Jaqsynyń úlgisi

Eldiń jaıyn «Excel»-ge salyp, shym-shytyryq derekti shotqa qaǵyp, esep-qısapty shemishkeshe shaǵatyn statıstıka mamanda­ry bergen málimetterge baıyptap bir qa­ra­sańyz, baıqaıtynyńyz mynaý – jyl ót­ken saıyn aýyl halqy sanynyń azaıyp bara jatqandyǵy. Al kerisinshe, qala tur­ǵan­da­ry­nyń qarasy qońdana túsedi. Tamyrymyz sol bir altyn dińgekten tara­ǵan­nan keıin be, áı­te­ýir aýyl dese alańdap tura­tynymyz anyq...

08 Tamyz, 2024

Eldik kóńil-kúı

Bıylǵy shilde biz úshin halyqaralyq jáne eldik eleýli kóńil-kúıden bastaldy. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń jıyny álemdik abyroıymyzdy arttyrdy. Jahandyq tatýlyq pen suhbattastyqqa jol ashatyn Astana deklarasııasy keıingi jyldardaǵy beıdaýa qaýip-qater men daǵdarysty retteýge yqpal etedi degen úmitimiz zor. Eń bastysy, ShYU-ǵa tóraǵa bolǵan Qazaqstannyń úılestirýimen, jetekshiligimen dúnıejúzindegi 3,5 mıllıard halyqty quraıtyn memleketter basshylary osyndaı pátýaǵa kelip otyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqaralyq qurylymdy «syn-qaterlerge tótep beretin meılinshe tıimdi uıymǵa aınaldyrý» máselesin der kezinde kóterip, qoldaý tapty. Bul rette halqymyzdyń «Peıilińdi keńge sal, qyrmanyńdy dóńge sal» degen danalyǵy eske túsedi. Onyń arǵy jaǵynan Shyǵys shaıyry Rýdakıdiń «Aqyldy tatýlyqqa, aqymaq qatýlyqqa umtylady» degen oıy ańǵarylady. Astana tórinde ShYU-nyń 2035 jylǵa deıingi damý strategııasynyń qabyldanýy jáne elaralyq turaqtylyqqa arqaý san salany qamtyǵan 20-dan asa qujatqa qol qoıylýy – sarabdal peıil men elshil mańdaı terdiń arqasy. Endi uıym keńistigi keńeıe beretini aıqyndaldy.

06 Shilde, 2024

BAQ: zerde jáne aǵartýshylyq

Bıylǵy baspasóz kúnin jańa «Mass-medıa týraly» zań qabyldanǵan kezeńde atap ótkeli turmyz. Bul – BAQ úshin asa jaýapty shaq. Atalǵan zań, birinshiden, medıa salasy mamandarynyń, ekinshiden, aqparatqa jan­kúıer qalyń jurtshylyqtyń qoǵamdyq sarap­tama­synan ótti. Memleket basshysy bul el­dik qujatta Ádiletti Qazaqstannyń ashyq­tyq pen biliktilik, jaýapkershilik pen zańdylyq usta­nymdary naqty kórinis tapqanyn basa aıtty.

28 Maýsym, 2024

Ákeniń orny

Sot zaly. Kámelet jastan endi asqan eki jigit esirtkini saqtaǵany, munysy azdaı ta­rat­qany úshin sońǵy úkimin tyńdaǵaly tur. Ekeýiniń de anasy botadaı bozdap otyr. Bul – alqabı bolǵan tanysymyzdyń áńgi­­mesi. Onyń sózinen soń basymyzǵa bir su­raq keldi. Jaýabyn alqabıden esti­gen­de bá­ri­niń basynda neniń turǵanyn túsin­gen­deı boldyq.

27 Maýsym, 2024

Álem aınasy jáne biz

Áıgili Mahatma Gandı: «Álemdi ózgertemiz desek, biz ózimiz sol ózgeriske aınalýymyz kerek» degeni málim.

15 Maýsym, 2024

Qaıyrymdylyq qadiri

Bıylǵy alapat sý tasqyny kezinde jurttan jylý jınaǵan qaıyrym­dy­lyq qorlary az bolǵan joq. Biraq olar­dyń kóbi jınalǵan qarajat qansha ekeni, qandaı maqsatqa jum­sal­ǵany týraly esep bergen emes. Al áleýmettik jelide ár­túrli sebeppen aqshalaı járdem suraýshylar kóbeıip tur. Alaıda olardyń qaısysy shyn muqtaj ekenin anyqtaý ońaı emes.

