasýy jóninde asa qundy derekterdi alýy arqasynda, olardyń kózi joıylyp, áskerlerimizge jeńispen alǵa jyljýyna múmkindik týǵan. Arhıvterde qattalyp, osy kúnge deıin qundy qujat retinde saqtalyp kelgen faktiler bizge batyl barlaýshy, qaısar maıdanger, qaharman qazaq ofıseri jaıynda osylaısha syr shertedi.
Oshaqbaı Ilebaıuly elge oralysymen, eńbekke bel sheshe aralasyp, partııa uıymdarynda birqatar jaýapty qyzmetter atqardy. Atap aıtqanda, Jambyl oblystyq partııa komıtetiniń partııa bóliminde nusqaýshy, kásipodaqtar jáne komsomol organdarynda jaýapty jumystar atqarady. О́z isine myǵym, ortasyna syıly eńbek ardageri partııa qyzmetinde de úlken abyroıǵa bólengeni anyq.
Jambyl oblysy Jambyl aýdanyndaǵy sol kezdegi Stalın atyndaǵy keńsharda partııa bıýrosynyń hatshysy, Jambyl atyndaǵy keńshardyń, Jýaly aýdanynyń Lenın atyndaǵy keńshardyń tóraǵasy bolyp abyroıly qyzmetter atqarǵan. Beıbit kúnde de bir tynym tappaǵan eńbek ardageri, partııa qyzmetkeri Oshaqbaı Apbasovtyń bar qajyr-qaıraty, qabilet-qarymy, bilimi men tájirıbesi týǵan elin kórkeıtýge, ekonomıkasyn eseleýge, ózine júktelgen qyrýar tapsyrmalardy belsendilikpen atqarýǵa jumsalǵany shúbásiz.
Nurlan QALQA,
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Baýbek Bulqyshev atyndaǵy syılyqtyń laýreaty
Jambyl oblysy
