Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Eldiń jalpy halyqaralyq rezerviniń kólemi bıyl tamyzda 42,7 mlrd dollarǵa jetti. Bul byltyrǵydan 27,2%-ǵa artyq. Aqsha júıesimen esepteıtin bolsaq, rezervterdiń jartysynan kóbi altynmen saqtalǵan. Ol 23,5 mlrd dollarǵa para-par. О́tken jyldyń tamyz aıymen salystyrǵanda 20,9%-ǵa kóp. Erkin aıyrbastalatyn valıýtalyq aktıvter bir jylda 35,8%-ǵa ósip, 19,3 mlrd dollarǵa jetti. Bul rette jalpy halyqaralyq rezervtegi altyn úlesi bir jylda 57,7%-dan 54,9%-ǵa deıin tómendep otyr.
«Ranking» zertteýine súıensek, eleń-alań kezeńde altyndy satyp jiberý jaqsylyqtyń nyshany emes.
– 2024 jyldyń jeti aıynyń qorytyndysynda elimizdiń altyn-valıýta qory bar bolǵany 692,3 kıloǵa ósti. Onyń ústine, alǵashqy tórt aıda 22,3 tonna altyn satyp alynsa, mamyrdan shildege deıingi aralyqta Ulttyq bank, kerisinshe 21,6 tonna bul asyl metaldy satqan, – dep jazylǵan zertteýde.
Ulttyq banktiń málimdeýinshe, ótken jyly 120 tonna altyn satyldy. Sondaı-aq elimizdegi altyn óndirýshilerden 65,5 tonna altyn satyp alyndy. Nátıjesinde, byltyr jyl aıaǵyna qaraı rezervtegi altyn úlesi 58,4%-dan 54,2%-ǵa deıin azaıdy. Sonymen qatar bas bank bıyl rezervterdiń ótimdiligin odan ári ártaraptandyryp, saqtap qalý maqsatynda, sondaı-aq baǵaly metaldyń baǵasy joǵary ekenin eskerip, syrtqy naryqtarǵa altyn satýdy jalǵastyra beremiz dep otyr. Taǵy qansha altyn satatyny naryqtaǵy jaǵdaıǵa, onyń ári qaraı qalaı qalyptasatynyna baılanysty.
– Jyl basynan beri altyn-valıýta rezervi (AVR) 1,9 mlrd dollarǵa ósip, I toqsannyń sońyndaǵy málimet boıynsha 37,8 mlrd dollarǵa jetti. Álbette AVR-dyń ósýine áser etken negizgi faktor – altyn naryǵyndaǵy «jarys». Qarastyrylyp otyrǵan kezeńde baǵaly metaldyń quny 7%-ǵa ósip, bir troı ýnsııasy 2 062,4-ten 2 207 dollarǵa jetti. Altyn quny osy toqsanda tek bir ret 2 000 dollarǵa túsip, 1990,8 dollarǵa deıin tómendedi. Altyn naryǵyndaǵy qubylmalylyq AQSh FRJ-niń mólsherlemesine qatysty ınvestorlar boljamynyń ózgerýine, naryq boljamdaryna sáıkes kelmeıtin AQSh-tyń makroekonomıkalyq statıstıkalyq derekterine, sondaı-aq álemdegi geosaıası jaǵdaıdyń órshýine baılanysty. Osylaısha, naryq bulyńǵyrlanyp, geosaıası ahýal shıelenisken shaqta altyn qorǵanys aktıvi bolyp qala berdi. Odan bólek, altyn-valıýta aktıvteri qurylymynda altynnyń úlesi birshama ekenin eskere otyryp, AVR kiristiligin arttyrý maqsatynda shotqa alynbaǵan altyn portfelin belsendi basqarý týraly sheshim qabyldandy. Osyǵan baılanysty AVR-dy basqarý týraly ınvestısııalyq strategııaǵa ózgeris engizildi, – deıdi Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekova.
2011-2021 jyldar aralyǵynda elimiz altyndy belsendi túrde satyp alyp otyrǵan. Jylyna 2,4 tonnadan 50,6 tonnaǵa deıin kólemde altyn tolyǵyp turǵan. Bul kezeńde álem elderi qorlaryna 335,1 tonna altyn engizgen. Salystyrmaly túrde qarasaq, bizdiń kórsetkish áldeqaıda joǵary. Tek Qytaı, Reseı, Túrkııa ǵana bizden sál belsendirek. 2022 jyldan bastap úlgili úrdisimizden jańyla bastappyz. 2022 jyly – 50,7 tonna, 2023 jyly 57,4 tonna baǵaly metall satyppyz.
– Altynnyń belsendi satylýy joǵary baǵa kezeńine sáıkes keldi. Retteýshi turaqsyzdyq bastalǵan keıingi eki jyl ishinde mundaı aktıvti satqany jón be ózi, bul – úlken suraq. Máselen, 2022 jyly ortasha eseppen altynnyń bir troı ýnsııasy 1,8 myń dollar boldy. 2023 jyldyń sáýirde altynnyń bir troı ýnsııasynyń baǵasy 2 myń dollarǵa jetti. Jeltoqsanda rekord jańaryp, 2 myńnan dollardan sál asty. Bıyl altynnyń baǵasy aı saıyn derlik rekordtardy jańartyp, qyrkúıekte 2,6 myń dollardy qurady. Qazan aıynyń basynda da altyn baǵasynyń kóterilýi jalǵasty. Iаǵnı bir troıa ýnsııasy 2,7 myń dollarǵa baǵalandy. Buǵan tańǵalýdyń qajeti joq, óıtkeni geosaıası turaqsyzdyq jaǵdaıynda altyn jalǵyz qorǵanysh aktıv kózi bolyp otyr. Dál osyndaı sátte elimiz, kerisinshe baǵaly metaldy syrtqa shyǵaryp jatyr, – delingen zertteýde.
Halyqaralyq valıýta qorynyń qarjylyq statıstıkasyna súıensek, elimiz altyn qory jóninen 18-orynda tur (294,9 tonna). Álemdik altyn qory 30,1 myń tonnaǵa jetedi. Eń úlken kólemi AQSh-qa tıesili: 8,1 myń tonna, onyń jartysy áıgili Fort Noks depozıtarııinde saqtalǵan. Ekinshi, úshinshi oryndarda tıisinshe 3,4 myń jáne 2,5 myń tonna altyn kólemimen Germanııa men Italııa tur. Fransııa (2,4 myń tonna), Reseı (2,3 myń tonna), Qytaı (2,3 myń tonna), Shveısarııada (1 myń tonna) da aıtarlyqtaı qor bar.
– Altyn satýdyń jaı-japsaryna úńilip kóreıik. 2023 jyly О́zbekstan altyn satýda ekinshi orynda bolyp, 25 tonna satty. Biz eki ese kóp sattyq. Osylaısha, biz altynnyń bir bóligin satý, dollarǵa aınaldyrý men sol dollarlardy sheteldik baǵaly qaǵazdarǵa salý jaqsy degen tujyrymdamany qabyldadyq. Aktıvterdi basqarý turǵysynan bul jaman ıdeıa emes: altyn qymbattaıdy, arzandaıdy, al bizdiń dollarlyq baǵaly qaǵazdarǵa salǵan ınvestısııamyz paıyzdar ákeledi. Tipti 2023 jyly 50 tonna altyn satylǵannan keıin de biz Ortalyq Azııadaǵy eń úlken altyn qory bolyp otyrmyz, – deıdi qarjyger Rasýl Rysmambetov.
«Monetarity» telegram-arnasynyń avtory Vladıslav Týrkınniń aıtýynsha, rezervtik portfeldi basqarý sheńberinde altynnyń úlesin azaıtý, qolma-qol valıýtany ósirý – durys ıdeıa emes.
– Bizdiń bir qyzyq ereksheligimiz bar. Otandyq altyn óndirýshilerden altyn satyp alýdyń basym quqyǵy bas bankke tıesili. Árıne, altyn óz elinde bolǵany jaqsy. Biraq retteýshi altyndy teńgege satyp alady. Baǵa naryqtardaǵy dollarlyq baǵaǵa sáıkes kelse de, Ulttyq bank tek teńgemen tóleıdi. Olar teńgeni nemese emıssııany basyp shyǵara alatyn jalǵyz organ. Sonda barlyq basylǵan teńge birinshi banktiń quzyretine enip otyr. Aksııalardaǵy altyndy belsendi satyp alý ekonomıkany emıssııalyq qarjylandyrady deıdi. Al emıssııa – ınflıasııanyń eń qorqynyshty faktory, – deıdi ol.
