Asta da ornyqty sóz qajet

Uly Abaı babamyz aıtyp ketken bes dushpanymyzdyń biri – ­beker mal shashpaq hám ysyrap­shyldyqty tyıý maqsa­tyn­da óńirlerdegi ardagerler uıymdary men meshitter ıgi bas­tama kóterip, ásirese kisisi dúnıe salǵan qaraly úı ıeleriniń ólim jóneltý rásimderi men as berýge shamadan tys qarjy shyǵyndaýyna jol bermeýge baǵyttalǵan sheshimder qabyldap jatqany – quptarlyq jaıt.

23 Sáýir, 2024

Bilim-ǵylym ańsary

Búgingi bilimniń máni – mádenı tran­s­­­­formasııada. Syn-qater­ler tusyn­daǵy suraq: qoǵamǵa kim kerek jáne maman qoǵam­nan óz ornyn qalaı tabady? Trans­for­masııa máni osynda! Izdengen jas azamat báseke, kásibılik turǵy­synan ózine qajetti jáne eliniń búgini men erteńine kerekti bilim ala bilýi tıis.

12 Sáýir, 2024

Tasqyn toqtatar tásil

Biraz ýaqyt buryn Dinmuhamed Qo­naev­tyń «Stalınnen Gorbachevke deıin» atty kitabyn oqyp otyryp, myna bir qyzyqty derekke keziktim. Tasqyn sýdy toqtatatyn «qarabýra» ádisi jaıynda jazypty. Kóp adam bile bermeıtin bul ádis shyn máninde nazar aýdararlyq.

11 Sáýir, 2024

Ulyq merekeniń máni

Qaıratker tulǵa Amangeldi Aıta­lynyń «Altyn Orda» gazetinde (19 naýryz, 2009 jyly) jarııalanǵan suhbatynda: «Otarshyl ıdeologııa 1 qańtardy Jańa jyl retinde sa­namyzǵa tereń sińirdi. Qazir kóp­shilik halyq 22 naýryzdy kútkennen góri 1 qańtarǵa asa mán beredi. Bul – sanaǵa sińgen dástúrdiń kúshtiligi. Endi osy qalyptasyp, sanaǵa sińisti bolyp ketken dástúrdi ómirden, psıhologııa­myzdan qalaı shyǵa­ryp, Naýryzdy toılaýǵa kóshe­miz?», degen edi.

03 Sáýir, 2024

«Ultqa qyzmet etý – minezden»

Syrshyl aqyn Israıl Saparbaı ult bolmysy men minezi týraly az óleń jazǵan joq. Solardyń ishinde «Minez» atty myna óleń joldarynyń ar jaǵynan jarq etken jasyn minezdiń jańǵyryǵy estiledi.

01 Sáýir, 2024

О́zińdi ózge syılasa...

Elimiz táýelsizdik alǵaly beri kún tártibinen túspeı kele jatqan tolǵaqty taqy­ryp­tyń biri – til máselesi. Memleket quraýshy eldiń ana tili, qunarly da qasıetti qazaq tiliniń esiktegi basyn tórge shyǵarý jónindegi talqy, teke­tires, memlekettik tildi ómir­diń barlyq salasynda batyl, erkin qoldanyp, aıasyn keńeıtý jo­lyndaǵy kúres áli kúnge to­las­tar emes.

31 Naýryz, 2024

Ozbyrdyń on talaby

«О́z úıińnen jaý shyqsa, qasha­tyn jer tabylmas» degendi baıa­ǵyda aıtyp ketken ata-babalarymyzdy naǵyz dala danyshpandary dersiz. Bir ǵana sóı­lemge baılanǵan toqtam óz ja­qyn­­­daryna zalymdyq, álim­jettik kór­setetin kisápir­ler­diń álmısaqtan bol­­ǵanyn aıǵaq­tamaı ma? Kisápir demek­shi, ilgeri zamanda qaltaǵa túse­tin urylardy osylaı ataǵan eken. Al bul zamanda óz otbasy­na kesirin tıgizip, taǵdyryn tas-talqan etkenderdi ki­sá­­­pir demeı, kim deımiz?

26 Naýryz, 2024

Naýryz pálsapasy

Ár ­jyldyń Naýryzynda el tarı­hy­­nyń jańa bir paraǵy ashylyp, ótken men búginniń parqyn aıqyndaýymyzdy – ádilettiktiń jóni dep qabyldaımyz. Baısaldy babalarymyz «Jańa aıda jaryl­qa, eski aıda esirke!» degen tile­gin úılesimdilik Iesine baǵyshtaǵany anyq.

22 Naýryz, 2024

Halyq rýhy

Buıyrsa, búgin Ulyq Ulys nemese Altyn Ordanyń áz shahary Saraıshyq jurtynda – Atyraýda Ulttyq quryltaı úshinshi jıynynyń seksııalar jumysy bastalady. Ertede Jaıyq aǵyny qatty, aıdyny shalqar Uly Sý atalypty. Arab saıahatshysy Ábý át-Tánjı ıakı Ibn Batýtta: «Dúnıede Baǵdattan keıin júzbeli kópirdi osy Saraıshyqtan kórdim. Otyz saraıy, tórt meshiti kóz jaýyn alady» dep jazypty. Osy shahar qorymynda Móńke Temir, Toqta han, Jánibek, Ámir Oqas, Qasym han, Shah Mamaı, Júsip han syndy jeti qaǵannyń súıegi baqılyq mekenin tapqan. Muny panteon desek te bolady. Saraıshyq – bıyl 800 jyldyǵy atalyp ótip jatqan Joshy ulysynyń osy óńirdegi Saraı Batý men Saraı Berkeden keıingi úshinshi iri ortalyǵy.

14 Naýryz, 2024

Meıirim men mahabbat shyraǵy

Kókireginde mahabbat pen meıirim máńgi uıalaǵan ardaqty analardyń, aıaý­ly qyz-kelinshekterdiń tól merekesi – mıl­lıondaǵan adamnyń janyn jaıdary shýaqqa, jaqsy muratqa bóleıtin shuǵy­la­ly meıram. Qarly, qyraýly qystan keıin búkil jaratylys ataýlyǵa jan bitiretin kógildir kóktem keledi. Sol kórkem kóktem eń aldymen analardyń júrek jylýynan, ystyq yqylasynan bastaý alady, kóbeńsip qalǵan kóńilderde qýanysh pen shattyqtyń týyn kóteredi, sana-sezimdi serpiltip, aq tilekterdiń tıegin aǵytady.

07 Naýryz, 2024

Bılik jáne ekonomıka

Bıyl qańtarda Merılend ýnıver­sı­tetiniń ekonomısi Tomas Dreksel Federaldy rezerv júıesi (FRJ) basshy­sy­na jasalatyn saıası qysymǵa qatysty zertteý jasap, 1933 jyldan 2016 jylǵa deıingi aralyqtaǵy (Rýzveltten Oba­ma­ǵa deıin) AQSh prezıdentteriniń FRJ ókil­derimen ózara kezdesý sany men saǵat­ta­ry týraly derekterdi jınap shyqqan. Sonda 83 jyl ishinde Pre­zıdentterdiń FRJ ókilimen 800 ret kez­deskeni anyqtalypty. Árıne, Tomas Dreksel bul úshin az ter tókken joq – 83 jyldaǵy búkil prezıdenttiń kúndelikti jumys kestesi boıynsha arhıv deregin túgel aqtarǵan. Aıtpaǵymyz Tomastyń tózimi týraly emes, álbette.

26 Aqpan, 2024

Mánsiz mátin

Qazaqtyń talantty ánshisi Ramazan Stamǵazıev oryndaıtyn «Darıǵa, dáý­ren» ániniń sózin jazǵan aqyn Nesipbek Aıtulynyń: «Men – ánge sóz jazýǵa qorqa-qorqa kelgen adammyn. Sebebi ánniń sózi óte kirpııaz. Bir mysqal artyq ne kem ketýge bolmaıdy. Oǵan nysanany kóz­degen­deı dáldik kerek. Demek, sheberdiń sheberi ǵana baratyn is», degeni bar edi. Abaı atamyz aıtqandaı, «Ánniń de estisi bar, eseri bar». О́kinishtisi, qazir essiz, mánsiz, maǵynasyz án kóbeıdi. Oı salatyn, júrekke jetetin, sózi men sazy qabysyp, ádemi úılesim tapqan án tyńdaý armanǵa aınalyp barady...

26 Aqpan, 2024

Nemere terapııasy

Búgingi tańda baldyrǵandardyń zeıinin ashyp, zerdesin damytatyn arnaýly orta­lyq­tar kóptep kózge ushy­raıdy. Bul, árıne, suranysqa sáıkes qalyptasyp otyr­ǵan ahýal ekeni anyq. Biraq osyndaı oryn­darǵa bala­laryn jetektep apa­ryp júr­gen jas otba­­sylar dástúrli tár­bıe tetigi – ata-áje ınstı­týtyn eskere ber­meı­tindeı kórinedi.

21 Aqpan, 2024

Bilimniń kilti – tárbıe

Uly oıshyl, ǵulama ál-Farabı babamyz «Tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy degen» eken. Osyǵan qaraǵanda, bilimniń ózegi – tárbıe ekeni anyq. Iаǵnı kúlli adam balasyna ortaq jaqsy qasıet­ter­di jas býynnyń tolyq boıyna sińirmeı turyp, bergen bilim qýraǵan aǵash sııaqty eshqashan jemis bermeıdi.

14 Aqpan, 2024

Bulshyq et bosańsymasyn

Markstiń «Adamdy adam etken – eńbek» tujyrymdamasyna kúlip qaraıtyn jańa býyn paıda bolǵaly telegeı tabysqa jetýdiń bir kepili: «Muratqa tek bilim men tehnologııa arqyly qol jetkize alady» qaǵıdasy omyraýlap alǵa ozyp shyqty. О́tken ǵasyrlarda zaýyt pen fabrıkanyń ónerkásipten manýfaktýrany yǵystyryp shyǵarǵany sııaqty kúndelikti jasap júrgen úı tirshiligindegi qarapaıym sharýany tehnologııa jetistigi almastyra bastaǵaly eki bilekti túrip tastap jasaıtyn úıdegi qol eńbegi de ekinshi orynǵa óz-ózinen syrǵyp barady.

13 Aqpan, 2024

Nesıe noqtasy

Basyna bult úıirilip, nesıe noqtasyn kıgen boryshkerlerdiń úlesi basym turǵanda qoǵam ári-sári kúı keshedi. Búginde osy jaǵdaı jurtshylyqtyń eńsesin basyp tur. Almaqtyń salmaǵyn kótere almaı kúırep ketken pende qanshama?

06 Aqpan, 2024

Baspasózdiń baıandy joly

Ult baspasózi tarıhtyń túrli synynan ótip, qalyptasyp, damyp, kemeldendi. Búgingi BAQ jańalyq pen aqparatty halyqqa jetkizý pishini, mazmuny, amaly, t.b. kásibı sharttary jóninen kóp ózgerdi. Mamandar tehnologııa men ınnovasııa qarqynyna ilesýge tyrysyp-aq keledi. Sala sarapshylary álem men ult talǵamyn, suranymyn eskerip, tez jetilýdi usynady.

01 Aqpan, 2024

Kredıtimen kelgen kelin

Bala kúnimizde aralarynda úrip aýyz­ǵa salǵandaı súıkimdi bes birdeı ul-qyzy, oqy­ǵan-toqyǵan, qyzmeti bar erli-zaıyp­ty­lar ajyrasqanda aqylǵa syıǵyza almaı, ańtarylǵanymyz esi­miz­de. Ol zamanda ilýde bireý bolmasa, ekiniń biri ońaılyqpen ajyrasa salmaıtyn. Onyń ústine eresek adamdardyń arasynda túrli kelis­peýshilik, dúrdarazdyq azdaı kórinetin.

31 Qańtar, 2024

Shetelge ketemin...

Keıingi jyldary aınalamyzda – týǵan-týys, dos-jaran, áriptester men qurby-qurdastar arasynda shetelge ketý, ýaqytsha jumysqa turyp, aqsha tabý, tipti birjola qonys aýdarý týraly áńgimeler jıi aıtylyp júr. Shyny kerek, bul usynysty qur talqylap qana qoımaı, táýekelge bel býyp, shetel asyp ketkenderi de az emes.

25 Qańtar, 2024

Usyný – bizden, oılaný – sizden

Turmystyq zorlyq-zombylyqty aýyz­dyq­taýdyń bir tetigi – jazany barynsha qatańdatý ekeni kóp aıtylyp júr. Degenmen, keıbir sarapshylar basqasha pikirde. Olar jazany kúsheıtý basqa qylmystarǵa toqtam salýǵa pármendi amal bolsa da, turmystyq zor­lyq-zombylyqqa qarsy qoldanýda tıim­siz ekenin aıtady.

24 Qańtar, 2024