14 Maýsym, 2024

Tarıhı sana taǵylymy

Úlken oıshyl, aqyn Shákárim Qudaı­berdiuly «Shynnan ózge Qudaı joq, Anyq Qudaı – Shyn Qudaı, Uqpaı qalma alań bop, Shyn bolmasa, kim Qudaı?» degen eken. Ǵulamanyń bul paıymyn tápsirler bolsaq, «qudaı» dep otyrǵany aqıqat. Sonyń ishinde shynaıy bilimniń aqıqaty. Qazirgi tańda qazaq qoǵamyndaǵy basty másele – bilim pen aqparattyń orny aýysyp ketti. Shákárim babamyz aıtqan «shyn bilim» kómeskilenip, aqparattyq dúnıeler alǵa shyqty. Bul óte qaterli qubylys. О́ıtkeni shyn bilim, aqıqat, naǵyz ilim saltanat qurmaǵan qoǵamnyń bolashaǵy kúńgirt.

13 Maýsym, 2024

Aýdan ataýlaryn birizdi etsek...

Elimizde keńes zamanynda qurylǵan birqatar aýdanǵa ulttyq ereksheligimizge sáıkes Abaı, Amangeldi, Jambyl, Isataı, Mahambet syndy tarıhı tulǵalardyń tegi emes, esimi berilgen. Sol kezde ústem­dik qurǵan orys máde­nıetiniń yqpa­lymen Jangeldın, Baı­ǵanın atalǵan aýdandar da bar.

07 Maýsym, 2024

Aqsaqal az, abyz sırek...

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq quryltaıdyń Aty­­raýda ótken úshinshi oty­ry­syn­­da: «Yntymaǵy jarasqan, ortaq maqsatqa uıys­qan ult esh­qashan utylmaıdy, eshteńeden qur qalmaıdy. Bul iste zııaly qaýym aıryqsha ról atqarady. Ási­rese elge sózi ótetin aǵa býyn­nyń orny bólek», dedi.

16 Mamyr, 2024

Kadr qadiri

Ulybrıtanııa ýnıversıtetteriniń birinde taǵylymdamadan ótip júrgenimizge jarty jyldan asty. Jaqynda zertteý jumysymyzǵa baılanysty ózge qalaǵa jol tústi. Taban tiregen shaharda qazaqtar, onyń ishinde osy elge qonystanǵan otbasylar – bir qaýym el. Biri – dáriger, biri – muǵalim, endi biri – ǵalym. Elden jyraq ketýge túrli sebep túrtki bolǵan. Kóbi «Arqada qys jaıly bolsa, arqar aýyp nesi bar?», degenge saıady.

11 Mamyr, 2024

Asta da ornyqty sóz qajet

Uly Abaı babamyz aıtyp ketken bes dushpanymyzdyń biri – ­beker mal shashpaq hám ysyrap­shyldyqty tyıý maqsa­tyn­da óńirlerdegi ardagerler uıymdary men meshitter ıgi bas­tama kóterip, ásirese kisisi dúnıe salǵan qaraly úı ıeleriniń ólim jóneltý rásimderi men as berýge shamadan tys qarjy shyǵyndaýyna jol bermeýge baǵyttalǵan sheshimder qabyldap jatqany – quptarlyq jaıt.

23 Sáýir, 2024

Bilim-ǵylym ańsary

Búgingi bilimniń máni – mádenı tran­s­­­­formasııada. Syn-qater­ler tusyn­daǵy suraq: qoǵamǵa kim kerek jáne maman qoǵam­nan óz ornyn qalaı tabady? Trans­for­masııa máni osynda! Izdengen jas azamat báseke, kásibılik turǵy­synan ózine qajetti jáne eliniń búgini men erteńine kerekti bilim ala bilýi tıis.

12 Sáýir, 2024

Tasqyn toqtatar tásil

Biraz ýaqyt buryn Dinmuhamed Qo­naev­tyń «Stalınnen Gorbachevke deıin» atty kitabyn oqyp otyryp, myna bir qyzyqty derekke keziktim. Tasqyn sýdy toqtatatyn «qarabýra» ádisi jaıynda jazypty. Kóp adam bile bermeıtin bul ádis shyn máninde nazar aýdararlyq.

11 Sáýir, 2024

Ulyq merekeniń máni

Qaıratker tulǵa Amangeldi Aıta­lynyń «Altyn Orda» gazetinde (19 naýryz, 2009 jyly) jarııalanǵan suhbatynda: «Otarshyl ıdeologııa 1 qańtardy Jańa jyl retinde sa­namyzǵa tereń sińirdi. Qazir kóp­shilik halyq 22 naýryzdy kútkennen góri 1 qańtarǵa asa mán beredi. Bul – sanaǵa sińgen dástúrdiń kúshtiligi. Endi osy qalyptasyp, sanaǵa sińisti bolyp ketken dástúrdi ómirden, psıhologııa­myzdan qalaı shyǵa­ryp, Naýryzdy toılaýǵa kóshe­miz?», degen edi.

03 Sáýir, 2024

«Ultqa qyzmet etý – minezden»

Syrshyl aqyn Israıl Saparbaı ult bolmysy men minezi týraly az óleń jazǵan joq. Solardyń ishinde «Minez» atty myna óleń joldarynyń ar jaǵynan jarq etken jasyn minezdiń jańǵyryǵy estiledi.

01 Sáýir, 2024

О́zińdi ózge syılasa...

Elimiz táýelsizdik alǵaly beri kún tártibinen túspeı kele jatqan tolǵaqty taqy­ryp­tyń biri – til máselesi. Memleket quraýshy eldiń ana tili, qunarly da qasıetti qazaq tiliniń esiktegi basyn tórge shyǵarý jónindegi talqy, teke­tires, memlekettik tildi ómir­diń barlyq salasynda batyl, erkin qoldanyp, aıasyn keńeıtý jo­lyndaǵy kúres áli kúnge to­las­tar emes.

31 Naýryz, 2024

Ozbyrdyń on talaby

«О́z úıińnen jaý shyqsa, qasha­tyn jer tabylmas» degendi baıa­ǵyda aıtyp ketken ata-babalarymyzdy naǵyz dala danyshpandary dersiz. Bir ǵana sóı­lemge baılanǵan toqtam óz ja­qyn­­­daryna zalymdyq, álim­jettik kór­setetin kisápir­ler­diń álmısaqtan bol­­ǵanyn aıǵaq­tamaı ma? Kisápir demek­shi, ilgeri zamanda qaltaǵa túse­tin urylardy osylaı ataǵan eken. Al bul zamanda óz otbasy­na kesirin tıgizip, taǵdyryn tas-talqan etkenderdi ki­sá­­­pir demeı, kim deımiz?

26 Naýryz, 2024

Naýryz pálsapasy

Ár ­jyldyń Naýryzynda el tarı­hy­­nyń jańa bir paraǵy ashylyp, ótken men búginniń parqyn aıqyndaýymyzdy – ádilettiktiń jóni dep qabyldaımyz. Baısaldy babalarymyz «Jańa aıda jaryl­qa, eski aıda esirke!» degen tile­gin úılesimdilik Iesine baǵyshtaǵany anyq.

22 Naýryz, 2024

Halyq rýhy

Buıyrsa, búgin Ulyq Ulys nemese Altyn Ordanyń áz shahary Saraıshyq jurtynda – Atyraýda Ulttyq quryltaı úshinshi jıynynyń seksııalar jumysy bastalady. Ertede Jaıyq aǵyny qatty, aıdyny shalqar Uly Sý atalypty. Arab saıahatshysy Ábý át-Tánjı ıakı Ibn Batýtta: «Dúnıede Baǵdattan keıin júzbeli kópirdi osy Saraıshyqtan kórdim. Otyz saraıy, tórt meshiti kóz jaýyn alady» dep jazypty. Osy shahar qorymynda Móńke Temir, Toqta han, Jánibek, Ámir Oqas, Qasym han, Shah Mamaı, Júsip han syndy jeti qaǵannyń súıegi baqılyq mekenin tapqan. Muny panteon desek te bolady. Saraıshyq – bıyl 800 jyldyǵy atalyp ótip jatqan Joshy ulysynyń osy óńirdegi Saraı Batý men Saraı Berkeden keıingi úshinshi iri ortalyǵy.

14 Naýryz, 2024

Meıirim men mahabbat shyraǵy

Kókireginde mahabbat pen meıirim máńgi uıalaǵan ardaqty analardyń, aıaý­ly qyz-kelinshekterdiń tól merekesi – mıl­lıondaǵan adamnyń janyn jaıdary shýaqqa, jaqsy muratqa bóleıtin shuǵy­la­ly meıram. Qarly, qyraýly qystan keıin búkil jaratylys ataýlyǵa jan bitiretin kógildir kóktem keledi. Sol kórkem kóktem eń aldymen analardyń júrek jylýynan, ystyq yqylasynan bastaý alady, kóbeńsip qalǵan kóńilderde qýanysh pen shattyqtyń týyn kóteredi, sana-sezimdi serpiltip, aq tilekterdiń tıegin aǵytady.

07 Naýryz, 2024