Ozbyrdyń on talaby

«О́z úıińnen jaý shyqsa, qasha­tyn jer tabylmas» degendi baıa­ǵyda aıtyp ketken ata-babalarymyzdy naǵyz dala danyshpandary dersiz. Bir ǵana sóı­lemge baılanǵan toqtam óz ja­qyn­­­daryna zalymdyq, álim­jettik kór­setetin kisápir­ler­diń álmısaqtan bol­­ǵanyn aıǵaq­tamaı ma? Kisápir demek­shi, ilgeri zamanda qaltaǵa túse­tin urylardy osylaı ataǵan eken. Al bul zamanda óz otbasy­na kesirin tıgizip, taǵdyryn tas-talqan etkenderdi ki­sá­­­pir demeı, kim deımiz?

26 Naýryz, 2024

Naýryz pálsapasy

Ár ­jyldyń Naýryzynda el tarı­hy­­nyń jańa bir paraǵy ashylyp, ótken men búginniń parqyn aıqyndaýymyzdy – ádilettiktiń jóni dep qabyldaımyz. Baısaldy babalarymyz «Jańa aıda jaryl­qa, eski aıda esirke!» degen tile­gin úılesimdilik Iesine baǵyshtaǵany anyq.

22 Naýryz, 2024

Halyq rýhy

Buıyrsa, búgin Ulyq Ulys nemese Altyn Ordanyń áz shahary Saraıshyq jurtynda – Atyraýda Ulttyq quryltaı úshinshi jıynynyń seksııalar jumysy bastalady. Ertede Jaıyq aǵyny qatty, aıdyny shalqar Uly Sý atalypty. Arab saıahatshysy Ábý át-Tánjı ıakı Ibn Batýtta: «Dúnıede Baǵdattan keıin júzbeli kópirdi osy Saraıshyqtan kórdim. Otyz saraıy, tórt meshiti kóz jaýyn alady» dep jazypty. Osy shahar qorymynda Móńke Temir, Toqta han, Jánibek, Ámir Oqas, Qasym han, Shah Mamaı, Júsip han syndy jeti qaǵannyń súıegi baqılyq mekenin tapqan. Muny panteon desek te bolady. Saraıshyq – bıyl 800 jyldyǵy atalyp ótip jatqan Joshy ulysynyń osy óńirdegi Saraı Batý men Saraı Berkeden keıingi úshinshi iri ortalyǵy.

14 Naýryz, 2024

Meıirim men mahabbat shyraǵy

Kókireginde mahabbat pen meıirim máńgi uıalaǵan ardaqty analardyń, aıaý­ly qyz-kelinshekterdiń tól merekesi – mıl­lıondaǵan adamnyń janyn jaıdary shýaqqa, jaqsy muratqa bóleıtin shuǵy­la­ly meıram. Qarly, qyraýly qystan keıin búkil jaratylys ataýlyǵa jan bitiretin kógildir kóktem keledi. Sol kórkem kóktem eń aldymen analardyń júrek jylýynan, ystyq yqylasynan bastaý alady, kóbeńsip qalǵan kóńilderde qýanysh pen shattyqtyń týyn kóteredi, sana-sezimdi serpiltip, aq tilekterdiń tıegin aǵytady.

07 Naýryz, 2024

Bılik jáne ekonomıka

Bıyl qańtarda Merılend ýnıver­sı­tetiniń ekonomısi Tomas Dreksel Federaldy rezerv júıesi (FRJ) basshy­sy­na jasalatyn saıası qysymǵa qatysty zertteý jasap, 1933 jyldan 2016 jylǵa deıingi aralyqtaǵy (Rýzveltten Oba­ma­ǵa deıin) AQSh prezıdentteriniń FRJ ókil­derimen ózara kezdesý sany men saǵat­ta­ry týraly derekterdi jınap shyqqan. Sonda 83 jyl ishinde Pre­zıdentterdiń FRJ ókilimen 800 ret kez­deskeni anyqtalypty. Árıne, Tomas Dreksel bul úshin az ter tókken joq – 83 jyldaǵy búkil prezıdenttiń kúndelikti jumys kestesi boıynsha arhıv deregin túgel aqtarǵan. Aıtpaǵymyz Tomastyń tózimi týraly emes, álbette.

