Tıimdi ıgerýge den qoıyldy

Tarbaǵataı taýlarynyń teriskeıinde ornalasqan aýdanymyzda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «100 naqty qadam» Ult Josparynan týyndaıtyn mindetter men tapsyrmalardy oryndaýda birqatar jumystar atqarylyp keledi. Memleket basshysy qazirgi dúnıejúzilik daǵdarys kezeńinde óndirýshilerdi qoldaýdyń mańyzy zor ekenin, onyń ishinde aýylsharýashylyq óndirisin zaman talabyna saı jetildirý jóninde únemi aıtyp kele jatyr. Prezıdent paıymyn el tynysy aýqymdy túrde saralanǵan «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» atty maqalasynda tarqatqan túıindi oılary taǵy aıqyndaı tústi. Ásirese, sońǵy kezde osy baǵdarlamadaǵy 35-36-qadamdardy júzege asyrý sheńberinde aýylsharýashylyq jerlerin tıimdi ıgerý mindeti ózektiligimen el nazaryn aýdardy. Prezıdent elimizdiń Bas prokýratýrasynda ótkizgen jıyn men Qazaqstan halqy Assambleıasy sessııasynda ınvestısııalyq jobalar aıasynda jerdi ońtaıly paıdalaný máselesine den qoıyp, kóptiń kókeıindegi sózdi qozǵady. О́ńir basshysy Danıal Ah­metov­tiń tapsyrmasy boıynsha, sońǵy jyldary Tarbaǵataı aýdanynda egistik sharýashylyǵyna ekpin berildi. Byltyr 9 myń gektardan astam jer ıgerildi. Aqsýat, Aqjar, Ekpin, Sátbaev, Jańaaýyl, Yrǵyzbaı, Jetiaral aýyldyq okrýgterinde ornalasqan 8 sharýa qojalyǵy 73 gektarǵa kartop egip, tamshylatyp sýarý qurylǵylaryn ornatý arqyly mol ónim aldy. Al aýdan boıynsha 400 gektardan astam kartop egildi. Ortasha túsim gektaryna 220-250 sentnerdi qurady. Jalpy, aýdan halqy birinshi ret ózin-ózi kókónispen, kartoppen tolyq qamtamasyz etti. Nátıjesinde, ár senbi saıyn aýylsharýashylyq jármeńkesi ótkizilip, kókónis jáne baqsha daqyldary halyqqa arzan baǵamen satylýda. О́tken jyly ońtústik óńirlerden kóship kelgen 42 otbasy Aqsýat, Ekpin jáne Kumkól aýyldyq okrýg­terine qonystanyp, olardyń on tórti sharýa qojalyqtaryn quryp, irilendirý maqsatynda «Myrzashól» óndiristik koo­pera­tıvine biriktirildi. Sondaı-aq, Qumkól jáne Ekpin aýyldyq okrýg­teriniń árqaısysy 1 myń gektardan sýarmaldy jerdi ıgerip, 12 mln. 425 myń teńgeniń sýbsıdııasyna ıe boldy. 2015 jyly «Myrzashól» óndiristik kooperatıvi kúzgi jıyn-terin jumystarynyń nátıjesinde 430 gektar soıanyń ár gektarynan 30 sentnerden ónim alsa, 40 gektar kúnbaǵystyń ortasha túsimi 20-25 sentnerden bolyp, 100 tonnadan astam ónim aldy. Dándik júgeriniń ár gektarynan 110 sentnerden astam ónim aldy. Myrzashóldikter ózderi keshe ǵana kóship kelse de aýdandaǵy az qamtylǵan 100 otbasyna 20 tonna kartopty tegin taratyp berdi. Bıyl О́skemende ótken «AltaıAgroInvest-2015» halyq­aralyq ınvestısııalyq forý­mynda tarbaǵataılyqtar 2 joba usynǵan edi. Nátıjesinde, Oń­tústik Qazaqstan oblysynan keletin ınvestormen memorandým bekitil­di. Jetiaral aýyldyq okrýgine kóship kelýge nıet bildirip otyrǵan 37 otbasy «Jetiaral» óndiristik kooperatıvin qurýdy kózdep otyr. Sondaı-aq, Qumkól aýyldyq okrýgine 14 otbasy kóship kelmek. Bul aýdanymyzdyń ın­vestısııalyq tartymdylyǵyn da kórsetedi. Parkti jańalaý úshin lızıngke 52 traktor jáne zamanaýı aýylsharýashylyq tehnıkalary alyndy. Bazar ózenindegi sý tospasy respýblıkalyq bıýdjet qarjy­sy arqyly qaıta jańǵyrtylyp, paıdalanýǵa berildi. Tebiske ózeninde ornalasqan sý tospasy men «Kóktoǵam» jáne «Jańatoǵam» magıstraldy kanaldaryna qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizildi. Bul qolda bar sýarmaly alqaptarǵa qaıtadan tirshilik nárin berip, óńirdiń ónim óndirý kólemin ul­ǵaıtý­ǵa yqpal etpek. Sondyqtan, jer­di tıimdi paıdalanýdyń mańyzy úl­ken. Oǵan ekonomıkalyq-sharýa­shylyq turǵydan qaraý qajet. Osy oraıda, aýyl sharýa­shylyǵyna, ásirese, tórt túlikke qolaıly Tarbaǵataı aýdanynda mal basyn kóbeıtýge memleket tarapynan zor qoldaý kórsetilip otyrǵanyn aıtqym keledi. Bul nátıjesiz emes. Búginde mal sharýashylyǵynda aıtarlyqtaı ósim bar. Iri qara, jylqy, túıe, qus sany jyldan-jylǵa ósip keledi. Asyl tuqymdy sharýashylyqtarda mal basy jedel kóbeıdi. Sharýa qojalyqtary, óndiristik kooperatıvterde óndirilgen jalpy ónimniń kólemi 105 paıyzǵa ósip, 21 mlrd. 396  mln. teńgeni qurady. 