Agrarlyq ǵylym alǵa shyqsyn

Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Jer kodeksiniń qoǵamdyq rezonans týdyrǵan birqatar normalaryna moratorıı jarııalaǵanyn quptaı­myn. Qazirgi ýaqytta álem nazary aýyl sharýashylyǵynyń damýy­na aýyp otyrǵany jasyryn emes. Buǵan barsha jurttyń joǵary qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵany da belgili. Bizdiń Qazaqstannyń keń-baıtaq dalasy aýyl sharýashylyǵyn áleýetti júrgizýge muqtaj. Jeriniń keńdigi, topyraǵynyń qunary jaǵynan kóp jaǵdaıda basqalardan basym tur desek qatelespeımiz. Álem elderiniń kópshiliginde bul jaǵy­nan alyp qaraǵanda sheshimin tappaı jatqan máseleler kóp kezdesýde. Sondyqtan, biz osy múm­­­kindikti tıimdi paıdalanyp, aýyl sharýashylyǵyna mán berip, básekege bás tikken elderden ba­sym túsip, naryqta namysty qol­­­dan bermeı, agrarlyq-óner­kásip­tik keshendi damytýda qar­qyn­dy qadam jasaǵanymyz abzal. Muny júzege asyrý úshin ın­ves­tısııa qajet. Ol tek qana aqsha bolmaý kerek. Bilim, tehnologııa jáne naryqqa shyǵatyn jol bolǵanda ǵana bul jospardy júzege asyrýǵa bolady. Igeretin jerimiz kóp bolsa da, menshikti resýrstar kólemi bizde jetkiliksiz. Qarapaıym mysal keltireıin, jyl saıyn Kanadada aýyl sharýashy­ly­ǵyn­daǵy 1 ga jerge saly­na­tyn ın­ves­tısııa sha­mamen 340 dollardy qu­raı­dy. Al bizde bul kórsetkish 25 dol­lar shamasyn­da nemese 14 ese az. Bul salada resýrs­tar tap­shy­ly­­ǵy anyq baıqalady. Son­dyq­tan, biz sheteldik ınvestorlarmen birlesip jumys isteýimiz kerek. Olardyń bizdiń eldegi aýyl sharýashylyǵyna degen qyzy­ǵýshylyǵyn eskerip, olar­men tájirıbe almasyp, sharýa­shy­lyqtyń damýyna tıimdi tustaryn el bolashaǵynyń órkendeýine paıdalanýymyz kerek. Investısııa – ol da resýrs. Álemdik arenada ol úshin qyzý báseke júrip jatqany da belgili. Eldiń agroónerkásiptik keshenin damytýǵa resýrstar tartýdyń ta­bys­tylyǵy ınvestorlar úshin qo­laıly jaǵdaı týǵyzylýyna, sonyń ishinde quqyqtyq negiz jasalýyna tikeleı baılanysty. Son­dyqtan, zańnamaǵa ınves­tor­lardyń ju­mys jaǵdaıyn jeńil­detetin, táýekeldi tó­­me­ndetetin tú­ze­­tý­ler engizilýi ke­rek-aq. Endeshe, Mem­­leket basshysy ja­rııalaǵan al­ty aılyq moratorıı ýaqytyn jurt­shy­­lyqqa, aýyl-selo tur­­ǵyn­­daryna, dı­­qan qaýy­myna, fer­­mer­ler­ge osy jaı­­lar­­dy ke­ńinen ba­jaı­­lap tú­sindirý úshin paıdalanýǵa tıispiz. Elbasy ádil atap kórset­kendeı, Jer kodeksine engizilgen túzetýlerdiń jaı-japsary halyq­qa jetkilikti deńgeıde tú­sin­dirilmegenin moıyndaýy­myz kerek. Zańgerler men sheneý­nikterge aıqyn nárse qarapaıym halyqqa túsiniksiz bolýy ábden múmkin. Túsindirý jumystary óz deńgeıinde júr­gizilse, túrli joramaldarǵa jol berilmes edi. Sondaı-aq, qoǵamda keshegideı kereǵar pikir, dabyra dúrbeleń de bolmas edi. Bárimiz Qazaqstan deıtin qara shańyraqtyń astynda ómir súrip jatqandyqtan, Otanymyzdy maqtan tutamyz, onyń órkendeýin tileımiz, jetistigine qýanamyz. Jer – bizdiń ata-babadan qalǵan baǵa jetpes baılyǵymyz. Ony súıý, qurmetteý, qorǵaý árbir qazaqstandyq perzenttiń paryzy dep esepteımin. Jer taǵdyry talqyǵa túskende shynymen-aq eshkimniń beıjaı qarap qalmaýy kerek. Jer baılyǵy eldiń ál-aýqatyn arttyratyn quralǵa aınalǵany abzal, sonda ǵana keleshek urpaqtyń tabysy turaqty, tirshiligi shýaqty bolary daýsyz. Budan bylaı bılik ókilderi, qoǵam bolyp, ult bolyp Jer kodeksine qatysty taǵdyrsheshti kezeńde bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp birigip is atqarý kerek. Olaı bolsa, barlyq baıypty taraptar birlese otyryp atalmysh qujattyń neǵurlym qaǵıdaly tustaryn qaıta qarap, eksheı túskenimiz, qoǵamnyń bar­lyq múddeli toptary úshin jaramdy sheshimge, tujyrymdy túıinge toqtaǵanymyz abzal bolmaq. Biz, aýyl sharýashylyǵy mamandary, agrarshy ǵalymdar bul máselede qolymyzdan kelgen kómekti aıap qalmaımyz, keri­sin­she, ǵıbratty ǵylym sózin, ınno­va­sııalyq jobalardy ómir­sheń ázirlenimderdi jer ıgiligin molaıtý jolyna salýǵa ázirmiz. Aqylbek KÚRIShBAEV,  «S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti» AQ basqarma tóraǵasy, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor