Quqyq • 06 Jeltoqsan, 2023
Birer jyl buryn elimizde balasynyń aldyndaǵy boryshyn óteýden jaltarǵandarǵa jaza kúsheıtilip, aıyppul mólsheri ósti. Alaıda ata-analyq paryzyn oryndaýǵa kelgende qulyqsyzdyq tanytatyndardyń sany azaıǵan joq. Sebebi bala aqysyn bermeýdiń san amalyn qarastyratyn boryshkerlerdiń zańdy syrt aınalyp ketýge múmkindigi mol. Sondyqtan qashqyn ata-analardy jaýapkershilikke tartqyzyp, túrmege qamaıtyn sońǵy túzetýler de tıimdi bolmaı tur.
Qurylys • 30 Qarasha, 2023
Jaqynda tabıǵattyń tosyn minezi bas qaladaǵy qurylys sapasynyń kóleńkeli tusyn kórsetip bergendeı boldy. Osyndaı kezde tornado sekildi alapat daýyl men aqtútek borannyń ózine shydas beretin damyǵan elderdegi alyp ǵımarattar qandaı tehnologııamen turǵyzylady, adam qoly jetpes qurylys materıalyn qoldandy ma eken dep tańdanasyń. Al bizde jaýaptylar at izin salmaıtyn aımaqtardy aıtpaǵanda, osy kúni el astanasynda jel tursa jurttyń záre-quty qashyp, janyn shúberekke túıip otyrady.
Qoǵam • 24 Qarasha, 2023
Ár ótinishke taldaý júrgiziledi
Bıyl memlekettik organdar men uıymdar azamattardyń 202,2 mıllıonnan astam ótinishin qanaǵattandyrsa, onyń 98 paıyzy elektrondy túrde júzege asty. Bul týraly Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte jan-jaqty aıtyldy.
Forým • 22 Qarasha, 2023
Tańdaý erkindigine taldaý júrgizgen jón
Jasandy ıntellekt osy júrisinen jańylyspasa, birer jyldan keıin adam eńbegi kózge kórinbeı qalýy múmkin. Sebebi «ChapGPT»-tiń bir ózi birneshe mamannyń jumysyn atqaryp, jýrnalısterdiń ornyna maqala, aqyn-jazýshylar úshin shyǵarma jazýǵa qabiletti. Alaıda jasandy ıntellektiniń jańa dáýirinde jaýapkershilikke júrdim-bardym qaraýǵa bolmaıdy. Keshe bul másele Astanada ótken jýrnalıstıkadaǵy jasandy ıntellekt bolashaǵyna arnalǵan «Media Vision 2023: Ai in Journalism» forýmynda ortaq taqyrypqa aınaldy.
Qoǵam • 22 Qarasha, 2023
Áke ınstıtýty: Qundylyq pen qaǵıdat
Urpaq aldyndaǵy amanatty atqarýǵa kelgende otbasyndaǵy qarym-qatynastyń jibi úzilip qalǵany týraly jıi aıtylady. Úzildi deımiz-aý, qazaq uǵymynda alyp báıterekke teńelgen tórdegi ákeniń róli bosaǵada syǵalap turǵaly qashan. Buryn bala ákeniń meıirimin, ananyń aıaly alaqanyn seziný kerek desek, qazir óz týǵanynan kún saıyn jábir kórip jatqan óskeleń urpaqqa otbasyndaǵy ákeniń rólin túsindirýde tilimiz kúrmelip qalatyny belgili. Bıyl elimizde kóz jumǵan 25 balanyń 6-ýy et jaqyndarynyń qolynan qaza tapqan. Osynyń ózi otbasy qundylyǵynyń quldyrap, bala bolashaǵyna bas aýyrtatyn emes, balta shaýyp jatqan otbasyndaǵy jaǵdaıdyń ýshyǵyp turǵanyn kórsetedi. Bul másele tóńireginde aıtpaǵan usynys, ózgertilmegen zańnama, qolǵa alynbaǵan joba qalmady. Sol sebepten bala tárbıesindegi ata-ana jaýapkershiligi men áke ınstıtýtyn qalyptastyrý taqyrybyna jıi oralýǵa májbúrmiz. Búgingi dóńgelek ústelimizde de «Áke ınstıtýtyn qalyptastyrý otbasyndaǵy zorlyq-zombylyqty azaıtyp, urpaq tárbıesin uqyptylyqpen qaraýǵa shaqyra ala ma?» degen saýaldy qoıyp otyrmyz.