26 Aqpan, 2024

Mánsiz mátin

Qazaqtyń talantty ánshisi Ramazan Stamǵazıev oryndaıtyn «Darıǵa, dáý­ren» ániniń sózin jazǵan aqyn Nesipbek Aıtulynyń: «Men – ánge sóz jazýǵa qorqa-qorqa kelgen adammyn. Sebebi ánniń sózi óte kirpııaz. Bir mysqal artyq ne kem ketýge bolmaıdy. Oǵan nysanany kóz­degen­deı dáldik kerek. Demek, sheberdiń sheberi ǵana baratyn is», degeni bar edi. Abaı atamyz aıtqandaı, «Ánniń de estisi bar, eseri bar». О́kinishtisi, qazir essiz, mánsiz, maǵynasyz án kóbeıdi. Oı salatyn, júrekke jetetin, sózi men sazy qabysyp, ádemi úılesim tapqan án tyńdaý armanǵa aınalyp barady...

26 Aqpan, 2024

Nemere terapııasy

Búgingi tańda baldyrǵandardyń zeıinin ashyp, zerdesin damytatyn arnaýly orta­lyq­tar kóptep kózge ushy­raıdy. Bul, árıne, suranysqa sáıkes qalyptasyp otyr­ǵan ahýal ekeni anyq. Biraq osyndaı oryn­darǵa bala­laryn jetektep apa­ryp júr­gen jas otba­­sylar dástúrli tár­bıe tetigi – ata-áje ınstı­týtyn eskere ber­meı­tindeı kórinedi.

21 Aqpan, 2024

Bilimniń kilti – tárbıe

Uly oıshyl, ǵulama ál-Farabı babamyz «Tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy degen» eken. Osyǵan qaraǵanda, bilimniń ózegi – tárbıe ekeni anyq. Iаǵnı kúlli adam balasyna ortaq jaqsy qasıet­ter­di jas býynnyń tolyq boıyna sińirmeı turyp, bergen bilim qýraǵan aǵash sııaqty eshqashan jemis bermeıdi.

14 Aqpan, 2024

Bulshyq et bosańsymasyn

Markstiń «Adamdy adam etken – eńbek» tujyrymdamasyna kúlip qaraıtyn jańa býyn paıda bolǵaly telegeı tabysqa jetýdiń bir kepili: «Muratqa tek bilim men tehnologııa arqyly qol jetkize alady» qaǵıdasy omyraýlap alǵa ozyp shyqty. О́tken ǵasyrlarda zaýyt pen fabrıkanyń ónerkásipten manýfaktýrany yǵystyryp shyǵarǵany sııaqty kúndelikti jasap júrgen úı tirshiligindegi qarapaıym sharýany tehnologııa jetistigi almastyra bastaǵaly eki bilekti túrip tastap jasaıtyn úıdegi qol eńbegi de ekinshi orynǵa óz-ózinen syrǵyp barady.

13 Aqpan, 2024

Nesıe noqtasy

Basyna bult úıirilip, nesıe noqtasyn kıgen boryshkerlerdiń úlesi basym turǵanda qoǵam ári-sári kúı keshedi. Búginde osy jaǵdaı jurtshylyqtyń eńsesin basyp tur. Almaqtyń salmaǵyn kótere almaı kúırep ketken pende qanshama?

06 Aqpan, 2024

Baspasózdiń baıandy joly

Ult baspasózi tarıhtyń túrli synynan ótip, qalyptasyp, damyp, kemeldendi. Búgingi BAQ jańalyq pen aqparatty halyqqa jetkizý pishini, mazmuny, amaly, t.b. kásibı sharttary jóninen kóp ózgerdi. Mamandar tehnologııa men ınnovasııa qarqynyna ilesýge tyrysyp-aq keledi. Sala sarapshylary álem men ult talǵamyn, suranymyn eskerip, tez jetilýdi usynady.

01 Aqpan, 2024

Kredıtimen kelgen kelin

Bala kúnimizde aralarynda úrip aýyz­ǵa salǵandaı súıkimdi bes birdeı ul-qyzy, oqy­ǵan-toqyǵan, qyzmeti bar erli-zaıyp­ty­lar ajyrasqanda aqylǵa syıǵyza almaı, ańtarylǵanymyz esi­miz­de. Ol zamanda ilýde bireý bolmasa, ekiniń biri ońaılyqpen ajyrasa salmaıtyn. Onyń ústine eresek adamdardyń arasynda túrli kelis­peýshilik, dúrdarazdyq azdaı kórinetin.

31 Qańtar, 2024

Shetelge ketemin...

Keıingi jyldary aınalamyzda – týǵan-týys, dos-jaran, áriptester men qurby-qurdastar arasynda shetelge ketý, ýaqytsha jumysqa turyp, aqsha tabý, tipti birjola qonys aýdarý týraly áńgimeler jıi aıtylyp júr. Shyny kerek, bul usynysty qur talqylap qana qoımaı, táýekelge bel býyp, shetel asyp ketkenderi de az emes.

