Mezgil áýenderi

Qazaq eli Adal bolsa qasymda jan-serigim, Aqtarmyn dep oılaımyn el senimin, Qaharymnan qas dushpan qaımyǵatyn, Men, óıtkeni, Edildiń semserimin.   Túspesin dep tilesem jatqa kúnim, Seskenbesem ıisinen oq-dáriniń. Ata-baba qany bar tamyrymda, Alpamys pen Qobylandy shoqparymyn.   Aıyratyn ulysy, urysy kim, Berekesin saqtaǵan ulysynyń, Qanypezer jaýynyń mysyn basqan, Beıbarys pen Syrymnyń  qylyshymyn.   Qyraý qonyp ústine kirpigimniń, Aýzyn talaı bitesem jyrtyǵymnyń, Qarsy kelgen dushpanǵa kezeletin Abylaı men Keneniń myltyǵymyn.   Aqtarsam da elimniń qaı ǵasyryn, Syryn bilsem dushpannyń aılasynyń, Qastasqandy túıreıtin qaq júrekten, Naýryzbaı men Esettiń naızasymyn.   Tarıh qalsa astynda belesimniń, Ne daıyndap tur eken kelesi kún?! Kózdegende  múlt  ketpeı  tıgizetin, Isataı men Mahambet jebesimin.   Ashyp aıtsam kıesin qazaǵymnyń, Betine aıtsam bar minin jazalynyń, Sýarylǵan birde  ý, birde balǵa, Men, óıtkeni, aqynnyń qalamymyn.   Qazaq eli – túlikke óris tolǵan, Qydyr daryp, bereke, yrys qonǵan. Asqar taýlar, keń jazyq, shalqar kólder Babamyzǵa ejelden qonys bolǵan.   Qıqý salyp uldary at shaptyrǵan, Keste tigip qyzdary, syrmaq syrǵan. Jer ataýy erlikti áıgilep tur: Oryskesken, Jaýqashqan,  Qalmaqqyrǵan.   Kezdeısoqta bórige talansaq ta, Qylysh – qynda, jebeler – qoramsaqta. Turǵanda da qazaǵym aıbynymen, Týǵan jerin qala alǵan aman saqtap.   Dushpan kelse, seskenip, sheginbegen, Aıtysqanda eshkimnen jeńilmegen, Ultym meniń uıyǵan sút sekildi, Sabasynan assa da tógilmegen.   Shúkir qylyp, joǵaltpaı qanaǵatyn, Kópshilikke bildirmeı jamanatyn, О́lip bara jatsa da, saǵy synbaı, Keleshekke qaldyrǵan amanatyn.   Keıbir ulttyń bizden de baǵy basym, О́tken kúndi keı kezde saǵynasyń. Tókpeı-shashpaı qolǵa ustap tursaq boldy, Elim menen jerimniń qazynasyn.   Aǵash  týraly tolǵaý О́mir degen osynaý – tutasqan bir ný orman, Kóshetter kóp kógergen, aǵashtar bar qýarǵan. Úıeńki men májnúntal, jóke menen qara aǵash Jatqan maldaı qoralas ósken eken aralas. О́ný, ósý, órkendeý – tirshiliktiń  maqsaty, Butaqtary kóp bolyp, qalsa boldy jaqsy aty. Kópti kórgen, ótkergen, kóp jasaǵan emenniń Tastaı qatqan tamyry, kókiregi – shemen-muń. Japyraǵy jaıqalyp, bıik ósken qaraǵaı Temirjolǵa tóseler jaǵylǵan soń qara maı. О́zi kerbez, ór keýde, aq baltyrly qaıyń da Kúzgi salqyn kelgende salynady ýaıymǵa. Qysy-jazy ormanda jaınap ósken shyrshany Kesedi eken keı adam bolady dep úı sáni. Kóktep shyqsa qulpyryp maıysatyn tal-shybyq Doly daýyl soqqanda qalady eken janshylyp. Kózdiń jaýyn alatyn ne bir ásem gúldiń de Úzilgen soń hosh ıisi azaıady, bildiń be?! Eger jemis aǵashy tógip jatsa jemisin, Ol syılyǵy Allanyń jaratatyn el úshin. Úıeńkiniń túbinen oıyp alǵan keı aǵash Qobyz bolyp jarytpas, dombyraǵa jaramas. Kórgender de bar búgin baǵy janǵan qýraıdy, Sybyzǵynyń sazdy únin jurt súısinip tyńdaıdy. Bóreneni aǵyn sý ketse tómen aǵyzyp, Kepken butaq bolady oshaqtarǵa tamyzyq. Quryq bolar – ıilse, taıaq bolar – súıenseń, Aǵash dańqyn endeshe kókke kóter, О́leń, sen! Keregesi – aǵashtan, shańyraǵy – aǵashtan, Qazaǵymnyń ejelden Alty Alashta baǵy asqan. Qymyz quıǵan shúpildep qoldaǵy aǵash tostaǵan Dos kóbeıtip, halqymdy jaqsylyqqa bastaǵan. Sıpattaýǵa sóz jetpes aıtsam-daǵy qansha men, Tistiń ózin qazaǵym tazalaǵan arshamen. Terbetedi analar sábıdiń tal-besigin, Sheber qashap jasaıdy úıdiń kósik, esigin. Balalardyń eń alǵash mingeni de aǵash at, Sol aǵashtan júrmiz biz kópir salyp, qala sap. Ottyń basyn qaryq qyp, kórkine saı jarasqan, Kitap sóreń, tósegiń, jıhazyń da aǵashtan. Kórgen talaı synyp ta, kóngen talaı bylyqqa, Sol aǵashqa ottyń jaý ekendigin  umytpa! О́nip-ósken ormanǵa jaı túspesin dep tile, Kesip, qurtyp, jaıpaıtyn oı túspesin dep tile. Ǵasyr boıy jaıqalyp ósip turǵan ormanym, Keleshekke jetkizsin ata-baba armanyn. *    *    *  «Butaqtarym – bıikte, tamyrlarym – tereńde...»  (Jumeken Nájimedenov) О́zen bolyp jylǵalar, ózgeredi arnalar, Jermen-jeksen bolady kúni bitse zor qamal. Tartylady teńizder, mujylady taý-shyńdar, Jasasań da qansha jas, ólmeı qalǵan qaısyń bar?! Sý tartylyp, taý qulap, órtense de ormandar, Biraq, úmit úzilmeı, jalǵanady armandar. Ertegiden  shyndyqqa aınalady joramal, Shólde gúlzar baq ornap, salynady qalalar. Jalǵastyrmaı baba isin, ana tilin ardaqtap, Júre  almaǵan jan ǵana qalt-qult etip jan baqpaq. Butaqtaryń – bıikte, tamyrlaryń – tereńde. Bolsa ǵana ózińdi saqtaısyń  bul álemde. Aqylbek  ShAIаHMET QOSTANAI