256 sharýa qojalyǵynda tuqymdyq túrlendirý jumystary júrgizildi. Bul salada Tarbaǵataı aýdany respýblıka kóleminde birinshi orynda keledi. Elbasy et óndirý men eksportyn jandandyrýdy júktegeni belgili. Osy údeden tabylý úshin mal bordaqylaý alańdaryn kóbeıtýdemiz. Búginde bordaqylaý nysandary 183-ke jetti. Onyń ishinde turǵyndardyń múmkindigi eskerilip, 10 bastan 200 basqa deıingi bordaqylaý alańdary ashyldy. «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha aýdan respýblıka kóleminde aldyńǵy qatarda keledi. Osy baǵdarlamamen alynǵan 96 mln. teńgege – 653 bas iri qara, «Qulan», «Altyn asyq» baǵdarlamalary boıynsha 66 mln. teńge nesıege 307 bas jylqy, 1520 bas qoı satyp alyndy. Sharýashylyqtarǵa úlken demeý bolyp otyrǵan sýbsıdııa da tıisti deńgeıde bólinýde. Údemeli ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq damý baǵdarlamasy sheńberinde bentonıt saz bal­shyǵyn óndirý jáne óńdeýmen aınalysatyn zaýyt salýdy jos­par­lap otyrmyz. Jalpy quny 4 mlrd. teńgeden asatyn joba iske qo­sylǵanda 200-ge jýyq ju­mys orny ashylady. Sondaı-aq, sha­ǵyn jáne orta kásipkerlikke den qoıýshylar qatary artyp, shaǵyn bıznes sýbektileri 3105-ke jetti. Bul salyq kóleminiń, belsendi kásiporyndar qatarynyń artýyna da aıtarlyqtaı yqpal etip otyr. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń kómegi kóp. Osy baǵdarlama boıynsha jyl boıynda 837 adam jumysqa ornalasty. Áleýmettik kómekke muqtaj jandardyń qatary azaıdy. «Balapan» baǵdarlamasy aıasynda Baıtoǵas, Tuǵyl, Mańyraq aýyldarynan jekemenshik balabaqshalar ashyldy. Jalpy, sońǵy 3 jylda jańadan 12 jekemenshik, 10-nan astam memlekettik balabaqsha paıdalanýǵa berildi. Keıingi jyldary aýyldyq mádenıet úıleri, sport nysandary salynyp, materıaldyq-tehnıkalyq baza jaqsartyldy. 13 mádenıet úıi jóndelip, paıdalanýǵa berildi. Búginde tarbaǵataılyqtar kóptegen respýblıkalyq, oblystyq mádenı-sporttyq sharalardyń aldyńǵy leginde kele jatqanyn maqtanyshpen aıta alamyz. Máselen, taıaýda «Týǵan el – altyn besigim» festıvalinde kórkemónerpazdarymyz gran-prıge ıe bolsa, oblystyq halyq­tyq sport oıyndarynda bilekti órenderimiz besinshi márte jeńim­pazdar tuǵyrynan kórindi. Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń QHA sessııasyndaǵy sózinen búgingideı almaǵaıyp dáýirde sát saıyn saıasatty saralap, elimen etene bolýdyń úlken úlgisine taǵy kýá boldyq. Demek, biz, barsha Qazaqstan qoǵamy táýelsizdiktiń negizin qalaýshy dara tulǵa – Elba­symen birge yntymaǵymyzdy bekemdeı otyryp, aldaǵy kezeń­derde Uly Dala tósindegi Máńgilik Elimizdiń kemel bolashaǵy jolynda kúsh-jigerimizdi aıamaı, tabandy túrde jasampaz iste­rimizdi jalǵastyrýymyz qajet. Sondyqtan, aýdannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn odan ári arttyrý úshin aldymyzǵa aýqymdy mindetter qoıdyq. Iаǵnı, bıyl barlyq aýyldardy abattandyrý, kógaldandyrý, 23 mektepke aǵymdaǵy jóndeý jumystaryn júrgizý, aýyldardyń ishki joldary men Aqsýat, Aqjar aýyldaryn asfalttaý, jaıaý júrginshilerge arnalǵan trotýarlar salýdy kózdep otyrmyz. Sondaı-aq, memleket-jekemenshik áriptestigi negizinde 5 balabaqsha ashý, tyńnan 3 myń gektar sýarmaly jerdi ıgerý, 500 gektar egistikke júgeri dánin sebý, 600 gektarǵa kartop egý, sonyń ishinde 200 gektardan astam jerge gollandııalyq tehnologııa boıynsha kartop egýdi kózdep otyrmyz. Aýdan men óńirdi qamtamasyz etý maqsatynda 7 gektardan astam jerge jylyjaılar salynady. Egistik alqaptaryna tamshylatyp sýarý ádisin engizý jumystary qolǵa alyndy. Basqa da mańyzdy mindetter kezek-kezegimen júzege asyryla bermek. Jerdi tıimdi paıdalana bilsek, onyń paıdasy kól-kósir. Elbasy osy údeni kózdep otyr. Bul halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadamnyń biri.  Dildábek ORAZBAEV, Tarbaǵataı aýdanynyń ákimi, «Nur Otan» partııasy Tarbaǵataı aýdandyq fılıalynyń tóraǵasy  Shyǵys Qazaqstan oblysy