Tehnologııa • 20 Qarasha, 2023
Jurttan jasyrǵandy júıeden jasyra almaısyń
Halyqtyń alańsyz uıqysyn baǵýda tártip saqshylarynyń taptyrmas quralyna aınalǵan sıfrlyq tehnologııa kóp. Ásirese qaladaǵy quqyq buzýshylyqtyń aldyn alyp, qaýipsizdikti saqtaýda kómekshige aınalǵan beınebaqylaý kameralaryn «qalanyń qyraǵy kózi» deýge bolady. Júris-turysymyzdy qalt jibermeıtin qurylǵynyń qabileti qandaı deńgeıde? Tehnıkanyń múmkindigi turǵyndardyń qaýipsizdigine qanshalyqty jaýap berýi múmkin?
Qoǵam • 16 Qarasha, 2023
Qazirgi tańda urpaq tárbıesindegi áke rólin álsiretip almaýdyń mańyzy zor. Alaıda tal besikten bastalatyn tárbıeniń tizgini naryqtyń qatal zańyna baǵynyshty bolyp ketkeli kóp otbasyndaǵy qundylyq kók jáshikke telmirgen jańa urpaqty ósirip keledi. Sol úshin de búgingi ata-ana balaǵa beretin izgilik qasıetti aldymen óz boıyna darytyp, otbasy qundylyǵyn sanasyna sińirýi qajet. Astanada ótken «Urpaq tárbıesi – ult bolashaǵy» taqyrybyndaǵy VIII Respýblıkalyq ákeler forýmyna jınalǵandar osyndaı oı-pikirlerin ortaǵa saldy.
Suhbat • 15 Qarasha, 2023
Sapaly maman salǵyrttyqqa jol bermeıdi
Jaqynda gazetimizde jaryq kórgen «Joq muǵalimniń» jalaqysy qansha?» degen maqalamyzda orta bilim berý salasyndaǵy jemqorlyq máselesin kótergen edik. Áńgimeniń ózegi retinde Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń aımaqtaǵy departamentteri júrgizgen tekseris nátıjeleri kórsetilip, máseleniń sebep-saldary men sheshý joldary týraly sarapshy mamandardyń oı-pikiri aıtyldy. Osy taqyryp tóńireginde Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Edil OSPANDY az-kem áńgimege tartyp, qoǵamda jıi aıtylyp júrgen saýaldarǵa birge jaýap izdep kórdik.
Aımaqtar • 12 Qarasha, 2023
Jurtty alańdatqan ınternet alaıaqtyq
Sandyq dáýirde symsyz jeliden syr jasyrý múmkin emes. О́mir súrip otyrǵan ortamyz sıfrlyq tehnologııaǵa táýeldi bolǵan tusta adamdardyń qoly ınternetke berik baılandy. Bul táýeldilik jyl ótken saıyn artyp keledi. Qarap otyrsaq, kez kelgen sala ınternettiń kómeginsiz alǵa jyljymaıtyn boldy. Turmystyq ómirdegi taptyrmas quralǵa aınalǵan baılanys quraly alaıaqtardyń da paıda tabatyn kózine aınalǵaly qashan. Sodan beri halyqtyń ómirin jaqsartý úshin atqarylǵan ıgilikti isten óz «úlesin» alýǵa asyǵatyndar da aılasyn asyryp, sabaqty ıneni sátimen jumsap qalýǵa tyrysatynyn toqtaýsyz aıtylyp keledi. Alaıda onlaın ómirden opyq jegenderdiń statıstıkasy kóbeımese, kemigen joq. Sebebi nede?
Qoǵam • 07 Qarasha, 2023
«Joq muǵalimniń» jalaqysy qansha?
Keıingi jyldary bilim salasyndaǵy jemqorlyqqa qatysty jaǵa ustatar sumdyqtardyń sanynan jańylyp, urpaq bolashaǵyn kimge senip tapsyrarymyzdy bilmeı dal bolatyn kúnge jettik. Bulaı deýimizge sebep te joq emes. Aıtalyq, bıyl da respýblıka boıynsha Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl departamentteriniń aımaqtaǵy bilim berý bólimderine júrgizgen tekserisi barysynda esepshilerdiń ebin taýyp qarjyǵa qaryq bolyp kelgeni anyqtalyp otyr. Osylaısha, aýdandyq bilim bólimderiniń keıbir laýazymdy tulǵalary men esep-qısapqa jaýapty mamandary zamanaýı júıede ketken urymtal sátti de utymdy paıdalanyp, el qazynasyna orasan shyǵyn keltirgen.