25 Qańtar, 2024

Usyný – bizden, oılaný – sizden

Turmystyq zorlyq-zombylyqty aýyz­dyq­taýdyń bir tetigi – jazany barynsha qatańdatý ekeni kóp aıtylyp júr. Degenmen, keıbir sarapshylar basqasha pikirde. Olar jazany kúsheıtý basqa qylmystarǵa toqtam salýǵa pármendi amal bolsa da, turmystyq zor­lyq-zombylyqqa qarsy qoldanýda tıim­siz ekenin aıtady.

24 Qańtar, 2024

Ádildikten bıik abyroı joq

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Egemen Qazaqstan» basylymy­na bergen suhbatynda: «Memlekettik qyz­metshiler ózine júktelgen mindetti min­­­siz atqaratyn kásibı maman ǵana bolmaýy kerek. Olar árdaıym bastamashyl, naq­ty isimen elge paıda ákeletin jáne óz­geristerdiń ómirsheńdigin halyqqa kórsete alatyn azamat bolýy qajet. Son­daı-aq olar bilimdi-bilikti ǵana emes, sózi men isi úılesetin, tııanaqty, tártipti jáne arly adam bolýy tıis. Qaramaǵymda qyz­met isteıtin azamattardyń maǵan emes, Ádi­letti Qazaqstandy qurý ıdeıasyna adal­dy­ǵy áldeqaıda mańyzdy», dep qoǵamǵa ádil­dik hám adaldyq qaǵıdatyn ornatýdyń mańy­zyn alǵa tartqan edi.

18 Qańtar, 2024

Salyq mádenıeti

Jańa jyl bastalǵaly beri qara basyna jumys istep kele jatqan jeke kásipkerler men taksı júrgizýshileriniń mobıldi aýdarymdardan bas tartýy jurtty ábigerge salyp otyr. Qandaı da bir qyzmet túrimen kúneltip júrgen otandastarymyz tabysyn túgel tartyp alatyndaı kúı keship jatyr. Al osynyń bári de bilmegendikten, jańa talapty tolyq túsinbegendikten týyndap jatqany aıan.

14 Qańtar, 2024

«Áý» degenniń bári ánshi emes

Keıingi jyldary elimizge alys-jaqyn shetelderden túrli ánshiler jıi kele bastady. Bir jaǵynan qýantarlyq jańalyq. Endi she, burynǵydaı emes shartaraptyń túkpir-túkpirindegi óner ıeleri Qazaq elin tanı bastady degen sóz.

04 Qańtar, 2024

Ańǵal – alaıaqtyń jemi

Túrli ómirlik jaǵdaıda tórt alaıaqpen sóılesýge týra keldi. Múmkin meni budan da basqa bir­neshe alaıaq aldaýǵa tyrysqan shyǵar. Áı­teýir este qalǵany – sol tórt alaıaqtyq. Jaqynda ýchaskelik polıseı WhatsApp áleýmettik jelisindegi páter ıeleriniń kooperatıvi qurǵan chatqa túrli jazýlary bar kartınalar jiberdi. Úńilsek, alaıaqtardan abaı bolýdy meńzegen qulaq­tandyrý eken. Aqparatty oqyǵanda, «Más­saǵan, mynadaı hatty men de aldym ǵoı» dep tańǵaldym.

03 Qańtar, 2024

Til týraly túsinik

Qazaq tili bir esikti ashsa, aǵylshyn tili myń esikti ashady. Álem damýynyń kiltine aınalǵan ámbebap tilge aǵyp turǵan adamdardyń qatary artyp kele jatqan kezeńde, aǵylshyn tilin bilgenińmen, tiri jandy tańǵaldyra almaısyń. Ýaqyttyń aǵynyna ileskisi kelgen adam aǵylshyn tilin ózi-aq meńgerip jatyr.

02 Qańtar, 2024

Eń úlken kapıtal

Tirnektep jıǵan-tergen dúnıe – óbektep tapqan-baqqan bala-shaǵanyń qamy. Solar­dyń jarqyn bolashaǵy úshin beınetkesh ata-ana eshteńeden de aıanyp qalmaıdy. «Erteń raqatty osy balalardan kóremiz» deıtin aıaý­­ly úmittiń ózi taý qoparardaı alapat kúsh beredi. Jıi aıtylatyn «Bala – eń úlken kapıtal» támsiliniń máni de osynda jatyr.

28 Jeltoqsan, 2023