Álem • 01 Qazan, 2024
Damper AES-i mańyndaǵy damý nyshany
Fransııa atom energetıkasyn paıdalaný turǵysynan álemdegi kóshbasshy elder sanatynda. Sebebi elektr qýatynyń 75%-yn atom elektr stansasynan alady. Biz aıtqaly otyrǵan Damper AES eldegi elektr energııasynyń shamamen 7%-yn óndiredi. Onyń 4 reaktory bar.
Tanym • 01 Qazan, 2024
Ǵalam ǵajaptary: Soǵymǵa qımaıtyn qoı
Myna bir jańalyqty estip, ań-tań boldyq. Jambyldyq shopannyń bir ǵıssar qoshqary 72 mıllıon teńge turady eken.
Tanym • 01 Qazan, 2024
Tabyldy Dosymov «Tirlikti mynaý, janym-aı, máńgilik deme, uıyqtap ketsem bir kúni, oıanbaı qalam» dep án salatyn. Iá, «bir kúni» deıdi bard-ánshi, sebebi ajaldyń ajaryn qashan kóretinin bilmegen edi. Al endi biz «sol kúnniń» qashan ekenin biletin bolamyz. Oǵan ǵalymdar «kináli».
Salyq • 28 Qyrkúıek, 2024
Salyq túıtkiliniń tasada qalǵan tusy
Qazir qoldanysta 12 salyq túri bar. Aldaǵy ýaqytta 20%-ǵa azaıyp, tipti keıbir tólemder biriktiriledi. Salyqtyq jeńildikter de retke keltirilmek. Tipti 110 salyq jeńildigin alyp tastaý usynysy da kóterilip jatyr. Odan bólek, 29 salyq jeńildigin qoldaný merzimi shekteledi. Jalpy, «Kásipkerler ózderi paıdalanatyn salyq jeńildikteri boıynsha esep berýge tıis. Bıznesti damytýǵa naqty septigi tıetin jeńildikterdi ǵana qaldyrǵan abzal» degen Prezıdent tapsyrmasy jan-jaqty qarastyrylyp, jaýapty organdar iske kirisip ketti.
Qarjy • 27 Qyrkúıek, 2024
Ekinshi deńgeıdegi bankterdiń korporatıvtik sektorǵa degen yqylasy kóńil kónshitpeıtinin jıi aıtyp júrmiz. Bankter jyl basynan beri 1 trln 38 mlrd teńge tabys tapsa da, ishki jalpy ónimdegi qarjylandyrý úlesi – aıtarlyqtaı kóp emes. Keıingi kezderi synǵa túsken bul máseleni Ulttyq bank Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigimen birigip, birqalypqa túsirýge tyryspaq. Jyl sońyna deıin el ishindegi tutynýshylyq nesıelendirýdi azaıtamyz deıdi.
Qarjy • 27 Qyrkúıek, 2024
Sıfrly álemniń esigin qaǵyp turmyz
Nemis ekonomısi Verner Zombart «Ekonomıkanyń basty qaǵıdasy – alysqa qaraý» deıdi. Ýaqyt synynan ótken bul pikirge eshkimniń shúbási joq. Eger dál qazir alysqa qarar bolsaq, sıfrlyq transformasııa tórimizden oryn alýy qajet. Onyń ishinde qarjy salasynyń sıfrlyq ekojúıesin qurý mańyzdy. Sózimdi qýattaı túsý úshin «KPMG» júrgizgen zertteýdi mysalǵa alaıyn. Satylymy 1 mlrd dollardan asatyn kompanııalardyń 59%-y qarjylyq úderiske jasandy ıntellekt (JI) quraldaryn qoldanǵan. Al «Cofinpro AG» júrgizgen zertteýden bási bıik bankterdiń 52%-y mashınalyq oqytý ádisin engizgenin kóremiz. Osy tusta oqyp otyrǵan sizdi, jazyp otyrǵan meni de mazalaıtyn eki suraq bar: Jahandy jaýlaǵan osy úderiske biz úlgerdik pe? Bankterimizdiń baby kelisti me?
Tanym • 27 Qyrkúıek, 2024
1960 jyl. «Kalýga» tehnıkýmyndaǵy muǵalim Borıs Grıshınniń robot jasaıtyn oıy da bolmaǵan edi. Ol stýdentterge sýret salýdy úıretetin. Tipti osy birqalypty ómirin eshteńege aıyrbastaǵysy kelmeıtin. Biraq bir kúni onyń ómiri túbegeıli ózgerdi.
Ekonomıka • 25 Qyrkúıek, 2024
Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń (BQDA) málimetinshe, bizdiń memleket ekonomıkanyń 30 negizgi sektorynyń 20-syna aralasady. Kompanııalardyń 10%-y, al barlyq iri kompanııanyń 50%-y – memleket baqylaýynda. Jalpylama qaraǵanda, bul kórsetkish – «ósim memlekettik sektor men kompanııalarǵa tıesili bolmaýǵa tıis» degen ustanymymyzǵa qarsy. Dúnıejúzilik banktiń empırıkalyq zertteýleri de úreıli úrdistiń jaqsylyqqa aparmaıtynyn aıtyp júr. Osy máselege «Ekonomıkalyq relıatıvızm» tujyrymdamasymen qarap kórelik. Fılosofııada bul uǵym «Aqıqat jalǵyz, shyndyq ekeý, sheshim kóp» dep túsindirilse, ekonomıka «Aqıqat ta, shyndyq ta jalǵyz, sheshim belgisiz» dep túsindiredi.
Tanym • 21 Qyrkúıek, 2024
Ǵalam ǵajaptary: Túrli-tústi aýyl
Taıvanda Taıchýn degen aýyl bar. Osydan birneshe jyl buryn sol aýyldy bıligi buzbaq bolady. Bul jańalyqqa kúlli ǵumyryn sonda ótkizgen Hýan Iýn-Fý narazylyǵyn ózgeshe tásilmen jetkizgen.
Qoǵam • 19 Qyrkúıek, 2024
Qazir jylý elektr stansalarynan aýaǵa jylyna 14 mln tonnadan asa zııandy qaldyq shyǵady. Al sarapshylar atom energetıkasy dástúrli kómir generasııasymen salystyrǵanda, kómirtegi qaldyqtaryn aıtarlyqtaı azaıtady dep jar salyp júr. Álemdik zertteýler men tájirıbelerge qarasaq, atom elektr stansasy (AES) kemi 60 jyl jumys isteıdi. Tolyq tekseristen ótkizgennen keıin taǵy 20 jylǵa sozýǵa bolady. Demek, elimizdiń kómirtegi beıtaraptyǵyna jetýine AES qajet. Biraq áýeli ekologııalyq táýekel men qaýipsizdik máselesin maı shammen qaraǵan abzal. Oǵan áleýmettik, ekonomıkalyq áserin qosyńyz. Halyq kókeıinde júrgen bul túıtkilder sheshilmeıinshe, AES-tiń mańyzy da artpaıdy.
